Górny G. - Świadkowie tajemnicy. Śledztwo w sprawie relikwii Chrystusowych.pdf

316 Pages • 61,755 Words • PDF • 18.1 MB
Uploaded at 2021-09-24 11:50

This document was submitted by our user and they confirm that they have the consent to share it. Assuming that you are writer or own the copyright of this document, report to us by using this DMCA report button.


NAPRAW DĘ PIĘKNA KSIĄŻKA przygotowana z wielką pasją i wysiłkiem. Wspaniały materiał dla naukowców mogący służyć poszerzaniu wiedzy, uzupełniony fantastycznymi zdjęciami. Barrie M. Schw ortz, STU RP NIEZW YKŁA PO D R Ó Ż W N IEZW YKŁEJ SPRAWIE. Materialne ślady życia i śm ierci Syna Bożego, który był człowiekiem. Wyważone ś wia dectwo historii i stan naszej wiedzy i niewiedzy na dzień dzisiejszy

K r zy szt of Z anussi

FASCYN UJĄCA OPO W IEŚĆ O RELIKW IACH CHRZEŚCIJAŃ STW A. rposuLM órogonepow siytiziiib* się twórcy pozycji sensacyjnych, oprowadzają nas po świątyniach, przechowujących świętości związane z życiem ¡śm iercią Chrystusa. Opisując historię Całunu Turyńskiego, Świętego Krzyża, Sukniz Trewiru czy Kolumny Biczowania, opowiadają o początkach naszej wiary; przywołując także historię badań prowadzonych przez naukowców. Inspiruje zarówno do odwiedzenia tych miejsc,jak i do pogłębienia wiary! Krzysztof Ziem iec, T V P i

MUSIAŁ PO ZO STAW IĆ PO SO BIE JAKIEŚ ŚLADY. Słowa znam y na pamięć. A przedm ioty? Czy z ukrytego wgórach Abruzji najbardziej tajemniczego portretu świata dowiemy się, jaki miał kolor oczu? Czy płótna z zakrzepłą krwią mówią cokolwiek o Jego m ęce? Co można wyczytać z kawałka drzazgi? Przed dwoma laty w kolejkach przed wystawionym w Turynie Całunem ustawiło się dwa miliony sto trzynaście tysięcy ludzi. Czy to jedynie tęsknota za wiarą „z krwi i kości”? A może Jezus naprawdę pozostawił po sobie materialne ślady? Autorzy książki zjechali świat, by tego dowieść. Efekt ich pracy zapiera dech wpiersiach... M arcin Jakim ow icz, „Gość N iedzielny”

DLA KATO LIKÓ W PIĘKNIE ILUSTROW ANA KSIĄŻKA Grzegorza Górnego i Janusza Rosikonia będzie historycznym świadectwem rzeczywistej obecności Syna Bożego na Ziemi i potwierdzeniem uświęcającej mocy najcenniejszych na świecie relikwii. Dla tych, których Pan Bóg łaską wiary nie obdarzył, lektura ta może być pasjonującą opowieścią o wielkiej mocy wiary i bezcennym źródłem informacji o tym, co umacnia pobożność chrześcijan. Dom inik Z d o rt, „R zeczpo spolita” Ś W IA D K O W IE T A J E M N I C Y - W IELKIE D ZIEŁO ROSIKON PRESS , pokazujące ślady męki Boga, zbadane przy użyciu najnowocześniejszych technologii. Takjeszcze nikt nie pokazał dowodów męki Zbawiciela. A utorzy przez dwa lata jeździli po świecie i prowadzili śledztwo. Spotkali się z luminarzami nauki i poznali wyniki ich badań. Terazprzekazują to, czego sami doświadczyli, że nauka musi się otworzyć na wymiar tajemnicy i zgodzić z faktem, że żyjemy na Bożym świecie. Ta wielka księga wiary powinna się znaleźć wśród podstawowych lektur na Rok Wiary, który ogłosił Ojciec Święty Benedykt XVI. Lidia D udkiew icz, „N iedziela”

G Ó R N Y I ROSI KOŃ ZABIERAJĄ NAS w fascynującą podróż, która przypomina, że wobliczu Boga cała historia jest jedną, tą samą chwilą.

Rafał A. Ziem kiew icz, „Uw ażam Rze”

PROLOG Każdy człowiek, który żyje na ziemi, pozostawia po sobie m aterialne ślady. Trudno, by nie zostawił ich ktoś, kto wywar! największy wpływ na dzieje ludzkości. W końcu to nie przypadek, że nasz ziemski czas dzielimy na dwie części: przed narodze­ niem i po narodzeniu Chrystusa. Jego istnienie - wbrew tentu, co usiłowała przez lata wmawiać propaganda komuni­ styczna - nie ulega żadnej wątpliwości. Zachowało się zbyt wiele wiarygodnych świa­ dectw historycznych, zarówno chrześcijańskich, jak i pogańskich, by móc podważać fakt egzystowania dwa tysiące lat temu żydowskiego nauczyciela zwanego Jezusem z Nazaretu. Rodzi się jednak pytanie, czy do naszych czasów zachowały się autentyczne przedmioty związane z Jego życiem. Logika podpowiada, że jeżeli Apostołowie uznali Jezusa za Mesjasza, Zbawiciela iSyna Bożego, to wszelkie materialne pozostałości po Nim traktować musieli jak najcenniejsze pamiątki. Pierwsza wspólnota chrześcijan starała się zachować w pamięci i na piśmie wszystko, co świadczyło o ziemskiej działalności Chrystusa. Dlaczego ich troska miałaby się jednak ograniczać tylko do utrwalania słów Zbawiciela, skoro można było zachować także realne przedmioty po Nim? N asza psychika jest tak skonstruowana, że jesteśmy urodzonymi zbiera­ czami. Staramy się utrwalać wspomnienia o bliskich nam osobach, pomagając sobie często przechowywaniem pozostawionych po nich przedmiotów. Dla Apostołów taką najbliższą osobą byl bez wątpienia Chrystus, skoro cala dwunastka (poza jednym św. Janem) oddala za Niego życie, ginąc śmiercią męczeńską. Troska o materialną spuściznę po Jezusie była także elementem przekazywania wiary. Niem iecki badacz M ichael Hesemann uzasadnia to następująco: „Pierwsi chrześcijanie nie byli ignorantami. Owszem - być może liczyli się z tym, że przyszłe Królestwo Boże nastąpi już za ich życia. Do tego czasu mieli jednak trudne zadanie do spełnienia: musieli głosić ludowi Ewangelię. Opierała się ona na słowach i czynach Nazarejczyka, których byli świadkami. O n nie byl mitem, jak synowie pogańskich bóstw; O n żył, przemawiał do nich, rzeczywiście istniał. M ieli przeciwników, spotykali się ze sceptycyzmem, ich świadectwo było negowane. Bez względu na to, jak bardzo ufali mocy Ducha Świętego, wiedzieli, że każdy człowiek oczekiwał dowodów, by mógł odnaleźć Chrystusa na swój sposób. Fizyczna spuścizna Nazarejczyka poświadczała Jego słowa, zawierała w sobie coś ze zbawczej siły Pana, była materialnym spadkiem. Przedmioty te stały się milczą­ cymi świadkami wydarzeń, które miały zbawczy wpływ na historię. Sprawiały, że to, co

Ś WI A D K OWI E T A I E MN I C Y

'

Ś l e d z t w o u> s p r a w i e r e l i k w i i C h r y s t u s o w y c h

opowiedziane, ożywało ponownie, ponieważ religia nie jest przecież jedynie intelektual­ nym procesem poznania, ale też doświadczeniem całościowym i zmysłowym” . Hesemann nie myli się chyba, rekonstruując świadomość pierwszych chrześcijan co do tej kwestii. Znalazła ona zresztą odzwierciedlenie w kościelnym nauczaniu o reli­ kwiach. W iara w moc dotykową świętych przedmiotów wywiedziona została z życia samego Jezusa. Ewangelia św. M arka opisuje następujący epizod z [ego działalności: „wielki tłum szedł za Nim izewsząd na Niego napierał. Apewna kobieta od dwunastu lat cierpiała na upływ krwi. Wiele przecierpiała od różnych lekarzy i cale swe mienie wydala, a nic jej nie pomogło, lecz miała się jeszcze gorzej. Słyszała ona o Jezusie, więc przyszła od tylu, między tłumem, i dotknęła się [ego płaszcza. Mówiła bowiem: «Żebym się choć [ego płaszcza dotknęła, a będę zdrowa». Zaraz też ustał jej krwotok i poczuła w ciele, że jest uzdrowiona zdolegliwości. A Jezus natychmiast uświadomił sobie, że moc wyszła od Niego. Obrócił się wtłumie izapytał: «Kto się dotknął mojego płaszcza?». Odpowiedzieli Mu uczniowie: «Widzisz, że tłum zewsząd Cię ściska, a pytasz: Kto się M nie dotknął». On jednak rozglądał się, by ujrzeć tę, która to uczyniła. Wtedy kobieta przyszła zalęk­ niona i drżąca, gdyż wiedziała, co się z nią stało, upadła przed Nim i wyznała Mu całą prawdę. O n zaś rzekł do niej: «Córko, twoja wiara cię ocaliła, idź wpokoju ibądź uzdro­ wiona ze swej dolegliwości!»” (M k 5 , 2 4 b —34). Jezus nie skrytykował kobiety, lecz nawet pochwalił jej zachowanie. Z tego opisu chrześcijanie wywiedli przekonanie o mocy zawartej w świętych przedmio­ tach. Nie był to jednak fetyszyzm ani przejaw myślenia magicznego. W powyższym frag­ mencie Ewangelii ważne były bowiem trzy jednocześnie występujące elementy: pierwszy - to moc Boga, który okazuje się sprawcą uzdrowienia; drugi - to wiara osoby proszącej o ratunek; wreszcie trzeci - pośrednictwo konkretnej rzeczy. Stąd właśnie wzięła się w świecie chrześcijańskim wiara w moc relikwii jako przedmiotów, które pośredniczą w kontakcie między naszą ziemską rzeczywistością a Królestwem Niebieskim . Z czasem, zwłaszcza w późnym średniowieczu, doszło do wielu nadużyć dotyczą­ cych relikwii oraz związanych z nimi odpustów. W ielką plagą ówczesnej Europy stały

6

się zwłaszcza falsyfikaty partykuł. Nie należą do rzadkości pamiętniki pątników, którzy opisują, jak podczas tej samej pielgrzymki aż w trzech różnych m iejscach natykali się na tę samą relikwię, np. ramię św. Tomasza na Rodos, w Rzymie i w M aastricht czy ciało św. M acieja Apostoła w Padwie, Rzymie iTrew irze. Tego typu nadużycia powodowały, że wobec chrześcijańskich przedmiotów kultu narastał stopniowo coraz większy scepty­ cyzm. Kolejnymi etapami tej nieufności były: reformacja, oświecenie i pozytywizm. Wraz z triumfem cywilizacji naukowej relikwie odesłane zostały do krainy zabobonu.

Ś le d z tw o u sp ra w ie relik w ii C hrystusow ych

4» f»

Ś W I A D K O W I E T AJ E MNI CY

Czy jednak produkowanie wielu podróbek nie świadczy o istnieniu jednego orygi­ nału? Czy masowe fałszerstwa nie przemawiają za tym, że próbują one naśladować kon­ kretny autentyk? We współczesnej kulturze postmodernistycznej zawrotną karierę zro­ biło słowo simulacrum, które oznacza kopię bez oryginału. Czy relikwie Chrystusowe są symulakrami, a więc reprodukcjami czegoś, co nie istnieje? Czy też są rzeczywistymi przedmiotami, z którymi miał niegdyś styczność Jezus z Nazaretu? Próbowaliśmy wraz zjanuszem Rosikoniem odpowiedzieć na to pytanie, przez dwa lata jeżdżąc po świecie ¡poszukując relikwii Chrystusa. Niemal wszędzie spotyka­ liśmy się z tym samym zadziwiającym zjawiskiem: otóż regułą było, że święte przed­ mioty chrześcijańskiego kultu mocniej przyciągały naukowców z tytułami profesorskimi niż fanatyków religijnych. Bardziej fascynowały chłodnych badaczy niż gorących dewo­ tów. Analizowane były przez światowej sławy specjalistów z takich dziedzin, jak histo­ ria, archeologia, filologia, biblistyka, patrystyka, prawo, antropologia, orientalistyka, numizmatyka, paleografía, chem ia, fizyka, biologia, medycyna sądowa, anatomia, gene­ tyka, spektrografia czy optyka. Dla ich zbadania powoływano specjalne zespoły śledcze, złożone z kilkudziesięciu naukowców - ekspertów od kryminalistyki, hematologii, palinologii, matematyki, informatyki czy obrazowania spolaryzowanego - tylko po to, by odpowiedzieli na jedno pytanie: czy relikwia jest autentykiem? Towarzyszyliśmy im w tych poszukiwaniach. Wędrując po różnych rozsianych po świecie sanktuariach bardziej byliśmy dziennikarzami śledczymi niż pielgrzymami. Uważniej wsłuchiwaliśmy się w glos naukowców uzbrojonych w najnowocześniejszy sprzęt badawczy niż w opowieści religijnych gawędziarzy. A jednak okazywało się, że często te dwie drogi zbiegały się ze sobą. W yniki wieloletnich i wszechstronnych analiz, uzyskanych dzięki wykorzystaniu zaawansowanych technologii, pokrywały się ztym , co przekazywała ustna ipisemna tradycja chrześcijańska. Okazało się, że nauka i religia nie muszą sobie zaprzeczać. Mało tego: niektóre zbadanych przedmiotów wykazują właściwości, wobec których wiedza na współczesnym etapie rozwoju staje całkowicie bezradna. Z naukowego punktu widzenia niemożliwe jest bowiem wyjaśnienie, w jaki sposób powstały owe relikwie. Niemożliwe jest też - mimo technologii, jaką dysponuje ludzkość w X X I wieku - wyko­ nanie ich kopii. Niespodziewanie dla siebie staliśmy się więc świadkami, jak współczesna nauka, ustami swych wybitnych luminarzy, przyznać się musi do ignorancji ¡otworzyć na wymiar tajem nicy. Mamy podobne poczucie po dwóch latach poszukiwań - że dane nam było obcować z milczącymi świadkami Tajem nicy. Zapraszamy Państwa w naszą podróż...

SPIS TREŚCI

14 CRŁUn TURYńSKI FAKTO GRAFICZN Y DOKUM ENT MĘKI: Najdokładniej przebadany naukowo przedmiot na świecie wciąż pozostaje dla uczonych nieodgadnioną tajemnicą.

70 ŚWIĘTY KRZYŻ NARZĘDZIE STR A SZLIW EJ ŚMIERCI: Relikwia zidentyfikowana dzięki tabliczce Jezus Nazarejczyk Król Żydowski” zbadanej przezwykładowcówuniwersyteckich z Izraela.

118 ŚWIĘTE GWOŹDZIE CEN N IEJSZE NIŻ KRÓLEW SKI DIADEM: Przedmioty czczone przez cesarzy rzymskich bardziej niż monarsze insygnia.

142 SUDRRIOO Z OVIEDO ŻYWA KREW, MARTWA KREW: Płótno pogrzebowe, przebadane przez hiszpański zespół kryminalistyczny, potwierdza prawdziwość opisów ewangelicznych dotyczących ukrzyżowania.

184 TUOIKR Z RRGEOTEUIL CHROM OSOM Y G A LILE JC Z Y K A POD MIKROSKOPEM: Szata przebadana przez światowej sławy genetyka francuskiego stanowi wyzwanie dla współczesnej nauki.

8

194 SUKIlIfl Z TRELUIRU RELIKW IA W PYŁ O BRÓCONA: Relikwia,która w Trzeciej Rzeszy przyciągnęła około dwóch milionów

4

*

przeciwników Adolfa Hitlera.

216 CHUSTA Z OIAAOPPELLO PO DW Ó JN E ŻYCIE W ERONIKI: Niezwykływlzerunek, który od czterech wieków bardziej był legendą niżfaktem, objawiłsię szerokiej publiczności w małym miasteczku w Abruzji i i nie przestaje zadziwiać badających go naukowców.

248 KOLum nn eiczomnnin PRĘGIERZ Z PAŁACU PIŁATA: Słup kaźn i z egipskiego marmuru przechowywany w rzymskiej bazylice.

262 KOROnn CIERRIOUIR S ZE ŚĆ D ZIE SIĄ T DZIUR W GŁOW IE: Koronanie przypominała opaski, lecz raczej najeżony ostrymi kolcami hełm, który rozdzierał naczynia krwionośne i drażnił zakończenia nerwowe.

282 ŚLEDZTW O RRDRL TRWR W ŁÓ CZN IA, SANDAŁY, PŁÓTNA: Naukowcy wciąż prowadzą poszukiwania i badania przedmiotów czczonych jako relikwie Chrystusa, a na ich liście znajdują sięm.in.SandałyzPrumi Czepek z Cahors.

308 GOLGOTA I PUSTY GRÓB W ZGÓRZE CZA SZKI W ŚW IĘTYM MIEŚCIE: Miejsca związane z kluczowymi momentami wżyciu Jezusa z Nazaretu wciąż przechowują ślady pamięci po tych wydarzeniach.

5 PROLOG 10-11 MAPA RELIKWII 12-13 DROGA KRZYŻOWA 332-333 KALENDARIUM 334 SŁOW NICZEK 335 PODZIĘKOWANIA

Akwizgran 294 303 Argenteuil 164 193 Boćki 281 Cahors 304-307 Castel Sant’ Elia 96 97 C o lleV ald ’Elsa 130131 Częstochowa 112-113,293 Essen 73,106,120-121,141 Florencja 83 85 Góra Kalwaria 106

F gggpvTO iz gran

Jerozolima 78 81,308 331

**

a jp jp r

Karlśtejn 115116

**

.ornelimünster

Kornelimünster 294 303 Kraków 141

Argenteuil M ediolan 132 139 M onte Gargano 98 99 Oviedo 142163 Paryż 123,262-281 Cahors

Piza 8 8 -8 9 ,2 8 0 281 Prüm 290-292 Rzym 70-77,90-95,104 105, 1 2 5 ,2 3 0 -2 3 4 ,2 4 8 261,280, 2 8 4 -2 8 9 ,3 2 2 Santo Toribio de Liebana 100103 Siena 126-129 Strzelno 187 Święty Krzyż 108109 Trewir 194-215 W enecja

86

Wilno 117

87

4

*

4M r

M anoppello 216 247

Oviedo

4t

4 4

Essen

MAPA RELIKWII Î Î Wilno

4* Strzelno

Góra f i fr Kalwaria

Częstochowa Świ^ **

Karlstejn

fr

Boćki

KrzVż

** 'Kraków

Wenecj W-^iiolan

* ' cia Colle

vi

‘fv; s* ^ * SBSa i^" 31jf r V;>ÿï 5 ® * * Jerozolima

$¡w¡tDrt«fiat ínota4!A

DROGA KRZYŻOWA 44

ft

2 4 8 PRĘGIERZ

\¿

44 4 4

44 ft

Stacja 1

Stacja 11

Stacja 111

Jezus na śmierć skazany

Jezus bierze krzyż na Swe ramiona

Jezus upada po raz pierwszy

2 6 2 KORORR CIERRIOUUR

7 0 IRRI

7 0 K R ZY Ż

3 2 9 VIR DOLOROSR

44

44

44

ff

308

ÍT1AAYJA

44

44 44

Stacja V

Stacja VI

Stacja VII

Stacja V111

Szymon Cyrenejczyk pomaga nieść krzyż Jezusowi

Weronika ociera twarz Jezusowi

Jezus upada po raz drugi

Jezus pociesza płaczące niewiasty

Stacja IV Jezus spotyka Swoją Matkę

44 44

44

290

SAADAŁY

216 CHUSTA

329

VIA D0L0A0SA

DOWODY

$

FHKTOGRflFICZflY

DOKUiTlEilT

iTlĘKI

Całun Turyński

ROZDZIAŁ

1

Całun Turyński f r

Dreszcze przeszły po plecach Secondo Pii, gdy w ieczorem w swej turyńskiej pracowni naświetlał klisze. Włoski fotograf nie przypuszczał zapewne, że ten dzień - ¿ 8 maja 1898 roku - odmieni jego życie. Kiedy w południe spoglądał przez obiektyw na fotografowany przez siebie całun, ledwie mógł dostrzec odbity na nim wizerunek mężczyzny. Pozbawiony ostrych konturów, rozmywał się na żółtym tle tkaniny, tworząc z nią wyblakły kontrast. Im bliżej fotograf podchodził z aparatem do tkaniny, tym mniej szczegółów był w stanie uchwycić jego wzrok.

^hambery > Turyn ! M o rz e C z a r)

lynopol..

DROGACAŁUNU TURYŃSKIEGO

0dessa

od Grobu Pańskiego w Jerozolimie do katedry św.Jana wTurynie.

looo

Turyński Całun OBLICZE MĘŻCZYZNY Z CAŁUNU to przykład efektu w historii sztuki określanego mianem sfumato-zm ysł wzroku nie jest w stanie należycie uchwycić obrazów, które nie mają ostrych konturowi rozmywają się na tle. To powoduje, że szczegóły wizerunku są nieuchwytne dlaoka,gdy obserwujemy wizerunekze zbyt małej odległości,stająsię natomiast lepiej widoczne z daleka.

SECONDO PIA (1855-1941) był szanowanym w Turynie prawnikiem, a zarazem miłośnikiem fotografii. To on w 1898 r. wykonał słynne zdjęcie Całunu.

FOTOGRAFIA SECONDO Pil wywołałaszok i niedowierzanie,gdyż przedstawiała odbicie postaci Chrystusa w formie negatywu fotograficznego.

'C

f—

Teraz, pochylony nad kliszami w swym domowym laboratorium, ze zdumieniem obserwował wyłanianie się na zdjęciu wyraźnych zarysów postaci widocznej na płót­ nie. „Poczułem bardzo silne wzruszenie, gdy podczas wywoływania zobaczyłem, jak na płycie pojawia się najpierw Święte Oblicze, tak bardzo wyraźne, że sam byłem zasko­ czony” , napisał w sw oich wspomnieniach Secondo Pia. jego zdumienie potęgował fakt, że obraz pojawiający się na pozytywie miał charakter negatywu. Było to zjawisko zaprze­ czające wszystkiemu, co wynikało zwiedzy naukowej. W łoski fotograf nie przypuszczał zapewne, że swym odkryciem dokona prawdziwego trzęsienia ziemi wświecie nauki. Od tamtego czasu żaden przedmiot na świecie nie został poddany tak wnikliwym i gruntownym badaniom, jak Całun Turyński. Powstała nawet oddzielna dyscyplina naukowa - syndonologia (od greckiego słowa sindon, czyli całun) - zajmująca się ►

CAŁUN PODŚWIETLONY OD TYŁU ujawnia zadziwiającą właściwość. Wizerunek mężczyzny zn ika, a wi doczne pozostają jedynie ślady krwi. Zdaniem naukowców jest to dowód, iż obraz postaci na płótnie nie został namalowany, ponieważ farba nie przepuszcza światła - tak jak nie przepuszcza go krew. Na tkaninie widać również ślady nadpaleń, będące pozostałością po pożarze z 1532 r., oraz zacieki wody po gaszeniu ognia.

PORÓWNAJ

Całun

Turyński

strona ^ 46-47

ZGODROŚĆ Cfltunu Z ELURnGELIRiTlI WIZERUNEK CZŁOWIEKAzCałunuTuryńskiego zawiera szereg szczegółów, które są zgodne z przekazem zostawionym nam przez Ewangelistów i dotyczącym okoliczności męki oraz śmierci Jezusa z Nazaretu. Obraz na płótnie przedstawia mężczyznę, który został ubiczowany zgodnie ze starożytnym zwyczajem przy użyciu rzymskiego bicza (flageiium) oraz ukoronowany cierniowym czepcemJego ciało nosiło ślady licznych upadkóworaz uderzeń. Skazańca ukrzyżowano według prawideł stosowanych przez katów rzymskich. Wbrew rozpowszechnionym w średniowieczu wyobrażeniom (obecnym na wielu obrazach) nie przebito mu gwoźdźmi dłoni, lecz nadgarstki. Nie połamano mu takżegoleni, co było powszechnie praktykowane wczasach rzymskich. Na prawym boku Człowieka z Całunu, między piątym a szóstym żebrem, widoczna jest duża rana, powstała na skutek uderzenia włócznią. Przebiła ona opłucną, osierdzie i prawy przedsionek serca. Cios wserce z prawej, a nie z lewej strony, byłzgodnyztechniką stosowaną w piechocie rzymskiej. Jak wyjaśn iał J ul iusz Cezar wswym dziele O wojniegalijskiej, uderzenie takie było praktykowane przez legionistów,gdyż przeciwnicy zazwyczaj zakrywali swe serca tarczą trzymaną w lewej ręce, dlatego uczono żołn ierzy rzymskich pchnięcia w to miejsce z prawej strony.

REKONSTRUKCJA MEDYCZNA dowodzi, że człowiek z Całunu miał ręce przebite gwoździami w nadgarstkach, bok zaś przebity włócznią między piątym a szóstym żebrem.

Si

¡liii

.

DEUICATO a

s rrutiutv.<

SINDONE EVANGELICA. H I S T O R I C A . E THEOLOGICA DI MONSIG. D. AGAFSINO SOLARO DE C o n tid iM o re tu , Comendatore Gran Croce dolía Sicr.R cligion ed cSS.M aur¡tio,& L aiaro:& per la gratia d. D io , e delia Santa SedeApo. fto¡icaV efcouodiFo(Tino,& poiper cranflacíonc di SaÍMzz««



0^ 'i •■oO

\ 3 ¿

« r

Na następne świadectwa historyczne dotyczące owego przedmiotu przyszło jednak czekać niemal tysiąc lat. Dopiero w l3 8 9 roku pojawia się bowiem w jednym zdokumen-

KATEDRA NARODZIN ŚWIĘTEJ MARII

tów zapis mówiący oobecności owej relikwii „od najdawniejszych czasów" wBazylice św.

w Mediolanie, gdzie

Tekli, która przed wiekami była kościołem diecezjalnym św. Ambrożego. W 1461 roku

przechowywana jest

uprząż została przeniesiona uroczyście do katedry Narodzin św. M arii w Mediolanie,

rellkwlaśwlętego

gdzie od 1489 roku wprowadzono zwyczaj jej publicznego wystawiania corocznie 3 maja.

Chiodo), należy

CU

Gwoździa (Santo do największych

Święty Gwóźdź ( S a n to C h io d o ) cieszył się olbrzymim kultem w ier­

kościołów na świecle (jej długość wynosi

nych, ale nowy okres w jego dziejach nastał wraz z objęciem w 1566 roku biskupstwa

157m,a szerokość

Mediolanu przez św. Karola Boromeusza, jednego z architektów Soboru Trydenckiego

109 m). Świątyń la była

¡przywódców kontrreform acji w Europie. Kiedy w roku 1576 miasto nawiedziła strasz­ liwa epidemia dżumy, biskup nie zamknął się w swym pałacu w obawie przed zarazą, lecz codziennie odwiedza! chorych, by modlić się z nimi i udzielać im sakramentów. Zorganizował też trzy procesje pokutne, w czasie których niesiono ulicami relikwiarz ze Świętym Gwoździem i błagano Boga o powstrzymanie epidemii. Sam kardynał szedł w owych procesjach niczym skazaniec: boso, w jednej sukni, z powrozem na szyi, a na ramionach niósł krzyż, który kazał specjalnie wykonać na tę okazję. Gdy zaraza ustąpiła, uznano to za interw encję Opatrzności.

budowana ponad

-i—i

'v/3

400 lat.

133

Ś WI A D K OWI E T AJ E MNI CY

SANTO CHIODO. Wewnątrz rellkwlarzawkształcle

44 k»

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

Rok później, 3 maja 1577 roku, mieszkańcy Mediolanu - z wdzięczności za ocalenie miasta - dokonali aktu wyniesienia Świętego Gwoździa. Na polecenie kardynała skon­

krzyża umieszczona

struowano specjalny mechanizm, będący jednym z największych osiągnięć barokowej

jest uzda, uznawana za

sztuki inżynieryjnej. Chodzi opowietrzny relikwiarz wksztalcie ozdobnej chmury zpur-

uprząż cesarza

purowym baldachimem ¡figurami aniołów, który niczym winda unoszony byl w górę pod

Konstantyna, w której na polecenie św. Heleny miano umieścić fragment gwoździa z Krzyża Jezusa.

samo sklepienie katedry, na wysokość 42 metrów. Od tamtego czasu co roku 3 maja organizowano procesję z udziałem metropolity Mediolanu, który niósł ulicami miasta relikwię umieszczoną w krzyżu ¡błogosławił nią wiernych. Tradycja ta ustala jednak w X X wieku wraz z Soborem W atykańskim II. Do dziś zachował się natomiast zwyczaj - praktykowany obecnie corocznie 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża - wynoszenia w górę Świętego Gwoździa za pomocą ruchomego relikwiarza, zwanego przez W łochów Nivola (czyli Chm urka). Legenda m iejska, powtarzana nawet w niektórych publikacjach, utrzymuje, że twórcą owego m echani­ zmu byl sam Leonardo da Vinci, jest to jednak nieprawda, gdyż zmarł on 58 lat przed skonstruowaniem Nivoli. M ediolańska relikwia to kawałek skręconego żelaza o długości 30 cm i wadze 7 0 0 g. Kształtem przypomina końską uzdę. Nie ma jednak żadnej pewności,

Świ ęt e

Gwoździe

że jest to uprząż cesarska z umieszczonym w niej kawałkiem gwoździa. W ątpliwości

136

te pogłębia fakt, że w Carpentras niedaleko Awinionu we Francji również od wieków czczona jest relikwia uznawana za uprząż końską Konstantyna W ielkiego. Jak już wspom niano, cesarską uzdę po śm ierci Teodozjusza w 39 5 roku przecho­ wywano w M ediolanie. W połowie V I wieku - jak podają źródła historyczne - papież NA NASTĘPNYCH STRONACH:

W igiliusz zawarł porozumienie z bizantyjskim cesarzem Justynianem i aby przypie­

Wnętrze katedry

czętować umowę, postanowił przekazać mu jako dar jakąś znaczącą relikw ię. Jego

wMedlolanle

wybór padł na znajdującą się w M ediolanie uprząż z fragm entem Świętego Gwoździa.

- największej naśwlecle.

Kronikarze nie podają, czy z Bazyliki św. Tekli zabrano cenny przedmiot w całości, czy też odpiłowano od niego jedynie część. W iadomo jednak, że relikwia liczyła 17 cm

W prezbiterium,

długości. W obecności patriarchy Konstantynopola i biskupa Cezarei przekazano ją

pod samym

cesarzowi Justynianowi.

gotyckiej świątyni

sklepieniem kościoła, na

B izantyjskie źródła, w tym w ykazy obiektów znajdujących się w cesarskim

wysokości 42 m,

skarbcu , już od V I w ieku w spom inały o obecn ości św iętej uprzęży w pałacu

znajduje się

w Konstantynopolu. Zrabowano ją stam tąd w 1204 roku podczas czw artej wyprawy

relikwiarz Świętego

krzyżow ej, gdy m iasto złupili Frankow ie w spólnie zW enecjanam i. Trafiła wówczas

Gwoździa.

w ręce nuncjusza papieskiego, który osobiście zawiózł ją do Rzym u. Przez ponad

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY



Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

sto lat przebywała w W iecznym M ieście - do czasu pontyfikatu Klem ensa V. W 1309 roku papież ten przeniósł Stolicę A postolską z Rzymu do Awinionu, zabierając ze sobą część relikw ii, w tym m .in. uprząż K onstantyna ze Świętym Gwoździem. W roku 1377 zakończył się okres zwany „niewolą awiniońską” , gdy Grzegorz X I z powrotem przeniósł siedzibę papiestwa do Rzymu. Nie wszystkie przedmioty przywie­ zione przez Klemensa V do podalpejskiej Francji powróciły jednak nad Tybr. Cesarska uzda pozostała w dobrach awiniońskich, umieszczona w miasteczku Carpentras. W 1451 roku papież Mikołaj V zdecydował, że pozostanie ona tam na stale. Podczas rewolucji francuskiej relikwia została jednak zniszczona. Dziś w Carpentras można oglądać jedynie replikę uprzęży wykonaną w roku 1872. Uzda z M ediolanu nie została poddana gruntow nym badaniom naukow ym , które mogłyby odpowiedzieć na pytanie, czy może ona zawierać fragm ent gwoździa z Krzyża Chrystusa. Przy obecnym stanie wiedzy nie można tego potw ierdzić ani temu zaprzeczyć. Solidne dochodzenie naukowe przeprowadzono natom iast w odnie­ sieniu do diademu, który byl czczony jako nakrycie głowy cesarza K onstantyna, aw ięc mial zawierać partykułę Gwoździa Świętego. Jak pam iętam y, Teodoret zCyru

je

i

pisał, że z inspiracji św. H eleny um ieszczono kawałek gwoździa w hełm ie cesar­ skim . Z kolei św. Ambroży w mowie pogrzebowej na cześć Teodozjusza stw ierdził: „Cesarze bardziej poważali gwóźdź z Jego krzyża niż swój diadem” . Ten fragm ent

Gwoździe

mowy m ediolańskiego biskupa pozwoli! niektórym kom entatorom na w ysunięcie hipotezy, iż nakryciem głowy K onstantyna, w zbogaconym o drogocenną relikw ię, FRAGMENT UZDY CESARZA Konstantyna, przechowywany

Święt e

wCarpentras,

140

nym, ani z drugim przedm iotem . Dopiero pod koniec X V I stulecia władze kościelne we w łoskim m ieście M onza zaczęły utrzym yw ać, że znajdująca się w skarbcu tam tejszej katedry korona, zaw ie­

został

rająca w środku m etalow ą obręcz, posiada w sobie gwóźdź pochodzący z uprzęży

zniszczony przez

K onstantyna. Z tego powodu M onza stała się ważnym m iejscem pielgrzymkowym

francuskich

na Półwyspie Apenińskim . Badania przeprowadzone w ostatniej dekadzie X X wieku

rewolucjonistów. Uprząż cesarska

wykazały jednak, że w ersja ta jest nie do utrzym ania. Okazało się bow iem , że m eta­

pozostała dziś

lowa obręcz w ew nątrz korony w ykonana jest z czystego srebra. H istorycy podkre­

jedynie w herbie

ślają, że jest to bardzo cenne insygnium władzy, gdyż koronowali się nim na cesarzy

miasta..

4 * f r

nie był hełm , lecz korona. Przez ponad tysiąc lat nikt jednak nie zetknął się ani z je d ­

m .in. Karol V w 1530 roku czy N apoleon Bonaparte w 1804 roku. Zdaniem części badaczy Corona Ferrea z M onzy jest legendarną koroną Longobardów, którą nosili na swoich skroniach m .in. Karol W ielki w 774 roku, O tton I w 951 roku, H enryk IV w 1081 roku czy Fryderyk I Barbarossa w 1155 roku - na pewno nie jest ona jednak relikw ią Chrystusa.

RELIKWIARZE ŚW IĘTEGO GWOŹDZIA: i) w skarbcu

Skoro trzeci gwóźdź z Krzyża Jezusa został podzielony na części, być może jego frag­ menty znajdują się dziś wtopione lub wmontowane w inne tego typu przedmioty. Nie da się tego wykluczyć, ale wymagałoby to przeprowadzenia gruntownych badań nauko­

katedralnym w Essen. Badacze wykluczają jednak, by był to oryginalny

wych. Nawet jednak poważne ekspertyzy nie gwarantowałyby jednoznacznej odpowie­

gwóźdź z Golgoty,

dzi. jeśli bowiem od oryginalnego gwoździa odpiłowano kawałek, który następnie został

2-3) w katedrze

przetopiony, by stać się częścią innego gwoździa - to praktycznie nie ma sposobu, by to

krakowskiej na

udowodnić. W arto jednak dokonać krótkiego przeglądu najbardziej znanych przedmiotów, czczonych jako święte gwoździe, choć nie ma pewności, czy zawierają one fragmenty

Wawelu. Zgodnie z tradycją, Święty Gwóźdź miał otrzymać od papieża król

oryginału. Jeden z nich, mierzący 9 cm , znajduje się w skarbcu katedry N otre Dame

Władysław Jagi ełło.

w Paryżu. Inny, odlugości 15 cm , bez główki izodłam anym szpicem, przechowywany

Właściwa relikwia

jest w Trew irze, a jego dzieje są udokumentowane od roku 9 8 0 . Z kolei w katedrze

fragment gwoździ a od piłowany od

obiekty znajdują się w skarbcach katedralnych w Kolonii i w Essen, choć dziś większe

większej całości.

sztuki złotniczej. W Polsce znajduje się tylko jedna relikwia otaczana czcią jako gwóźdź z Krzyża Chrystusowego. W 1425 roku papież M arcin V przekazał ją królowi Władysławowi

0

£

0 CU

w ♦»— *

to 1,5-cm

św. Stefana w Toul w Lotaryngii od wieków czczone jest ostrze gwoździa. Dwa kolejne zainteresowanie niż ich zawartość budzą kunsztowne relikw iarze, będące dziełami

N

W Krakowie dosztukowano

'u O

141

do niego resztę gwoździa na wzór oryginału, oddzielając go

Jagielle. Do dziś przechowywana jest w relikwiarzu o kształcie promienistej m onstrancji

jednak metalową

w skarbcu katedry na Wawelu.

blaszką.

E

12

■ s . V jnm i *\r: scor-o«el5iAía»Tn«níwmuta« iI?í U íü h :

N cp m w m * >{»i«r«^ia

r r r flffjiiriC.. íiuw-ai ^ ^

,— |

MU(or^í»jjftA suwa _^

ym ar >— < N

'c 3 i—

173 *

z Argenteuil Tuni ka

Dzieje Tuniki, podobnie jak innych pamiątek po fezusie z Nazaretu, okrywa mrok historii. W pierwszych wiekach chrześcijaństwo było w imperium rzymskim religią prze­ śladowaną, a jej wyznawcy musieli kryć się ze swoim kultem i obrzędami. Nie zacho­ wały się więc z tamtych czasów żadne wiarygodne przekazy o relikwiach Chrystusowych. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że Tunika została odkupiona od katów biorących udział w kaźni fezusa przez osoby M u bliskie. Dla oprawców skrwawione ubranie ska­ zańca nie przedstawiało większej wartości, dla wyznawców Chrystusa było natomiast bezcenną pamiątką po Mesjaszu. Pensja kata, który najczęściej rekrutował się spośród najemników, nie była wysoka i wynosiła zaledwie 225 denarów rocznie. Dlatego nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby odsprzedał skrwawioną odzież uczniom Jezusa. Ci ostatni gotowi byli zapłacić każdą sumę, by wejść wposiadanie szat, których właściwości widzieli na własne oczy. WEwangeliach św. Mateusza i św. Marka znajdujemy fragmenty opowiadające ochorych, którzy wyzdrowieli, gdy dotknęli Chrystusowej odzieży. Stare legendy chrześcijańskie mówią, że po zmartwychwstaniu Jezusa szatę Jego przechowywał u siebie św. Piotr Apostoł. Historycy wysuwają też hipotezę, że stała się ona własnością gminy chrześcijańskiej wPalestynie.

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

* *

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

OZDOBNY RELIKWIARZ, wewnątrz którego przechowywana jest Tunika zArgenteuil. Przypomina on wyglądem neogotycką świątynię z trzema portalami i czterema wieżyczkami.

Pierwsza historyczna adnotacja oTunice pochodzi dopiero zkońca V I wieku, jej auto­ rem jest św. Grzegorz zTours, pierwszy dziejopis Franków. W sw ym dziele zatytułowa­ nym Chwała męczenników zawarł on następującą wzmiankę: „Ewangelia mówi nam otunice, która okrywała błogosławione ciało i o którą, jako że nie była szyta, lecz tkana w całości, rzucano losy, zgodnie ze słowami proroka Dawida: «moje szaty dzielą między siebie i losy rzucają omoją suknię».Nie mógłbym przemilczeć tego, czego dowiedziałem się od kilku osób, które dotykały Tuniki Nieskalanego Baranka. Mówi się, że jest ona przecho­ wywana wbazylice Świętych Archaniołów wGalathai, mieście oddalonym o około 150 mil od Konstantynopola. Wbazylice tej znajduje się krypta. To właśnie wniej stoi drewniana skrzynia, której wierni oddają głęboką cześć, a jest tego godna, gdyż spoczywa wniej Szata, która dotykała i okrywała ciało Zbawiciela”. Wśród historyków do dziś nie ma zgody, gdzie leżała owa Galathaia. Zdaniem części ekspertów mogło chodzić o miasto Germia w Galacji, słynące zbazyliki znanej jako m iej­ sce kultu Archaniołów. To jednak tylko przypuszczenie. Kolejnym tekstem , w którym pojawia się wzmianka o Tunice, jest fragment kro­ niki z 610 roku anonimowego historyka frankijskiego, któremu potomni nadali imię

FR ES K na ścianie bazyliki przedstawiający Tunikę Jezusa Chrystusa.

Ś WI A D KOWI E T AJ E MNI CY

4fr

fr

Ś led z tw o w s p ra w ie relikw ii C hrystusow ych

NA POPRZEDNICH

Fredegara. Otóż pisze on, że w roku 59 0 w m ieście Zafad niedaleko Jerozolimy odnale­

STRONACH:

ziona została marmurowa skrzynia zawierająca „świętą suknię” Jezusa - tę samą, o którą

Fragment tuniki zArgenteuil widoczny za szybą wewnątrz relikwiarza.

żołnierze rzymscy rzucali losy. Odkryta relikwia przeniesiona została w uroczystej pro­ cesji do Jerozolimy. Ten zapis także wywołuje spory wśród historyków. Jedni uważają, że Zafad to m ia­ steczko Safed leżące w pobliżu Jeziora Galilejskiego, inni zaś twierdzą, że chodzi raczej o Jaffę nad Morzem Śródziemnym (stare miasto portowe, w którym w latach 3 6 - 4 4 mieszkał św. Piotr Apostoł). W roku 614 Jerozolima została zdobyta przez Persów pod wodzą szacha Chosroesa II, który zrabował wiele relikwii. Wśród nich - zdaniem niektórych badaczy - mogła być

CESARZ KAROL WIELKI wręcza

wać się w najbezpieczniejszym miejscu cesarstwa, W ielkim Pałacu wdzielnicy Bukoleon

Teodradzie,

w Konstantynopolu.

zArgenteuil,

Tuniki z czasów poprzedzających jej odkrycie w Argenteuil w 1156 roku. W ięcej tu bia­

Chrystusową.

łych plam, niedomówień, hipotez i teorii niż konkretnych faktów. Profesorowie Lucotte

w bazylice w Argenteuil.



c a> OT >— < N

Z3

Na tym kończy się zasób dostępnych źródeł historycznych dotyczących dziejów

relikwiarzzTuniką Malowidło zXIX w.

4—*

nad wojskami perskimi, relikwie zwrócono chrześcijanom. Od tamtej pory miały znajdo­

swej córce przeoryszy

3

także Tunika. Czternaście lat później, po zwycięstwie bizantyjskiego cesarza Herakliusza

iM arion, zanim przystąpili do badania szaty, skonstatowali więc, że - jeśli ubranie miało rzeczywiście należeć do Chrystusa - o pierwszych dwunastu wiekach jego dziejów nie

da się powiedzieć nic pewnego. Tak jakby Tunika należała bardziej do sfery baśni i legend niż historii.

MALOWIDŁO NAD OŁTARZEM, obok tabernakulum,

N a p o d s t a w i e l i s t ó w znalezionych w skrytce razem z Tuniką da się jednak z dużym prawdopodobieństwem zrekonstruować losy szaty od początku IX wieku. Są one związane z postacią cesarza Karola W ielkiego, który znany byl swoim współczesnym jako wielki czciciel i zapalony zbie­ racz relikw ii. „Ze wszystkich krajów zwozi! je przy pomocy legatów, których wszędzie wysyłał, zarówno do Jerozolimy, jak i do Konstantynopola oraz Rzymu” , opisywał władcę Franków przeor Angilbert z Centula. Tunikę Jezusa cesarz mial przywieźć ze swojej koronacji w Rzymie w roku 8 0 0 . Jedna z hipotez mówi, że dostał ją od cesa­ rzowej bizantyjskiej św. Ireny jako podarek zarę­ czynowy. Papież Leon 111 planowa! bowiem ślub Karola z Ireną, dzięki czemu miało dojść do zjed­ noczenia rozbitego niegdyś cesarstwa i połączenia Rzymu z Konstantynopolem. Plany te udaremnił jednak zamach pałacowy w Bizancjum i wygnanie św. Ireny ze stolicy. Karol chętnie przyjął Tunikę, by przed swą śmiercią w 814 roku podarować ją klasztorowi benedyktynek w Argenteuil, gdzie przeoryszą została jego córka z trzeciego małżeństwa, Teodrada. W krótce potem królestwo Franków stało się ofiarą najazdów Normanów, którzy posuwając się od ujścia Sekwany w głąb kraju, plądrowali i pustoszyli miasta oraz wsie. W 841 roku zdobyli Paryż, a cztery lata później zniszczyli klasztor w Argenteuil. Zanim jednak najeźdźcy zburzyli opactwo, Tunika została zamurowana w specjalnym schowku w ścianie razem z listami poświadczającymi jej pochodzenie. Najprawdopodobniej relikwię ukryła tam sama Teodrada, która uciekła z klasztoru przed zbliżającymi się Normanami. Nowe schronienie córka cesarza znalazła wklasztorze wSchwarzach, gdzie zmarła około 848 roku. Po jej śmierci pamięć oTunice popadła wzapomnienie. Szatę odnaleziono przypadkowo dopiero trzysta lat później, w 1156 roku. Od tej pory jej losy są stosunkowo dobrze udokumentowane. Pisali o niej tacy kronikarze średnio­ wiecza, jak Robert zlhorigny, Roger zW endover, Mateusz Paris czy Bartłomiej Cotton.

w kaplicy Świętej Tuniki, przedstawiające anioła niosącego suknię Jezusa.

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

Ś le d z tw o w s p ra w ie r elik w ii C hrystusow ych

W ieść o cudownej relikwii szybko rozeszła się po całej Europie. Pielgrzymowali do niej wierni z najdalszych zakątków kontynentu. Do Argenteuil dwukrotnie przybywał król Francji św. Ludwik IX , aby osobiście kontemplować strój, wktóry miał być odziany Jezus podczas Drogi Krzyżowej. W 1534 roku Tunika sprowadzona została do Paryża na polecenie króla Franciszka 1. W tych czasach reform acji ¡gorącego sporu katolików z protestantami jednym z punktów spornych między obu stronam i była kwestia relikwii. Zwolennicy M arcina Lutra i Jana Kalwina kategorycznie odmawiali oddawania czci jakimkolwiek relikwiom, zarówno szczątkom świętych, jak ¡pam iątkom po Jezusie. Król Franciszek, gorliwy wyznawca katolicyzmu, postanowił zamanifestować swe przywiązanie do nauki Kościoła. Zarządził więc zorganizowanie w stolicy nadzwyczajnej procesji, którą sam osobiście poprowadził. Ulicami Paryża przeszedł uroczysty pochód, podczas którego nie­ siono wszystkie relikwie M ęki Pańskiej, jakie udało się zgromadzić wówczesnej Francji. Kronikarze pisali, że szczęśliwi byli ci, którzy na własne oczy mogli zobaczyć to, co dane było widzieć tak niewielu. W ierni mogli oglądać fragm ent Krzyża Świętego, Koronę Cierniową, trzon Świętej W łóczni, którą przebito bok Jezusa, czy gąbkę, którą zwilżono Jego usta na krzyżu. Centralne miejsce w procesji zajmowała jednak Tunika z Argenteuil.

Tuni ka

z Arąenteuil

Trzydzieści trzy lata później szata omal nie została zniszczona. W 1567 roku na

180

Argenteuil najechali protestanci. Jak relacjonował jeden ze świadków: „O świcie, korzy­ stając ze zmiany warty, hugenoci, podchodząc przez pola winorośli i pobliskie domo­ stwa, napadli na najsłabsze ich punkty i łatwo weszli do miasta. Spalili wiele znakomi­ tych przybytków i całkowicie zniszczyli ten czcigodny kościół. Zrobili to z wielu powo­ dów, a przede wszystkim z powodu Tuniki bez szwu, która jest w nim przechowywana od wieków” . Jak pisał jeden zpóźniejszych przeorów klasztoru, o. Jacques Fouyn, napastnicy „zlupili relikwie świętych iświęte przedmioty kultu. Jednak podczas tego okropnego niszcze­ nia najświętszych rzeczy, które Bóg pozostawił zuchwałości swoich nieprzyjaciół, Święta Tunika Jezusa Chrystusa nie wpadła w ich nieczyste ręce i uniknęła ich ciosów, dzięki czemu dzisiaj spoczywa w tym samym m iejscu” . W iadomo, że szata ocalała, gdyż przed najazdem została bezpiecznie ukryta w tajnym schowku. Napastnicy próbowali zmusić opata Lucasa, by wyjawił im miejsce przecho­ wywania relikwii. Duchowny jednak odmówił, za co przyszło mu oddać życie. Hugenoci powiesili go w oknie jego własnej celi. Po zakończeniu wojen religijnych klasztor został odbudowany, a Tunika wróciła na swoje m iejsce. Czas pokoju oznaczał dla Argenteuil nowy okres świetności. Do m ia­ sta znów ruszyła fala pątników z Europy. W śród pielgrzymów byli m .in. król Francji ►

EGZEKUCJA MARII ANTONINY. Królowa Francji, zwana oficjalnie przez rewolucjonistów „więźniarką nr 280” została stracona na gilotynie 16 października 1793 r. o godz. 12.15.

tra giq u e 1 ii

C/iiaricA • f u

f t t i n c c t e c ' / r a n c e , e x c c a t c e te

( t u t / ‘/t tu O ctobre tyCj z.

REWOLUCJAFRARCUSKA g zh s

niszczEnm r e u k u iii

WŁOSKA BADACZKA Rosa Alberoni uważa, iż rewolucjafrancuska była wojną, jaką„religiaoświecenia”wypowiedziała katolicyzmowi. Za słusznością takiego twierdzenia przemawiają fakty: 10 listopada 1793 roku paryska katedra Notre Dame zamieniona została na świątynię rozumu. W prezbiterium kościoła wzniesiono imitację Olimpu, na szczycie którego stanęła jedna ze stołecznych prostytutek ubrana w białą suknię, błękitny płaszcz i czerwony czepek. Gdy zasiadła na tronie, rozbrzmiał hymn najej cześć - bogini rozumu. W katedrze zawisły portrety nowych świętych: Robespierre’a, Marata i innych wodzów rewolucji.

Miesiąc wcześniej Konwent zlikwidował kalendarz chrześcijański i zastąpiłgo rewolucyjnym. Nowa rac huba nie zaczynała się już od narodzenia Chrystusa, lecz od 22 września 1792 roku,a więc od dnia, w którym aresztowany został król Ludwik XVI. Likwidowano wszystko, cokolwiek mogło kojarzyć się z chrześcijaństwem: mordowano osoby duchowne,zniesiono stan kapłański, usuwano symbole religijne, niszczono kościoły, dewastowano cmentarze, skasowano wszystkie święta, a nawet niedziele. Rewolucjonistom przyświecało popularne wówczas powiedzenie, że „świat nie będzie szczęśliwy, dopóki ostatniego króla nie udusi się kiszkami ostatniego księdza”.

Ofiarą antykatolickiej furii padły także relikwie Chrystusowe. W 1793 roku tłum paryżan zdemolował wnętrze stołecznej kaplicy Sai nte Chapel Ie. Zagi nęły wówczas przechowywane tam skarby, m.in. partykuła Krzyża Świętego z bizantyjskiego relikwiarza Baldwina, uchodząca za największy fragment tej relikwii naświecie,trzon Włóczni Longin usa, kawałek całunu oraz gąbka, którą miano nawilżać usta Jezusa podczas ukrzyżowania. W 1794 roku na żądanie Konwentu Narodowego spalono publicznie Całun z Besançon, który czczony był jako jedno z płócien pogrzebowych Zbawiciela.

v i g

Ś led z tw o w sp ra w ie relikw ii C hrystusow ych

Ś WI A D KOWI E T AJ E MNI C Y

► Henryk III, Maria Medycejska ikardynal Richelieu. W kronikach klasztornych zachował się opis postępowania króla Ludwika X III, który przyjeżdżał do Argenteuil trzykrotnie,

WOTA DZIĘKCZYNNE w bazylice

by modlić się przed relikwią. Gdy mnisi proponowali mu otworzenie relikwiarza ¡w ycią­

w Argenteuil.,

gnięcie szaty, władca zdecydowanie odmówił. Stwierdził, że wystarczy mu widzieć małą

związane z Tuniką

część, by uwierzyć w całość. Jego słowa stały się głośne iodtąd wielu pielgrzymów, wzo­

Jezusa. Ofiarowywane

rem króla, zadowalało się modlitwą przed zamkniętym relikwiarzem, rezygnując zobej-

były jako wyraz

rzenia całej szaty. W 1613 roku papież Paweł V zatwierdził Bractwo Świętej Tuniki, której

wdzięczności

charyzmatem było nabożeństwo ku czci M ęki Pańskiej ikult szaty z Argenteuil.

za doznane łaski.

Z czasem coraz częściej zaczęły pojawiać się jednak podejrzenia, że wystawiane w klasztorze odzienie nie jest autentyczną relikwią Chrystusa. W ątpliwości związane były z pytaniem, czy prawdziwa Tunika rzeczywiście przetrwała najazd hugenotów, czy też przepadła izostała podmieniona przez zakonników na falsyfikat. Łączyło się to z fak­ tem, że podczas wojen religijnych zaginął stary relikwiarz iod tej pory szata przechowy­ wana była w nowym. Ponieważ pogłoski na ten temat zataczały coraz szersze kręgi, w 1647 roku na pole­ cenie późniejszego kardynała Pierre’adu Cambout zCoislin postanowiono przeprowa­ dzić kościelne śledztwo w tej sprawie. Nie wiadomo, czy był on rzeczywistym, czy tylko formalnym inicjatorem tego dochodzenia, ponieważ przeorem Argenteuil został miano­ wany, gdy miał zaledwie siedem lat, a jako jedenastolatek piastował już godność kano­ nika w Paryżu. Śledztwo wykazało, że Tunika przechowywana w klasztorze jest tą samą

*E*CI * VA D e JESU S ,3 .J

ŚW IECA OFIAROWANA przez papieża Piusa IX w 1854 r. w zamian za przekazanie mu wycinka Tuniki o długości 20 cm.

Ś WI A D K O WI E T A J E MNI C Y

* *

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii C hrystusow ych

szatą, która znajdowała się w nim przed napaścią protestantów. Wydanie orzeczenia spo­ wodowało, że do miasta popłynął nowy strum ień pielgrzymów. W 1653 roku papież MALOWIDŁO w kaplicy Świętej

Innocenty X potwierdził kult relikwii z Argenteuil, choć nie wypowiedział się autoryta­ tywnie ojej autentyczności.

Tuniki nad ołtarzem,

W 1667 roku ukazała się drukiem pierwsza rozprawa naukowa o Tunice, napisana

obok tabernakulum,

przez opata o. Gabriela de Gaum onta. W spom inał on, że szata została przez lata nieco

przedstawiające anioła niosącego

uszczuplona, gdyż zakonnicy i księża odrywali od niej małe kawałki jako fragm enty

Koronę Cierniową.

relikwii. Praktyka ta będzie kontynuowana także w następnych latach, i tak w 1680 roku przeor Charles Petey z Lhostallerie potajem nie odkroi niew ielką część Tuniki i podaruje ją sąsiedniemu opactwu św. Korneliusza w Compiegne. Przechowywana jest ona tam do dziś. Najpoważniejszym dziełem naukowym poświęconym Tunice jest okazała rozprawa z 1677 roku znanego historyka, przeora klasztoru w Argenteuil, a zarazem jansenisty, don Gabriela Gerberona. W ciągu stu lat doczekała się ona ośmiu wydań, ajej ustalenia są wciąż cytowane w wielu fachowych opracowaniach. W pracy tej autor twierdził, że da się udowodnić niezbicie ciągłość przechowywania sukni wpodpa-

Tuni ka

z Areenteuil

ryskim miasteczku od czasów Karola W ielkiego. Na temat wcześniejszych ośmiu wieków Tuniki nikt nie miał jednak nic do powiedzenia. Kolejny niebezpieczny okres dla relikwii nastał wraz z rewolucją francuską. W 1790 roku zakony zostały rozwiązane i pozbawione dóbr. Taki los spotka! także klasztor bene­ dyktynów w Argenteuil. Tunikę musiano przenieść do miejscowego kościoła parafial­ nego. Nie była tam jednak długo bezpieczna. 10 listopada 1793 roku Konwent zniósł kult katolicki. Niszczono wszystko, co mogło kojarzyć się z chrześcijaństwem. 18 listopada, na mocy prawa, które nakazywało wszyst­ kim parafiom, by oddały zawartość swych skarbców gminom, zajęty został przez władze wysadzany drogimi kamieniami relikwiarz z pozłacanego srebra, wykonany w 1680 roku. Przed konfiskatą wyjęto jednak ze środka Tunikę. Do Argenteuil dochodziły tymczasem niepokojące wieści z pobliskiego Paryża. Do królewskiej kaplicy Sainte Chapelle wtargnął tłum rewolucjonistów, niszcząc i rabując wszystko, co napotkał na drodze. W iele relikwii zginęło wówczas bezpowrotnie, m .in. duży fragment Krzyża Świętego zrelikwiarza Baldwina oraz trzon Świętej W łóczni. Opat Ozet, ówczesny proboszcz z Argenteuil, liczył się z faktem, że podobny los spotkać może powierzoną jego pieczy Tunikę. Podjął więc dramatyczną decyzję, by pociąć szatę na kawałki iukryć jej części w różnych m iejscach. Miał nadzieję, że w ten sposób zrewolucyjnej zawieruchy ocaleje choć jeden fragment relikwii.

NAJŚWIĘTSZA MARYJA PANNA trzymająca Tunikę swojego Syna. Malowidło w bazylice w Argenteuil.

NARZĘDZIA MĘKI CHRYSTUSOWEJ

(.arma Christi) na fresku w Bazylice św. Dionizego.

Swój plan opat zrealizował nocą wspólnie z zakrystianem. W tajemnicy pocięli Tunikę na kawałki. Dwie największe części zakopali wdwóch różnych miejscach wogrodzie ple­ banii. Pozostałe fragmenty oddali na przechowanie najbardziej zaufanym parafianom. W krótce potem Ozet został aresztowany przez władze rewolucyjne i przesiedział w w ię­ zieniu dwa lata. Wyszedł na wolność, gdy przeminął już okres najgorszego terroru antyreligijnego. W 1795 roku, w Święto W niebowstąpienia Pańskiego, opat odkopał ukryte fragmenty relikwii. Odebrał też od swoich wiernych resztę kawałków sukni. Nie udało mu się jednak odzyskać wszystkich części, na przykład wycinek szaty wielkości 5 cm kwadratowych, przekazany parafii w Sucy-en-Brie, uległ zniszczeniu. Z kolei cztery inne małe fragmenty, oddane do przechowania w Longpont-sur-O rge, znajdują się do dziś w tamtejszej bazylice N otre Dame. Z czasem doszły do tego kolejne ubytki, na przykład w 1854 roku papież Pius IX poprosił o kawałek relikwii ¡otrzym ał wycinek długości 20 cm. To wszystko sprawiło, że pociętej Tuniki z Argenteuil nie udało się już przywrócić do pierwotnego stanu. Po rewolucji francuskiej i wojnach napoleońskich znów nastąpiło oży­ wienie kultu związanego z relikwią. W 1865 roku została ona przeniesiona do nowo wybudowanej Bazyliki św. Dionizego. Pod koniec X IX wieku z inicjatywy biskupa Wersalu Pierre-Antoine-Paula Goux postanowiono zbadać pociętą na kawałki suknię. Ponieważ znajdowała się wzłym stanie, podjęto decyzję, by dokonać jej rekonstrukcji.

Ś WI A D K OWI E T AJ E MNI CY

»

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii C hrystusow ych

PORÓWNANIE

NAŁOŻENIE Tuniki

FRAGMENTÓW

zArgenteuil

TKANIN

na tylną sylwetkę

zArgenteuil oraz

z Całunu

Longpont-sur-Orge

Turyńskiego

pokazuje,

pokazuje

że pochodzą one

zgodność między

z tej samej szaty.

układem ran na

W tym drugim

obu płótnach.

mieście odcięty kawałek sukni odnalazł się po rewolucji francuskiej.

26 kwietnia 1892 roku Tunika została ponownie zszyta w jedną całość z 20 fragm en­ tów oraz podszyta materiałem wzmacniającym. Prace konserwatorskie ułatwiało to, że opat Ozet tak pociął szatę, iż niemal nienaruszona pozostała cała tylna część sukni odłu-

z Argenteuil

gości 122 ¡szerokości 110 cm. Niemniej opat Jacąuem ot, który zostawił nam sprawozda­ nie z owych badań, napisał, że nie można mieć całkowitej pewności, iż wszystkie kawałki szaty zostały przyszyte we właściwych m iejscach. Albowiem tylko dwie największe czę­ FOTOGRAFIE

ści Tuniki pasowały do siebie idealnie. Oprócz wspomnianej już tylnej części ubrania

w podczerwieni

był to prostokątny fragment o wymiarach 60 na 40 cm. Pozostałe strzępy były znacznie

umożliwiły zobaczenie, że niemal cała Tunika pokryta

Tuni ka

jest śladami krwi.

188 4 * f r

mniejsze izostały doszyte w taki sposób, by odtworzyć pierwotny kształt szaty. Badania przeprowadzone pod koniec X IX w ieku przyniosły kilka ciekawych odkryć. Po pierwsze: okazało się, że przechowywana w Argenteuil Tunika w yko­ nana została z owczej wełny i rzeczywiście nie posiada ani jednego szwu. Po drugie:

UKŁAD PLAM

na tkaninie odkryto niewidoczne dla oka plamy; pobrane z nich próbki zidentyfiko­

KRWI naTunice

wane zostały przez chemików jako plamy krwi. Po trzecie: ustalono, że barwnik użyty

wskazuje, że jej właściciel musiał

do farbowania Tuniki był taki sam jak na koptyjskich płótnach pogrzebowych z i ł

nieść na plecach

wieku po Chrystusie. Ekspertyzy przeprowadzone w latach trzydziestych X X wieku

ciężki przedmiot

pozwoliły stw ierdzić, że owym barw nikiem była m ieszanina marzanny z zaprawą

o szerokości ok.20cm, który

żelazową. Odkryto ją m .in. w chrześcijańskich grobowcach z I stulecia po Chrystusie

ocierał mu

w Antinoopolis w Egipcie.

poranioną skórę od lewego

Tymczasem postępująca sekularyzacja życia publicznego we Francji sprawiła, że

ramienia ku

osłabi kult relikwii, a wraz z nim zainteresowanie Tuniką zArgenteuil. Z roku na rok do

prawemu biodru.

miasteczka przybywało coraz mniej pielgrzymów. Sama szata też coraz rzadziej wysta-

a

wiana była na widok publiczny. Po 1894 roku do takiego wydarzenia doszło tylko trzy razy: w l9 3 4 ,1984 ¡2 0 0 0 roku (przy czym w tym ostatnim przypadku wierni mogli oglą­ dać suknię jedynie przez szybę relikwiarza ustawionego przed ołtarzem). Wydawać by się mogło, że relikwia na zawsze popadnie wzapomnienie. Przedmiotem swych badań uczynili ją jednak francuscy naukowcy. Ich analiza skupiła się przede wszystkim na największym kawałku szaty pociętej przez opata Ozeta - tym o wymia­

PISTACJA PALESTYŃSKA, której pyłki odnaleziono naTunice zArgenteuil.jest rośliną endemiczną dlaZiemi Świętej.

rach 122 na 110 cm. W 1997 w lnstytucie Optyki wOrsay profesor André M arion - dys­ ponując zdjęciami wysokiej jakości i fotografiami zrobionymi w podczerwieni oraz korzy­

POROWNAJ

stając z nowoczesnego sprzętu (skaner, cyfrowy mikrogęstościomierz i cyfrowa kamera

strona ► 58-59

ar

CCD) - sporządził mapę plam krwi znajdujących się na tylnej części Tuniki, jedne z ran okazały się bardziej rozdrapane, inne m niej. Najbardziej krwawiące miejsca były usy­ tuowane w pasie o szerokości około 20 cm , który ciągnął się od lewego ramienia, przez środek pleców ku prawemu biodru. Analiza fotograficzna pozwoliła stwierdzić, że ślad ten spowodował ciężki, podłużny i prosty przedmiot, który przez dłuższy czas opierał się na plecach właściciela Tuniki iocieral jego poranioną skórę. W 1998 roku naukowcy z Orsay postanowili porównać rozmieszczenie śladów krwi na Całunie Turyńskim i na Tunice z Argenteuil. W tym celu stworzyli komputerowo geom e­ tryczne modele odkształceń i obrotów, jakim ulega suknia podczas noszenia przez czło­ wieka o wymiarach ¡morfologii mężczyzny z Całunu. Końcowy rezultat wprawił badaczy w osłupienie: okazało się, że ślady plam krwi na Tunice pokrywają się dokładnie z m iej­ scami ran na Całunie. Nałożenie na siebie obrazu dwóch tkanin doprowadziło uczonych do wniosku, że oba płótna zostały zabrudzone krwią tego samego mężczyzny.

189

PROF. GÉRARD LU CO TTE, światowej sławy genetyk, badacz

Czy postacią tą mógi być fezus z Nazaretu? Kolejne badania Tuniki przyniosły na to pytanie odpowiedź twierdzącą. Ustalono, że szatę bez szwu wykonano na krosnach

TunikizArgenteuil,

poziomych, których szerokość odpowiada wymiarom tego typu urządzeń używanych

na paryskiej ulicy

wczasach Chrystusa. Skręt włókien w formie Z wskazuje, że suknia powstała najpraw­

z Catherine de Thieulloy,

dopodobniej na Bliskim lub Środkowym W schodzie. Do barwienia tkaniny użyto tzw.

która pomagała autorom książki

marzanny farbiarskiej {Rubia tinctorium), stosowanej powszechnie wczasach starożyt­

podczas poszukiwań

nych w basenie Morza Śródziemnego. Barwienie zostało wykonane przed tkaniem, a do

relikwii we Francji

zaprawienia płótna przy farbowaniu użyto ałunu - obie te praktyki rozpowszechnione

i Grzegorzem Górnym.

były w pierwszych stuleciach naszej ery. W szystkie te wyniki badań sprawiły, że zainteresowanie Tuniką w środowiskach naukowych stale rosło. W 2 0 0 4 roku relikwią zajął się Instytut Antropologii Genetyki Molekularnej wParyżu. Rok wcześniej podczas restauracji szaty oczyszczono ją specjal­ nym odkurzaczem, naukowcy zbadali zaś zawartość worka. Przy użyciu elektronowego mikroskopu skaningowego zidentyfikowali 115 pyłków należących do 18 gatunków roślin. Najw ięcej osadzonych na szacie było ziaren pokrzywy i sukulentu (

- 41 sztuk,

rospijareta) - 13 sztuk. Zdecydowana większość pyłków należała P

do roślin, których ślady odkryto wcześniej także na Całunie Turyńskim (sześć gatun­ ków) oraz na Sudarionie z Oviedo (siedem gatunków). Wśród nich znajdowały się m.in.

Ś WI A D K OWI E T AJ EMNI CY

cedr libański (Cedrus libani) czy pomurnik żydowski

ANDRÉ MARION (19 4 5 -20 0 9 ) był

[Parietariajudaica). Najbardziej znamiennym odkry­

profesorem

ciem była jednak identyfikacja dwóch gatunków, które

w Instytucie Optyki

są roślinami endemicznymi i rosną jedynie na teryto­

w Orsay i wybitnym syndonologiem,

rium Palestyny. Są to terebint (Pistacia palestina)

autorem książekNowe

i tamaryndowiec (Tamarix hampeana). Ich pyłki

o d krycia na tem at

odnaleziono także na relikwiach w Turynie ¡Oviedo. Profesor Gérard Lucotte nie poprzestał na tych badaniach, lecz zajął się również analizą śladów krwi zostawionych na szacie. Przez wieki były one niew i­ doczne dla oka, lecz udało się je odkryć pod m ikro­

C a łu n u Turyńskiego o t a z J e z u s i nauka.

Razem z Gerardem Lucotte w 2006 r. napisał pracę T u n ik a zA rg en te u il ¡C a łu n Turyński.

skopem elektronow ym . Badając po kolei poszcze­ gólne włókna tkaniny, francuski genetyk stwierdził, że Tunika z Argenteuil dosłownie w całości pokryta była krwią. Człowiek, który nosił ją na sobie, musiał mieć zmasakrowane cale plecy. Podczas analizy mikroskopem elektronow ym na

krwinek znaleziono kryształki mocznika, który jest składnikiem potu. Zdaniem profe­ sora Lucotte’a, wskazuje to na występowanie rzadko spotykanej choroby zwanej hematidrosis, polegającej na poceniu się krwią. Źródłem tej choroby jest zazwyczaj ekstre­ malny poziom stresu, który wywołuje w organizmie szok histaminowy. Amerykański patomorfolog, doktor Frederick Zugibe, który stykał się ztego typu przypadkami, mówi, że najczęstszą ich przyczyną jest strach przed nieuniknioną śmiercią. To kolejna w ska­ zówka, że właścicielem Tuniki mógł być Jezus zNazaretu. Podczas modlitwy wogrodzie Getsemani, poprzedzającej mękę na krzyżu, poci! się On bowiem krwią, co opisał wswej Ewangelii św. Łukasz, który sam byl lekarzem. Kolejna ważna obserw acja profesora Lucotte’a dotyczyła stanu erytrocytów . Czerwone krwinki o normalnej morfologii posiadają dysk dwustronnie wklęsły (tzw. dyskocyty). Tymczasem na Tunice z Argenteuil odnaleziono bardzo wiele całych zespołów krwinek o kształcie kulistym (tzw. sferocyty) lub kubka j edno wklęsłego (tzw. sto m atocyty). Tego typu odkształcenia występują, gdy organizm poddawany jest traumatycznym przeżyciom, takim jak długotrwale cierpienie czy przewlekła agonia. Gerard Lucotte odkrył na tkaninie nie tylko czerwone, lecz także białe ciałka krwi, czyli leukocyty. Jak wiadomo, leukocyty - w przeciwieństwie do erytrocytów - posiadają

Tuni ka

ciałek krwi, przyklejonych do włókien wełny. Poza tym w wielu zespołach czerwonych

z Argenteuil

relikwii odkryto wiele erytrocytów, czyli czerwonych

Ś WI A D K OWI E T AJ E MNI CY

Ś led z tw o w s p ra w ie relikw ii C hrystusow ych

jądro komórkowe, w którym znajdują się chromosomy, a w nich DNA, czyli kwas dez­ oksyrybonukleinowy, pełniący funkcję nośnika inform acji genetycznej w organizmach żywych. Nie ma na świecie dwóch ludzi z identycznym DN A, dlatego jest on uznawany za molekularny dowód tożsamości każdego człowieka. Białe krwinki, wodróżnieniu od czerwonych, mają znacznie delikatniejszą inietrwałą budowę. Jest ich także we krwi około 5 0 0 razy mniej niż erytrocytów. Dlatego znale­ zienie na Tunice dobrze zachowanych limfocytów było zadaniem niezwykle trudnym. Profesor Lucotte musiał przebadać kilka tysięcy komórek krwi, nim natknął się na dzie­ sięć białych ciałek znajdujących się w dobrym stanie. To pozwoliło mu przeprowadzić badania na DN A, które pobrał z jąder komórkowych leukocytów. już wcześniej zdołano ustalić, że człowiek, który nosił na sobie szatę, miał grupę krwi A B. W 1985 roku zidentyfikował ją doktor hematologii Saint Prix, któremu dano do eks­ pertyzy próbkę krwi z Tuniki z Argenteuil. Wiadomo, że taką samą grupę krwi odkryto też na Całunie Turyńskim i Sudarionie z Oviedo. Gerard Lucotte posunął się w swych badaniach jeszcze dalej, gdyż na podstawie analizy par chromosomów ustalił, że krew na sukni należała do osoby płci m ęskiej. O ile bowiem kobiety mają parę chromosomów płciowych X X , otyłe mężczyźni posiadają parę XY. Tak się złożyło, że profesor Lucotte jest jednym z najwybitniejszych na świecie gene­ tyków zajmujących się różnymi haplotypami chromosomu Y. Na ich podstawie jest w sta­ nie określić zbardzo dużą dozą prawdopodobieństwa pochodzenie etniczne danego męż­ czyzny. Otóż odkrył on, że właściciel Tuniki był nosicielem haplotypu ]2, posiadającym znacznik genetyczny 12f2 ¡zdefiniowanym przez użycie markerów genetycznych M172 i M12. Za tym skomplikowanym nazewnictwem naukowym kryje się wniosek, że chodzi otyp ludzki spotykany najczęściej wśród Żydów na Środkowym W schodzie. Odpowiada to doskonale postaci Jezusa z Nazaretu. Ze wszystkich badań, jakie dokonano na Tunice z Argenteuil, tylko jedno nie potwierdziło jego pochodzenia zczasów starożytnych. Było to datowanie za pomocą węgla C-14, przeprowadzone w iatach 2 0 0 4 -2 0 0 5 z inicjatywy podprefekta Argenteuil Jean-Pierre’aM aurice’ana próbce pobranej ztkaniny. Została ona poddana badaniu radiowęglem dwukrotnie. Za pierwszym razem (w 2 0 0 4 roku) datę powstania szaty oszacowano na okres między 530 a 65 0 rokiem po Chrystusie, natomiast za drugim razem (w 2 0 0 5 roku) wskazany został przedział między 670 a 880 rokiem naszej ery. Już ta rozbieżność wyników - w przypadku tej samej próbki - świadczy o niedoskonałości metody, jaką jest badanie węglem C-14 (szerzej była otym mowa wrozdziale oCałunie Turyńskim ). Profesor Lucotte ograniczenia wynikające ztego typu ekspertyz wyjaśnia następująco: „Istnieje wiele czynników, które mogą spowodować, że wyniki datowania radiowęglem



Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii C hrystusow ych

Ś WI AD KOWI E T AJ EMNI CY

będą nieprawidłowe. Sami badacze przeprowadzający takie pomiary przyznają, że ta metoda datowania może poprawnie funkcjonować tylko w przypadku, gdy użyte próbki są idealnie reprezentatywne względem materiału, którego w iek ma być określany. Mówiąc jaśniej, oznacza to, że węgiel C-14 zawarty wdanej próbce musi pochodzić ztego samego okresu, co tkanina, jeżeli na przestrzeni wieków, obojętnie zjakiego powodu, do tkaniny przedostał się starszy lub młodszy węgiel C-14, wówczas pomiary będą oczy­ wiście błędne. W przypadku, gdy węgiel C-14 będzie starszy niż materiał, datowanie

kryształek

wykaże starszy wiek tkaniny, natomiast jeżeli będziemy mieć do czynienia z nowszym

PO LEWEJ: Erytrocyt

węglem C-14, wówczas pomiar ją «odmłodzi»” .

naTunice z Argenteuil w 800 o-krotnym

w chłaniają one ciecze zawierające substancje, w których znajduje się węgiel, na przy­

powiększeniu.

kład węglany wapnia czy materiały organiczne. Obecność tych cząstek węgla, które

Obraz uzyskany dzięki

głęboko wnikają w materiał, często wpływa na zmianę wyników badań. W przypadku

wykorzystaniu elektronowej

Tuniki z Argenteuil jest to bardzo prawdopodobne, tym bardziej że w X X wieku - wcelu

mikroskopii

ochrony jej przed owadami ¡roztoczami - poddano ją działaniu środka chemicznego DDT

skaningowej.

zawierającego znaczne ilości węgla. Sami naukowcy, którzy badali próbki szaty za pomocą węgla C-14, podkreślają, że nie jest to technika niezawodna i przy określaniu daty powstania materiału należy uwzględnić wnioski wypływające także z innych metod naukowych. Na szczęście Tunika z Argenteuil poddana została bardziej wszechstronnym badaniom, takim jak analiza właściwości szaty

PO P R A W E J: G rupa trzech erytrocytów znajdujących się na kryształku mocznika

i sposobu jej tkania, obecności na płótnie pyłków roślin oraz materiału genetycznego czy

w powiększeniu

ekspertyza porównawcza z Całunem Turyńskim . Wszystkie uzyskane wyniki - jak pod­

10 00 o-krotnym.

kreśla profesor Gerard Lucotte - przemawiają za tym, by uznać Tunikę z Argenteuil za autentyczne odzienie należące niegdyś do fezusa zNazaretu.

Tuni ka

W przypadku tkanin metoda może okazać się szczególnie zawodna, gdyż łatwo

z Arąenteuil

trzy zgromadzone erytrocyty

193

heilig '

ROCK

WALLFAHRT

2012JRIER

ODKRYUIR

TRRDYCJR

HI STORIR

REL I KWI A W PYŁ OBRDCOnH

Suknia z Trewiru

ROZDZIAŁ

VI

Suknia z Trewiru Szwajcarska uczona Mechthild Flury-Lem berg musiała czuć się nieswojo, ądy badała szatę uznawaną za suknię wierzchnią Jezusa. Była do tej pory jedynym naukowcem, któremu pozwolono dokonać takiej ekspertyzy. Analizując rodzaj włókien z tkaniny, jeszcze raz przypominała sobie historię tej niezwykłej relikwii.

SU KNIAŹ TREWIRU. Po rekonstrukcji w 1891 r.wtakiej formie pokazywana była pielgrzymom podczas publicznych wystawień w 1891,1933,1959,1996 i 2012 r.

cmmł.i

PUBLICZNE WYSTAWIENIE Szaty w 1655 r. na niemieckiej rycinie z XVII w.

WEJŚCIE DO KAPLICY Świętej Sukni,gdzie przechowywana jest relikwia. Na co dzień pozostaje ona zakryta przed wzrokiem zwiedzających katedrę. Można jedynie przez kraty spojrzeć na relikwiarz, wewnątrz którego została

Suknia

z Trewiru

umieszczona.

198

14 kwietnia 1512 roku doszło do odkrycia, które zelektryzowało całą Europę. Na roz­ kaz cesarza Maksymiliana I Habsburga biskup Trewiru Richard von Greiffenclau roz­ począł poszukiwania w miejscowej katedrze. Od wieków bowiem w tym niem ieckim mieście żywa była tradycja, iż w kościele katedralnym św. Piotra przechowywana jest szata samego Jezusa Chrystusa. Suknia otoczona była wieloma legendami, lecz nikt jej nie widział na oczy. Cesarz postanowił zakończyć ten stan niepewności i zarządził poszuki­ wania relikwii. Biskup wraz z kilkoma kanonikami zamknęli się w kościele i zaczęli opu­ kiwać posadzkę. Gdy usłyszeli głuchy dźwięk, od razu wiedzieli, że pod jedną z kam ien­ nych płyt znajduje się pusta przestrzeń. Płyta została podniesiona za pomocą specjalnej dźwigni, a oczom obecnych ukazało się wejście do krypty. Ze środka wyciągnięto trzy zaryglowane skrzynie. 22 kwietnia w obecności cesarza M aksym iliana otwarto trzy odkryte relikw ia­ rze. W pierwszym znajdowały się szczątki św. Maternusa z Kolonii, biskupa Trewiru,

Ś led z tw o w spra w ie relikw ii C hrystusow ych

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

zwanego apostołem Alzacji, zmarłego w 328 roku. W drugiej skrzyni leżał nóż i kostka

K A P L IC A Ś W IĘ T E J

do gry. Według trew irskich duchownych mógł to być nóż, którego używał Jezus pod­

SU K N I zajmuje

czas Ostatniej W ieczerzy, oraz kostka do gry, którą rzymscy kaci rzucali losy o szatę Chrystusa. Największe zainteresowanie wzbudziła jednak zawartość trzeciego relikwia­

centralne miejsce w prezbiterium trewirskiej katedry..

rza, w którym znajdowała się złożona suknia. Najpotężniejszy władca Europy padł przed nią na kolana i oddał jej pokłon. już 3 maja doszło do pierwszego publicznego wystawienia relikwii i pobłogosławienia nią wiernych. Obserwatorzy pisali, że przez pierwsze dwa tygodnie pokazywania szaty

CZASZKA

w katedrze zjawiło się ponad sto tysięcy pielgrzymów. Trew ir szybko stał się jednym

ŚW. HELENY

z najważniejszych centrów pątniczych na starym kontynencie. Ponieważ suknia była

w podziemiach katedry

stara i niemal rozpadała się w dłoniach, a przybywający chcieli obejrzeć ją w całej okaza­

wTrewirze,dar

łości, podjęto decyzję o rekonstrukcji odzienia. W tym celu rozpadające się kawałki sukni

cesarza Karo la IV.

naklejono na współczesnej szacie liturgicznej i zawieszono ją na specjalnym wieszaku. W tej formie relikwia demonstrowana była wiernym, najczęściej z balkonu katedry. Już w roku 1515 papież Leon X przyznał pielgrzymom udającym się do Trewiru takie same odpusty, jak pątnikom do Rzymu. P ięć lat po odnalezieniu szaty zaczęła się w N iem czech reformacja. 31 października 1517 roku augustiański m nich M arcin Luter przybił do drzwi kościoła zamkowego w W ittenberdze 95 swoich tez, które dały początek nowemu rozdziałowi w dziejach chrześcijaństwa. Tak narodził się protestantyzm, który krytykował wiele

KATEDRA ŚW . P IO T R A W T R E W IR Z E to najstarszy kościół biskupi w Niemczech.

SALA TRONOW A Konstantyna Wielkiego w dawnym pałacu cesarski m w Tre wi rze. Zbudowana w IV w., jest największą salą rzymską zachowaną do d n ia dzisiejszego (ma 67 m długości, 27,2 m szerokości i 33 m wysokości). Jej wnętrze było bogato zdobione marmurami, mozaikami i rzeźbami, zaś podłogi i ściany ogrzewane były powietrzem podgrzewanym przez pięć pieców umieszczonych pod podwójną podłogą. Dziś w au li znajduje się kościół ewangelicki.

H N

/

1

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

HM

O S T A T N IE

elementów katolickiej tradycji, m .in. praktykę odpustów, organizowanie pielgrzymek

P U B L IC Z N E

i kult relikwii. Sam Luter osobiście kpił zodkrytej niedawno szaty. „Co czynią nowi oszu­

W Y S T A W IE N IE

¿04

Szaty z Trewiru miało miejsce między i3kwietniaai3maja 2012 r.

ści zTrewiru? - pytał. - [aki diabeł urządził tu największy jarmark na świecie i sprzedaje niezliczone oznaki cudu?” . Pytanie o autentyczność relikwii zTrew iru, postawione po raz pierwszy z całą ostro­ ścią przez Lutra, powtarzało się przez kolejne stulecia. Jak to możliwe, że odzienie nale­ żące do jezusa mogło zostać odnalezione dopiero piętnaście wieków po [ego śmierci? W jaki sposób szata z Palestyny trafić mogła do Trewiru? Protestanci utrzymywali, że suknia jest średniowiecznym falsyfikatem sfabrykowanym przez katolickie duchowień­

Ś led ztw o w sp raw ie relikw ii C hrystusow ych

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

stwo. Jako głównego sprawcę

TŁUMY PIELGRZYMÓW

m istyfikacji wskazywano n aj­

wtrewirskiej

częściej M aksymiliana I, który

katedrze w 2012 r.

poprzez Chrystusową relikwię miał wzmocnić cesarski autory­ tet oraz legitymizować swój rze­ komy rodowód sięgający samego Konstantyna W ielkiego. ŚWIĘTA SUKNIA

P rzez

n astęp n e

stulecia wielu historyków

Z TREWIRU odbiera sakralną cześć nawet w mocno

próbowało odpowiedzieć na

zse ku laryzowanych

pytanie, czy to w ogóle moż­

Niemczech.

liwe, by szata samego [ezusa mogła trafić do N iem iec. Trzeba pam iętać, że katedra św. Piotra w T rew irze to n aj­ starszy kościół w Niem czech. Zbudowany został w latach 3 1 3 -3 2 0 z części pałacu, który podarow ała

m iejscow em u

biskupowi Agritiuszowi cesarzowa, św. Helena. Świątynię wzniesiono na polecenie samego cesarza Konstantyna W ielkiego, który dwudziestolecie swoich rządów postano­ wił uczcić budową czterech wielkich kościołów: Bazyliki Grobu Pańskiego wjerozolim ie, kościoła Narodzenia Chrystusa w Betlejem , Bazyliki św. Piotra w Rzymie i właśnie kate­ dry w Trewirze. Decyzja ta świadczyła o wielkiej roli, jaką miasto nad Mozelą odgry­ wało w imperium rzymskim. W tym czasie Trew ir, znany pod łacińską nazwą Augusta Treverorum, był jedną z trzech największych metropolii cesarstwa, nieformalną sto­ licą Europy Zachodniej, nazywaną często Rzymem Północy. Tu rezydowali cesarz Konstancjusz i jego żona Helena, tu też miał swój dwór ich syn, Konstantyn W ielki, któ­ rego aula tronowa zachowała się do dnia dzisiejszego. Badania archeologiczne przeprowadzone wiatach 1965-1968 przez Theodora Konrada Kempfa dowiodły, że katedra w Trewirze miała u swego zarania charakter kościoła piel­ grzymkowego. Według niemieckiego archeologa, w świątyni znajdowało się specjalnie wydzielone miejsce, w którym oddawano hołd przechowywanej tam relikwii. Unikalnym odkryciem w skali światowej okazały się odnalezione podczas tych samych wykopalisk

riwiro? wj utr tt azm 4fc

Ś WI A D K O WI E T AJ E MNI CY

V (fr ^ f r m t w n i á . % 1 ‘mi á a c í ) u o m f I a | r C a r o l o M AGNucr&cmrt w ft ftcítifft u * jl| tumb: ¡art u’arb afjtr A w n u u n a

RKUJIZGRñn - (TlIflSTO RELIKUUII NA PRZEŁOMIE VIIIIIX WIEKU najważniejszym miastem Europy Zachodniej stał się Akwizgran (Aachen) - stolica cesarza Karola Wielkiego. Zbudowany zostałjuż za czasów rzymskich, w Iwieku po Chrystusie, pod nazwą Aquisgranum lubAquae Grani (czyli „wody Gran usa”; w nawiązaniu do Imienia celtycki ego bożka uzdrowień i obecności ciepłych źródeł siarkowych). Pepin Mały, który cenił właściwości lecznicze tamtej szych wód, zbudował wtym mieście kaplicę oraz swą rezydencję. Jego syn I następca Karol Wielki wybrał natomiast to miejsce na swoją stolicę. W 790 roku w Akwizgranie powstał pałac Karolingów ze słynną, zachowaną do dziś oktogonalną kaplicą, która obecnie stanowi część katedry św. Marii. Była to nie tylko siedziba Karola Wielkiego, lecz także skarbiec wypełniony chrześcijańskimi relikwiami, które cesarz sprowadzał ze wszystkich stron świata. Do dziś wgotyckim prezbiterium świątyni przechowywane sątzw. cztery Wielkie Relikwie Akwizgrańskie, które przez wieki przyciągały do miasta rzesze pielgrzymów, a w muzeum katedralnym można oglądać trzy Małe

Mriwrínárini «nrfifSiOrto'aronr

Relikwie Akwizgrańskie. Od 962 do 1531 roku kościół był miejscem koronacji trzydziestu władców Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. W świątyni tej pochowani są też cesarze Karol Wielki i Otton III - ten sam, który w roku 1000 przybyłzpielgrzymkądogrobuśw. Wojciecha w Gnieźnie i spotkałsię tam z Bolesławem Chrobrym. Cesarz przekazał wówczas polskiemu władcy kopię Włóczni św. Maurycego (męczennikaz III wieku); wgrocie włóczni miał się znajdować fragment gwoździa z Krzyża Chrystusa.

K SIĘGA O R ELIK W IACH Akwizgrańskich wydana w 1867 r.

KATEDRA W A K W IZG R A N IE przechowuje wiele pozostałości po Karolu Wielkim, m.in. sarkofag ze szczątkami cesarza oraz jego tron.

misĘatiMo] •nfrrúTtfáuíaj

v - J

t r wa nadal Śl edzt wo W YSTA W IEN IE RELIKW II A K W IZG R A Ń SK ICH nagraficezi664r. Ina fotografii zi 993 r.

PRZEPASKA B IO D RO W A, uważana za własność Jezusa, jest jedną z czterech Wielkich Relikwii Akwizgrańskich..

pielgrzymek. W 1840 roku jeden z pracowników sanktuarium, który chciał przywrócić płótnu pierwotną biel, zanurzył materiał w kadzi zgorącą wodą, niszcząc go całkowicie. W Kornelim ünster - oprócz czaszki ¡ram ienia św. Korneliusza przechowywanych w ozdobnych relikwiarzach - pozostały trzy inne tkaniny. Pierwsza z nich czczona jest jako Linteum Domini, czyli fartuch, którym mial być przepasany Jezus, gdy myl nogi Apostołom przed O statnią W ieczerzą. Druga to Sindon Munda, czyli część lnia­ nego całunu (o wym iarach 180 na 105 cm ), w który miano złożyć zwłoki Chrystusa po zdjęciu z krzyża, by przenieść je do grobu. Trzecią tkaniną jest natom iast Sudarium Domini, czyli kosztowna chusta z aleksandryjskiego bisioru (o długości 39 i szero­ kości 22 cm ), którą miano nakryć twarz Jezusa w grobie. Płótna te nie były nigdy poddane dokładnym badaniom naukowym. W ioski lekarz i syndonolog, profesor Pierluigi Baima Bollone, uważa jednak, że najprawdopodobniej nie m ają one związku z pochówkiem Chrystusa, gdyż pozbawione są zarówno wizerunków, jak i śladów krw i. Podobnego zdania jest niem iecki badacz Ernst H önings, który tw ierdzi, że relikwie z K ornelim ünster „z dużym prawdopodobieństwem nie są autentyczne, choć zpew nością pochodzą z czasów antycznych” .

rm

i r

,

ei

Główna część kolekcji Karola Wielkiego pozostała jednak wAkwizgranie. Dzięki nim miasto stało się jednym z najważniejszych centrów pielgrzymkowych średniowiecznej

SUDARIUM DOM INI, czyli chusta z bisioru, przechowywana

Europy. Chlubiło się siedmioma świętymi przedmiotami przechowywanymi w słynnej

w Kornelimünster

maryjnej katedrze oksztalcie oktogonu. Przede wszystkim były to cztery Wielkie Relikwie

i otaczana kultem jako

Akwizgrańskie, do których należały: suknia Najświętszej Maryi Panny, becik Dzieciątka

re Iikwi a C hryst usowa.

Jezus, chusta, w którą zawinięto ściętą głowę św. fana Chrzciciela, oraz przepaska bio­ drowa (perisonium) owijająca biodra ukrzyżowanego Chrystusa. Od 1239 roku owe cztery płótna przechowywane są we wspólnym monumentalnym relikwiarzu Najświętszej

SIN D O N MUNDA, czyli fragment lnianego całunu, czczony

Maryi Panny, ustawionym w prezbiterium katedry. Oprócz nich miasto pochwalić się

w Kornelimunsterjako

mogło trzema Małymi Relikwiami Akwizgrańskimi, takimi jak: pasek Chrystusa, pasek

jedno z płócien

Maryi ¡fragment bicza, którym chłostano Jezusa. W 1349 roku cesarz Karol IV zapoczątkował tradycję publicznego wystawiania reli­ kwii zarówno wAkwizgranie, jak i w pobliskim Kornelimünster raz na siedem lat. Przez

pogrzebowych Jezusa

Zs \S)

wieki płótna pokazywano wiernym z katedralnego balkonu, później zaś demonstrowano je we wnętrzu świątyni. Tradycja siedmioletniego cyklu przetrwała aż do naszego stulecia. Ostatnie publiczne pokazy relikwii odbyły się w l9 9 3 ,2 0 0 0 ¡2 0 0 7 roku. Co ciekawe, naj­ więcej pielgrzymów w dziejach przybyło do Akwizgranu nie w średniowieczu, lecz w X X wieku. Było to w 1937 roku, gdy Niemcami rządził Adolf Hitler. Uroczystość ostensio reliąuiarum stała się milczącą manifestacją sprzeciwu wobec narodowych socjalistów. Czy tkaniny z Akwizgranu mogą być jednak autentycznymi przedmiotami należącymi do Jezusa i Maryi? Płócien nigdy nie poddano szczegółowym badaniom naukowym (takim

¿99

U R O C ZY STA PR O CESJA zw ielkim relikwiarzem przechodzi ulicami Akwizgranu w 1951 r.

£ j—

-ŁJ

c. o £

-4— J

N

CU

\7> KATEDRA W AK W IZG R A N IE. Kolebka Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, perła architektury karolińskiej. Jej najważniejszą częścią jest dawna kaplica pałacowa Karola Wielkiego, w której znajdują się zarówno Wielkie Relikwie, jak i sarkofag cesarza

301

W IELKI RELIKW IARZ w Akwizgranie nazywany jest także Relikwiarzem Maryjnym, ponieważ ze wszystkich przedmiotów w nim przechowywanych największą czcią wśród wiernych otaczana jest od wieków szata uchodzącaza suknię Najświętszej Maryi Panny.

jak analiza śladów krwi czy pyłków roślin). W ostatniej dekadzie X X wieku przeszły jed­ nak gruntowną konserwację. Okazało się wówczas, że wszystkie pochodzą z Bliskiego Wschodu i powstały w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Najbardziej zniszczoną tkaniną jest lniana przepaska biodrowa w formie trójkąta o zaokrąglonych czubkach (wymiary jej boków wynoszą: 151,123 i 127,5cm ). M ateria! ten, według konserwatorów, został wycięty z większej odzieży, którą najprawdopodobniej była tunika. Dziś perisonium wygląda jak skrwawiona szmata, dlatego zdecydowano, by podczas publicznych wystawień nie poka­ zywać jej w całej okazałości, lecz złożoną w prostokąt ¡przewiązaną wstążką z jedwabiu. P U B LIC ZN Y

Członkowie kapituły akwizgrańskiej katedry nie przesądzają o prawdziwości relikwii, lecz

PO KAZ RELIKW II

podkreślają raczej ich wartość jako symbolu chrześcijańskiej wiary.

w Kornelimünster w 1657 r. Rycina

Hiszpański naukowiec Domenico Leone iwłoski salezjanin ks. Luigi Fossati doliczyli

Gerarda

się na całym świecie łącznie aż 52 całunów, z których wszystkie okazały się kopiami reli­

Altzenbacha.

kwii z Turynu. Niektóre z nich, na przykład w Cadouin we Francji czy w Lier w Belgii, przez lata uchodziły nawet za autentyczne płótna zgrobu Jezusa. Innymi płótnami, które przed wiekami wzbudzały zainteresowanie pielgrzymów zcalej Europy, były natomiast dwa Całuny z Besançon. Zdaniem naukowców, mogły to być owe

FIGURA JEZ U SA na Relikwiarzu Maryjnym przedstawia Chrystusa jako króla z insygniami monarszymi: w koronie i z królewskim jabłkiem w dłoni.

płótna {othonia),które owijały wpoprzek Całun Turyński. Według przekazów historycz­ nych, padły one łupem krzyżowców, którzy w 1204 roku zdobyli Konstantynopol. Trzy lata przed tym wydarzeniem strażnik cesarskiego skarbca wBizancjum Mikołaj Mesarites opisywał, że w jego wnętrzu znajdowały się dwa rodzaje relikwii grobowych: entaphioi sindones (całuny pogrzebowe) oraz kaiothonia kai ta soudaria (płótna ichusty). jak pamiętamy, posiadaczem zrabowanego wówczas M andylionu został rycerz z Burgundii, Otton de la Roche (pisaliśmy o nim w rozdziale o Całunie Turyńskim ). W roku 1208 syn Ottona, Ponce de la Roche, ofiarował wdarze arcybiskupowi Besançon, Amadeusowi de Tremelay, dwie lniane tkaniny, które miał otrzymać od swego ojca. Każda z nich mierzyła 26 0 na 130 cm i zawierała znany nam z Całunu Turyńskiego wizerunek zmarłego mężczyzny. Nigdy nie dowiemy się, czy była to kopia, czy orygi­

PU B LIC ZN E W YSTA W IEN IE relikwii w Akwizgranie wi958r. Płótna

nał, gdyż pierwsze z owych płócien spłonęło 6 marca 1349 roku podczas pożaru katedry

pokazywane

w Besançon, drugie natomiast zostało spalone publicznie podczas rewolucji francuskiej w 1794 roku na żądanie Konwentu Narodowego.

sązgaleriina katedralnej wieży.

CZEPEK Z CAHORS Odrębną sprawę stanowi historia czepka pogrzebowego Z Cahors. Z ą o d n i e z ż y d o w s k im i z w y c z a j a m i fu n e r a ln y m i, n a g ło w y z m a r ły c h n a k ła d a n o

304 4fc

C Z EP EK

s p e c ja ln y k a p t u r , z w a n y p o h e b ra js k u

, k tó re g o

PO G R ZEB O W Y

k o ń c ó w k i z a w i ą z y w a n o p o d b r o d ą w taki s p o s ó b ,

JE Z U SA czczony

b y z a p o b ie c o p a d a n iu s z c z ę k i i w y s u w a n iu się j ę z y k a .

od czasów

C z e p e k o tu la ł g ło w ę , ale z o s ta w ia ł w id o c z n ą tw a r z

średniowiecznych wCahors.

z m a r łe g o . Je że li w p r z y p a d k u Je zu s a w s z y s tk ie p r z e p is y p o g r z e b o w e m ia ły zo s ta ć z a c h o w a n e , to m u s ia ł O n b y ć p o c h o w a n y w ta k im w ła ś n ie k a p tu r z e .

W jaki jednak sposób tego typu nakrycie giowy znalazło się we francuskim mieście położonym na południowym skraju Masywu Centralnego? Jedna zwersji mówi, że weszło

CESA R Z KAROL W IELKI przekazuje Święty

ono w posiadanie Karola W ielkiego jako relikwia zgrobu Chrystusa. Nie wiadomo, kto

Czepek biskupowi

mial je przekazać cesarzowi. Jedni twierdzą, że mógł to być patriarcha Jerozolimy, dru­

Aymatusowi.

dzy, że bizantyjska cesarzowa Irena, inni zaś, że kalif Harun al-Raszid. W roku 803 Karol W ielki mial z kolei podarować Święty Czepek biskupowi Aymatusowi zCahors.

Malowidło zkatedrywCahors.

Według innej wersji, relikwię przywiózł z krucjaty do Ziem i Świętej na początku X II wieku biskup Cahors, Gerard de Cardaillac, budowniczy katedry św. Szczepana

KATEDRA

{Saint Etienne). W 1119 roku świątynia ta została poświęcona przez papieża Kaliksta III.

ŚW. SZC Z EP A N A

Przechowywany w niej Czepek przyciągał pielgrzymów z całego kontynentu. Przez wieki

w Cahors, gdzie

był wystawiany na widok publiczny podczas niektórych świąt, na przykład uroczystości

przechowywana

Zesłania Ducha Świętego - tradycja ta przerwana została dopiero w 1960 roku. Dziś

jest relikwia

relikwia znajduje się w XIX-w iecznym relikwiarzu wkatedralnej kaplicy św. Gausberta. N akrycie głowy nie zostało nigdy poddane tak gruntow anym badaniom , jak Sudarion z Oviedo czy Tunika z A rgenteuil. W X IX wieku ojciec now ożytnej egiptologii, Jean-Franęois Cham pollion, badając Czepek zC ah ors, stw ierdził, że jest

Czepka pogrzebowego Jezusa.

Ś WI A D K OWI E T AJ E MNI CY

Ś led z tw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

KATEDRA

to kaptur pogrzebowy m ający starożytną form ę, charakterystyczny dla w schod­

w Cahors,

nich terenów im perium rzym skiego. Składa się z ośmiu warstw delikatnego płótna,

konsekrowana w 1119 r. przez

które zszyte ze sobą tworzą jedną całość. Analizy przeprowadzone w X IX stuleciu

papieża Kaliksta III,

wykazały też obecność śladów krwi w ew nątrz Czepka. W 2001 roku Francuz Robert

łączy w sobie

Babinet opublikował rezultaty swych analiz, z których w ynika, że rozmieszczenie ran

elementy stylu romańskiego

wewnątrz kaptura odpowiada układowi ran na Całunie Turyńskim . Chodzi szczegól­

¡gotyckiego.

nie o rozlegle obrażenia prawego policzka oraz rany kłute z tyłu głowy w dolnej części szyi. W edług Babineta stanowi to dowód, iż Czepek zCahors jest płótnem pogrzebo­ wym Jezusa. Sam proboszcz katedry jest bardziej powściągliwy i uważa, że z oceną należy poczekać, dopóki relikwia nie zostanie poddana dokładnym i w szechstronnym badaniom naukowym.

RELIKW IARZ z XIX w., w którym

D E

S V D A R I O

CAPITIS

CHRISTI

przechowywany jest Czepek z Cahors.

PE VEsriGiis Qryoris t r e 5 m acu lae interius aad e x tra m d u « m aculae «xttriu s c irc a genam An ¡/tram

J&rr AfcvWP CruenAl*

uftw (y/pYRCl m. zc. XL.

m.aP omImicy -

ŚLA DY KRWI NA CZEPKU Z CA H O R S według rysunku zamieszczonego w książce JustinaGary’egozi899 r. Od strony wewnętrznej widoczne są trzy plamy krwi, zaś od strony zewnętrznej, na lewym policzku, dwie plamy.

WZGÓRZE C Z R S Z K I W ŚWIĘTYfTl fTlIEŚCIE

Golgota i Pusty Grób

ROZDZIAŁ

XI

Golgota i Pusty Grób Mało jest kościołów na świecie, które byłyby tak często i dokładnie badane przez naukowców, jak Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Wydawać by się mogło, że w miejscu tym nie ma już nic nowego do odnalezienia. A jednak w 1986 roku dwaj greccy konserwatorzy - historyk sztuki Georg Lavas i architekt Theo Mitropoulos - dokonali niezwykłego odkrycia. Prowadzili prace w pomieszczeniu świątynnym, przez które codziennie przewijały się tysiące pielgrzymów - w kaplicy zbudowanej na szczycie Golgoty: miejscu ukrzyżowania Jezusa. Podczas restaurowania posadzki natknęli się pod tynkiem na wykuty w kamiennej skale pierścień o średnicy 11,5 cm.

W BAZYLICE GROBU PAŃSKIEGO znajduje się Rotunda Zmartwychwstania (zwana Anastasis), w jej centrum stoi kaplica długości 8 m, szerokości 5,9 m i wysokości 5,9 m. Składa się ona z dwóch części: przedsionka zwanego kaplicą Anioła oraz właściwego Grobu Pańskiego. Wejście do kaplicy jest niskie i trzeba się schylić, by dostać się do środka.

GRECKI MNICH prawosławny otwiera drzwi, które prowadzą pod posadzkę Kaplicy Golgoty.

SKAŁA GOLGOTY znajdująca się pod posadzką Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Badacze obliczyli, że skalne podnóże Kalwarii znajduje się 6,75 m pod obecną posadzką świątyni, a jej szczyt wznosi się 4,20 m ponad nią.

KAMIENNY PIERŚCIEŃ NA SKALE GOLGOTY odkryty w 1986 r. przez greckich konserwatorów. Według archeologów mógł on służyć do osadzenia pionowo krzyża.

Zdaniem naukowców, był to otwór w ystarczający, by utrzymać w pionie trzym e­ trowy krzyż. Ukrzyżowanie Jezusa, jak podają wszystkie źródła historyczne, miało m iejsce na skalnym podłożu. Krzyż można wbić w glebę, ale nie w kam ień. Potrzebne

FRANCISZKANIN o. Jerzy Kraj prezentuje makietę grobu Jezusa.

musiało być więc pewne stałe mocowanie. O dkrycie wapiennego pierścienia stało się dla wielu potwierdzeniem, że skała, nad którą wzniesiono bazylikę, była m iejscem stracenia Chrystusa. Ewangelie podają, że Jezus został ukrzyżowany poza miastem na wzgórzu zwanym Golgota (od aram ejskiego słowa gulgolta lub hebrajskiego gulgolet, oznaczającego czaszkę). M iejsce to znajdowało się około 45 metrów na zachód od muru miejskiego. Położone było na terenie nieczynnego kamieniołomu, w którym od V II do I wieku przed Chrystusem wydobywano wapienne kam ienie, zwane meleke, potrzebne do budowy jerozolimskich murów. W czasach Jezusa zaprzestano wydobywania surowca, a teren zamkniętego kamieniołomu przekształcono w ogród, lecz pośrodku niego sterczała podłużna skala o długości 7, szerokości 3 oraz wysokości 4,8 m. Z daleka wyglądała jak czerep, dlatego też nadano jej nazwę Wzgórze Czaszki. Szczyt ten wznosił się na wyso­ kości 755 m n.p.m . Wszystko to potwierdzone zostało przez wykopaliska archeologiczne.

313

BAZYLIKA GROBU PAŃSKIEGO jest podzielona między pięć wspólnot chrześcijańskich: prawosławną (grecką), katolicką (administrowaną przez franciszkanów), ormiańską, etiopską i koptyjską. W świątyni są zarówno części wspólne dla wszystkich, jak i należące tylko dojednej społeczności wyznaniowej.

TRZY NAJWAŻNIEJSZE MIEJSCA wBazylice Grobu Pańskiego w Jerozolimie: 1) Skała Golgoty, gdzie u krzyżowany został Jezus z Nazaretu, 2) Kaplica Grobu Pańskiego, gdzie znajdował się grobowiec Józefa z Arymatei, w którym pochowano Chrystusa, 3) Kaplica Odnalezienia Drzewa Krzyża Świętego, gdzie była cysterna, w której św. Helena natknęła się na trzy porzucone krzyże.

PLAN BAZYLIKI Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Obecna budowla pochodzi z 1149 r. i jest dziełem krzyżowców. Później świątynia była dwukrotnie restaurowana: po pożarze w 1808 i po trzęsieniu ziemi w 1927 r.

JEROZDLimn PRZED JEZU S ER l JEROZOLIM A, która stała się areną takich wydarzeń, jak męka, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa z Nazaretu, jest uważana przez chrześcijan za święte miasto. To właśnie stąd rozeszły się na cały świat relikwie Chrystusowe. Przede wszystkimjednak Jerozolima stanowi najważniejsze miejsce na świecie dla wszystkich Żydów. Zgodnie z przekazem biblijnym, około 1000 roku przed Chrystusem została podbita przez króla Dawida, który wypędził Jebusytów i przeniósł tam z Hebronu swoją stolicę. Jego syn Salomon wybudował wJerozolimie Świątynię, gdzie przechowywano Arkę Przymierza. Miasto stało się centrum religijnym, kulturowym, politycznym i ekonomicznym najpierw Królestwa Izraela, a potem Królestwa Judei. Około 586 roku przed Chrystusem Jerozolimę zdobyli Babilończycy, którzy zburzył i Świątynię Salomona, a Żydów uprowadzili w niewolę. Dopiero po pół wieku, W538 roku p.n.e., król perski Cyrus II zezwolił Izraelitom na powrót do domu i odbudowę Świątyni. Ostatecznie budowa Drugiej Świątyni zakończyła się W516 roku p.n.e. Na skutek podbojów Aleksandra Macedońskiego w IV wieku przed Chrystusem Judea znalazła się pod kontrolą grecką. W 198 roku p.n.e. Jerozolimę podbili Seleucydzi, którzy zaczęli prowadzić politykę przymusowej hellenizacji Żydów. Doprowadziło to do wybuchu żydowskiego powstania Machabeuszy w167 roku p.n.e., które zakończyło się zwycięstwem Izraelitów i proklamowaniem własnego państwa. WI wieku przed Chrystusem Judea znalazła się pod panowaniem Rzymian. Wielu Żydów nie akceptowało jednak stanu podległości wobec pogańskiego imperium. W kraju silne były nastroje niepodległościowe. Co jakiś czas wybuchały antyrzymskie zamieszki. W takiej sytuacji wJerozolimie pojawił się Jezus.

GRÓB ODKRYTY w 1884 r. przez brytyjskiego generała Charlesa Gordona na północ od Bramy Damasceńskiej w Jerozolimie daje wyobrażenie o tym, jak mógł wyglądać grobowiec Jezusa.

WZGÓRZE CZASZKI, miejsce egzekucji Chrystusa, znajdowało się ok. 45 m na zachód od murów Jerozolimy. Usytuowanie Golgoty zaznaczone w kółku.

W pobliżu miejsca egzekucji, w murach m iejskich, znajdowała się Brama Efraima, przez którą musiał przechodzić Chrystus podczas Drogi Krzyżowej. Tędy wiodła n aj­ PORÓWNAJ

Strona ^ m

bardziej ruchliwa trasa w m ieście, prowadząca zferozolimy do stolicy rzymskiej prowin­

KAMIEŃ NAMASZCZENIA w Bazylice Grobu Pańskiego nie jest

cji, czyli Cezarei. Jezusa nieprzypadkowo stracono obok tego miejsca. Jak pisał bowiem

autentyczną

żyjący w I wieku rzymski retor Kwintylian: „Kiedy tylko krzyżujemy przestępców,

skałą, na której namaszczono ciało

wybieramy na miejsce krzyżowań najbardziej ruchliwe drogi, żeby możliwie najwięcej

Jezusa po śmierci. Został

osób to zobaczyło i nauczyło się bać” .

umieszczony w świątyń i przez prawosławnych

M iejsce pochów ku C hrystusa także położone było poza murami

w 1810 r.-dwa lata po wielkim pożarze

m iejskim i i znajdowało się zaledwie 38 metrów od Wzgórza Czaszki. N a terenie n ie­

kościoła Znajduje się

czynnego kam ieniołomu otworzono bowiem żydowską nekropolię z wykutymi w skale

on dokładnie w połowie

grobami komorowymi. Jeden znich należał do Józefa z Arymatei - bogatego faryzeusza

drogi między Golgotą a Pustym Grobem.

i członka Sanhedrynu, który byl zw olennikiem Jezusa z Nazaretu, ale ukrywał ten fakt

Od obu miejsc dzieli

przed Żydami.

go odległość 19 m.

0 tym , jak wyglądał taki grób, daje wyobrażenie odkrycie, jakiego dokonał w 1884 roku brytyjski generał Charles Gordon. Otóż odnalazł on na północ od Bramy Damasceńskiej wykuty w skale grobowiec z czasów antycznych, który uznał za miejsce pochówku Chrystusa. W iększość historyków i archeologów wyklucza co prawda możli­ wość, by tam właśnie pogrzebano Jezusa, ale podkreślają zarazem, że jest to taki sam typ grobu skalnego, jak ten, który należał do Józefa z Arymatei. Składał się zdwóch pomiesz­ OSSUARIUM arcykapłana

w wykutych niszach lub w nękach długości około dwóch metrów. Praktyka pogrze­

Kajfasza

bowa przewidywała, że po całkowitym wyschnięciu szczątków zbierano kości zmarłego

w Muzeum

¡umieszczano je w ossuariach,czyli niew ielkich kamiennych skrzyniach z pokrywami.

Izraela

318

czeń: przedsionka i komory grobowej. W środku nie było sarkofagów, ciała kładziono

wJerozolimie.

W 1990 roku archeologowie odkryli ossuańum z inskrypcją głoszącą, iż złożone zostały w nim kości najwyższego kapłana, Kajfasza. Jak pisze włoski syndonolog Pierluigi Baima Bollone: „M ożna przypuszczać, że po

KAPŁAN

W niebowstąpieniu miejsca śmierci oraz złożenia do grobu Jezusa pozostały w rękach

KATOLICKI

judeochrześcijan i szybko stały się celem pielgrzymek. Wydaje się oczywiste, że chrze­

odprawia mszę sw. w kaplicy

ścijanie nie mieli żadnej władzy nad tymi m iejscam i. Eutychus, patriarcha Aleksandrii,

Grobu Pańskiego.

opowiada, iż wierni przybywali, by oddawać cześć prawdziwemu śmietnisku. W ten

Ś led z tw o w s p ra w ie relikw ii C hrystusow ych

Ś WI A D KOWI E T AJ E MNI CY

DRZEWA OLIWNE w ogrodzie Getsemani pamiętające

grobu», na al-kamana, «kościół śm ietniska», którego to przeinaczenia dużo później dokonają przeciwnicy wiary chrześcijańskiej” . Dzisiejszy układ topograficzny i urbanistyczny Jerozolimy

i Pusty

sposób mogłoby znaleźć wyjaśnienie przekręcenie arabskiego słowa al-kajama, «kościół

Gr ób

czasy Jezusa

dziesiąt lat po jego śmierci. Trasa obecnej Via Dolorosa pochodzi zokresu wypraw krzy­ żowych i nie pokrywa się z rzeczywistą Drogą Krzyżową fezusa. Dzisiejsze mury miejskie wybudowane zostały z kolei wczasach muzułmańskich. Przełomowym momentem w dziejach Jerozolimy okazało się powstanie żydowskie przeciwko Rzymianom, które wybuchło w 66 roku. Judeochrześcijanie nie wzięli w nim udziału, gdyż opuścili Judeę iudali się kilkadziesiąt kilometrów na wschód - do Pełli, m ia­

Gol got a

nie ma jednak nic wspólnego z tym, jaki istniał za czasów Chrystusa oraz jeszcze kilka­

319

sta leżącego na terenie dzisiejszej Jordanii. Historycy przypuszczają, że wyznawcy Jezusa podjęli taką decyzję pod wpływem zapowiedzi pozostawionych im przez Chrystusa. Chodzi m.in. onastępujący fragm ent Ewangelii św. Łukasza: „Skoro ujrzycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że jej spustoszenie jest bliskie. Wtedy ci, którzy będą w Judei, niech uciekają w góry; ci, którzy są w mieście, niech z niego uchodzą, a ci

IW

LEGIONIŚCI

po wsiach, niech do niego nie wchodzą! Będzie to bowiem czas pomsty, aby się spełniło

RZYMSCY niosą

wszystko, co jest napisane. Biada brzemiennym ¡karm iącym w owe dni! Będzie bowiem

łupy po zdobyciu Jerozolimy.

wielki ucisk na ziemi i gniew na ten naród: jedni polegną od miecza, a drugich zapędzą

Fragment

wniewolę między wszystkie narody. AJerozolim a będzie deptana przez pogan, aż czasy

płaskorzeźby

pogan przeminą” (Łk 2 1 2 0 -2 4 ).

złu ku triumfalnego cesarza Tytusa w Rzymie.

P o w s t a n i e Ż y d o w s k i e zostało krwawo stłumione przez Rzymian. We wrześniu 70 roku padła oblężona Jerozolim a. Legiony pod wodzą Tytusa zniszczyły miasto, zburzona została Świątynia Jerozolim ska. Ocalały tylko trzy wieże z pałacu Heroda oraz część muru zachodniego. Według Tacyta zginęło wówczas 6 0 0 tysięcy Żydów. Zdaniem Józefa Flawiusza, podczas całego powstania w latach 6 6 -7 3 śmierć poniosło ponad milion przedstawicieli narodu w ybranego. Niem al 100 tysięcy trafiło do niewoli. W 130 roku podczas swej podróży na wschód cesarz Hadrian wydal zarządzenie, by odbudować Jerozolimę, ale w zupełnie nowym kształcie - na wzór hellenistyczny

320

i pod nową nazwą: Colonia Aelia Capitolina. Na miejscu Świątyni Jerozolimskiej miano wznieść świątynię Jowisza Kapitolińskiego. Żydzi potraktowali to jako najwyższą obrazę i w 132 roku wybuchło drugie powstanie przeciwko Rzymianom. N a jego czele stanął Szymon Bar Kochba, którego żydowska starszyzna pod wodzą rabina Akiby uznała za oczekiwanego przez Izraelitów Mesjasza. Judeochrześcijanie ponownie nie przyłączyli się do buntu. Nie chcieli bowiem uznać Szymona Bar Kochby za M esjasza, gdyż oznaczało to dla nich wyparcie się Jezusa.



DOm KRJFRSZR JÓZEF KAJFASZ był arcykapłanem żydowskim w latach 18-36 i jako przewodniczący Sanhedrynu prowadził proces przeciwko Jezusowi. W jego domu odbyło sięjedno z przesłuchań pojmanego Chrystusa. Zdaniem badaczy, rezydencja arcykapłana znajdowała się na zboczu góry Syjon, wmiejscu, gdzie dziś stoi kościół św. Piotra in Gallicantu (nazwany tak na pamiątkę Apostoła, który właśnie tam miał się trzykrotnie zaprzeć swego Mistrza). Dzisiejsza świątynia

PODZIEMNE CYSTERNY I PIWNICE w dawnym pałacu Kajfasza.

została zbudowana przez francuskich katolikóww 1931 roku. Wcześniej na tym miejscu dwukrotnie wznoszono kościoły - najpierwzrobiła to bizantyjska cesarzowa Eudokia, potem krzyżowcy - za każdym razemjednak budowle były niszczone przez najeźdźców. W podziemiach dzisiejszego kościoła znajdują się pochodzące z czasów starożytnych ciemne i niewielkie piwnice, używane niegdyś jako magazyny i pomieszczenia,gdzie przetrzymywano więźniów. Część naukowców uważa, że to właśnie wjednej ztych ciemnic mógł spędzić swoją ostatnią noc przed śmiercią-

ale istnieje spore prawdopodobieństwo, że mogło tak być. W XIX wieku na terenie przylegającym do dzisiejszych zabudowań kościelnych odkryto36 kamiennych stopni, prowadzących ze szczytu Syjonu w kierunku Doliny Cedronu i Ogrodu Getsemani. Archeologowie udowodnili,że pochodzą one z Iwieku przed

KAMIENNE SCHODY, po których Jezus szedł na sąd przed Kajfaszem.

Chrystusem. Jeśli tak, to znaczy, że właśnie po tych stopniach prowadzono Jezusa - po pojmaniu Go wOgrodzie Oliwnym - na sąd przed arcykapłanem Kajfaszem i Sanhedrynem.

z czwartku na piątek-Jezus Chrystus. Nie ma na to jednoznacznych dowodów,

KOSCIOŁ ŚW. PIOTRA INGALLICANTU wzniesiony na miejscu dawnego pałacu Kajfasza.

ŚWIĘTE SCHODY NA WZGÓRZU LATERAŃSKIM w Rzymie, nieopodal Bazyliki św. Jana,stoi kaplica, do której prowadzą liczące 28 stopni Święte Schody (Santa Scala). Według średniowiecznych przekazów są to schody z pałacu Poncjusza Piłata, po których miał być prowadzony na sąd Jezus Chrystus. Przywiozła je ponoć ze swej wyprawy do Ziemi Świętej w325 roku cesarzowa św. Helena. O stopniach nie wspominajednakżadnaz relacji opisujących pod róż imperatorowej do Jerozolimy. Pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą dopiero z IX wieku. Najstarszy dokument mówiący o „schodach Piłata”przypada na pontyfikat Sergiusza II, który był papieżem w latach 844-847. Lateran przez wieki pozostawał siedzibą biskupów Rzymu, zanim przenieśli się oni do Watykanu. Święte Schody prowadziły do kaplicy św. Wawrzyńca (San Lorenzo),w której znajdował się papieski skarbiec, zwany Miejscem Najświętszym ze Świętych (:SanctaSanctorum). Nad ołtarzem do dziś widnieje tam napis: „Nie ma bardziej świętego miejsca na ziemi”(Non eston totosanctiororbelocus). Według średniowiecznych kronik przechowywano tam eikon acheiropoieton, czyli obraz nie ludzką ręką malowany. Być może więc przez jakiś czas znalazła tam schronienie Weronika (znana dziś jako Chustaz Manoppello). Obecny kształt budowli pochodzi z końca XVI wieku. W 1589 roku papież Sykstus V kazał przebudować kaplicę wtaki sposób, by obok Świętych Schodów umieścić równoległe do niej stopnie. Po tych pierwszych można wchodzić tylko na kolanach, po drugich zaś tradycyjnie. Ponieważjednak Święte Schody zostały przez wieki mocno wytarte kolanami licznych pielgrzymów, postanowiono przykryć je drewnianą okładziną. Przeprowadzone niedawno badania wykazały, że schody wykonano z marmuru pochodzącego z Tyru, czyli miasta leżącego na terenie dzisiejszego Libanu.

SANCTASANCTORUM, czyli Miejsce Najświętsze ze Świętych, jak określano dawny skarbiec papieski na Lateranie.

SANTA SCALA w Rzymie, czyi i Święte Schody, czczone jako stopnie, po których Jezus udawał się na sąd przed Piłatem.

Nasyp służący jako podbudowa dla świątyni Wenus, wykonany w II w.

RZUT POZIOMY na Golgotę i Grób Pański, pokazujący,jakwciąguwiekówzmieniałasię topografia tego miejsca.

Drugie powstanie zostało krwawo stłumione w l35 roku. Pochłonęło 580 tysięcy ofiar. Żydom pod groźbą kary śmierci zakazano wstępu do [erozolimy, ana gruzach miasta zbu­

KAPLICA ADAMA w Bazylice Grobu Pańskiego

dowano rzymską kolonię. Wzgórze Świątynne zaorano iwzniesionó tam świątynię ku czci

wJerozolimie.

Jowisza. Przed wejściem do niej ustawiono gigantyczny pomnik cesarza Hadriana. Drugą

W ścianie kaplicy

co do wielkości świątynię w mieście, poświęconą Afrodycie, wybudowano na nasypie

zamontowano szybę, przez którą widać

ziemnym usypanym nad Golgotą - m iejscem śmierci i pochówku jezusa. Nowe miasto

skałę Golgoty, a w niej

zaprojektowano wzupełnie inny sposób, nie przypominał on w niczym układu architek­

pęknięcie. Według

tonicznego starej ferozolimy.

starej chrześcijańskiej legendy przez tę

X sO

u-

o -4—>

a CL

szczelinę krew z ciała

Z akaz

w stę p u

żydów

do Aelia Capitolina dotyczył tylko obszaru

wewnątrz murów m iejskich. Mogli natomiast mieszkać poza murami kolonii, nie dziwi więc, że osiedlali się na pobliskiej górze Syjon. Jeśli chodzi o wyznawców Chrystusa, to zostali oni rozdzieleni: judeochrześcijanie, tak jak Żydzi, zamieszkiwali Syjon, achrześcijanie nawróceni z pogaństwa mogli mieszkać w obrębie nowego miasta. Wśród chrześcijan jerozolimskich pielęgnowana była pamięć nie tylko o wydarze­ niach związanych zżyciem Chrystusa, ale także om iejscach, wktórych się one odbywały. Z pewnością jedną z osób, która przekazywała ustnie tradycję na ten temat, był kuzyn Jezusa, Szymon, który stał na czele gminy jerozolimskiej do roku 107. Biskup Meliton z Sardes wspominał, że gdy w l6 0 roku odwiedził Jerozolimę, tamtejsi chrześcijanie poka­ zywali mu najważniejsze miejsca związane z posługą Chrystusa. Podobne doświadczenia miał Orygenes, który przebywał w tym mieście dwukrotnie, w 215 ¡2 3 0 roku. Nic więc

ukrzyżowanego Jezusa miała spływać na szczątki pochowanego niżej praojca Adama.

O OT O

323

dziwnego, że kiedy w 325 roku biskup Jerozolimy Makariusz spotkał podczas soboru w Nicei cesarza Konstantyna, opowiedział mu, że jego wierni doskonale wiedzą, gdzie znajdują się święte miejsca związane z historią zbawienia. Pod wpływem tych opowieści Konstantyn wysłał do Palestyny swoją matkę, św. Helenę, która w 325 roku odnalazła w jerozolim ie relikwie Krzyża Świętego. Jej zasługą było także zlokalizowanie miejsc stracenia i pochówku Jezusa. Świątynia Afrodyty została zburzona, a pod nią odkryto pole grobowców z ł wieku. Tylko jeden z owych grobów był pusty, bez szczątków czy

ossuariów.Wszystko wskazywało na to, że użyto go zaledw

raz. Helena doszła do wniosku, że musiano odczuwać zbyt wielki szacunek wobec tego miejsca, by chować w nim kolejnych zmarłych. WIDOK JEROZOLIMY

i Kroniki świata HartmannaSchedla,

Na rozkaz cesarza K onstantyna nad Golgotą i m iejscem grobu Chrystusa wybudowano olbrzymią bazylikę. Była ona trzykrotnie większa od obecnej,

wydanej w 1493 r.

która pochodzi z czasów wypraw krzyżowych. W centrum potężnego kompleksu sakral -

w Norymberdze.

nego znajdował się dziedziniec, nad którym górowało Wzgórze Czaszki z zatkniętym ►

ECCE Homo W JEROZOLIMIE, na terenie klasztoru Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej z Syjon u, znajduje się wielki dziedziniec wybrukowany masywnymi kamieniami z czasów rzymskich. Został on odsłonięty wi857roku podczas wykopalisk kierowanych przez francuskiego zakonnika żydowskiego pochodzenia, o. Alphonse’a Ratisbonne’a. Duchowny uznał, że jego odkrycie to Lithostrotos, czyli trybunał, o którym pisał św.Jan wswojej Ewangelii, a więc miejsce, gdzie Jezus został ukoronowany cierniem i wyszydzony. Nad uliczką, do której przylega klasztor sióstr Syjonu, wznoszą się resztki kamiennego łuku. Pielgrzymi czczą go jako,juk Ecce Homo", pod którym Piłat, wskazując na Jezusa, miał wypowiedzieć słowa: „Oto człowiek”. Badania archeologiczne nie potwierdzają jednak tej wersji. Rzekomy Lithostrotos to fragment wschodniego forum rzymskiego, powstałego na rozkaz cesarza Hadriana, który w 135 roku, a więc 65 lat po zrównaniu z ziemią Jerozolimy, kazał najej miejscu wybudować rzymskie miasto ColoniaAelia Capitolina.Z kolei „łuk Ecce Homo”to pozostałości potrójnegołuku triumfalnego, który stanowił wejście na forum wschodnie.

BRUKOWANY DZIEDZINIECzczasówrzymskich, uważany przez o. Alphonse’a Ratisbonne’a za Lithostrotos, gdzie miano sądzić Jezusa, pochodzi z okresu znacznie późniejszego, bo z 135 r. ŁUK ECCE HOMO jest w rzeczywistości pozostałością po zabudowie miejskiej z czasów cesarza Hadriana (135 r. po Chrystusie).

PORÓWNAJ strona ► 329

-O 'O

KAPLICA GOLGOTY. Na miejscu

Wśród nich wznosiła się, usytuowana nad Grobem Pańskim, monumentalna świątynia

ukrzyżowania

z kopulą wzorowaną na rzymskim Panteonie, a także postawiona nad miejscem odnale­

Chrystusa znajduje

zienia Krzyża pięcionawowa Bazylika M ęczenników.

się krucyfiks otoczony

O ar O

o

326

► na szczycie złotym krzyżem. Dziedziniec otoczony był pięcioma wielkimi budowlami.

Pielgrzymi, którzy przybywali do Jerozolimy między IV a V I wiekiem, zostawili opisy

lampionami.

Grobu Pańskiego. Wynikało z nich, że blok skalny zawierający grobowiec został przycięty

Pielgrzymi klękają

wokół, zyskując kształt graniastoslupa ośmiokątnego. W ejście do niego było tak małe, że

pod ołtarzem i całują skałę

należało się pochylić przy wchodzeniu. W środku zmieścić się mogło zaledwie dziewięć

Golgoty.

osób. W nęka wykuta wskale komory grobowej ¡przeznaczona na zwłoki była niszą typu arcosolium, czyli zwieńczoną lukiem. M iała dwa metry długości im etr szerokości. W 614 roku Jerozolima została zdobyta przez wojska perskie pod wodzą szacha Chosroesa II, który kazał zburzyć wszystkie chrześcijańskie kościoły w mieście. Ich los podzielił także kompleks świątynny zbudowany przez Konstantyna. Po wypędze­ niu Persów cesarz Herakliusz polecił odbudować sanktuarium, ale w znacznie m niej­ szych rozmiarach. Bizantyjczycy nie odzyskali jednak miasta na długo, ponieważ już w 638 roku Jerozolimę zajęli muzułmańscy Arabowie. Kalif Om ar nakazał w zniesie­ nie na Wzgórzu Świątynnym dwóch meczetów, ale kościoła zbudowanego nad grobem

RZEZBA MARYI w Kaplicy Golgoty. Matka Boża ma serce przebite mieczem, zgodnie z proroctwem starca Symeona.

X>

Chrystusa nie ruszył. Zrobił to dopiero fanatyczny kalif al-H akim , który w 1009 roku kazał zniszczyć wszystkie święte miejsca chrześcijan w [erozolimie. Polecił też rozbić doszczętnie grób jezusa. W roku 1072 miasto zdobyli Turcy seldżuccy. Ich sułtan Sulejman zabronił wyznawcom Chrystusa wstępu do Jerozolimy. Spowodowało to kontrakcję świata chrze­ ścijańskiego. W 1095 roku papież U rban II wezwał do krucjaty, mającej na celu wyzwo­ lenie Ziemi Świętej. 15 lipca 1099 roku armia rycerzy z Europy zdobyła Jerozolimę. Jej dowódca, Gotfryd zBouillon, został pierwszym władcą nowo proklamowanego Królestwa Jerozolimskiego. Pod rządami krzyżowców nad Golgotą ¡Grobem Pańskim po raz kolejny wzniesiono kościół. Tym razem budowla nie została zburzona i przetrwała do naszych czasów, choć w kolejnych stuleciach była wielokrotnie przebudowywana. Nawet upa­ dek królestwa krzyżowców ¡zdobycie Jerozolimy w ll8 7 roku przez sułtana Saladyna nie skończyły się zniszczeniem świątyni. Od wieków status Bazyliki Grobu Pańskiego nie uległ zmianie, choć sama Jerozolima jeszcze kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk. W 1517 roku zdobyli ją Turcy osmańscy, w 1917 roku stała się częścią brytyjskiego mandatu na Bliskim W schodzie, w l9 4 8 roku

'O ł— O -i-j

3 0'TS

-1—)

O ar O O

327

Ś WI A D KOWI E T AJ E MNI CY

££

Ś le d z tw o w sp raw ie relikw ii Chrystusow ych

zaś na skutek wojny arabsko-żydowskiej podzielona została między Izrael ajordanię (przy czym Stare Miasto wraz z bazyliką znalazło się w rękach muzułmańskich). Do ostatniej zmiany doszło w 1967 roku, gdy w następstwie „wojny sześciodniowej” Izrael zajął całą KAPLICA ANIOŁA,

Jerozolimę. Trzynaście lat później miasto proklamowane zostało przez Kneset, czyli izra­

czyli przedsionek

elski parlament, stolicą państwa.

Grobu Pańskiego, z usytuowanym w centrum

N a skutek licznych przebudowań prezentuje eklektyczną architekturę, zawierającą ele­

czworokątnym

menty wielu stylów. Najważniejsze części świątyni stanowią: rotunda zbudowana nad

ołtarzykiem Jego

kaplicą Grobu Pańskiego ¡zwieńczona dużą kopulą zwaną Anastasis, kaplica Golgoty,

mensa, zrobiona z litego bloku skalnego,

chór Greków, krypta św. Heleny, klasztor franciszkanów z kaplicą Najświętszego

jest pozostałością po

Sakramentu, prawosławny monastyr oraz inne kaplice, m .in. Franków, Syryjczyków,

kamieniu,jaki miał być

Longinusa czy trzech M arii. Opiekę nad budowlą sprawują duchowni prawosławni

zatoczony u wejścia do grobu Jezusa

(głównie Grecy), ormiańscy i katoliccy (z zakonu franciszkanów). Swoje odrębne m iej­

Według przekazów

sca wkościele posiadają także wspólnoty chrześcijan koptyjskich ¡etiopskich.

historycznych, głaz

i Pusty

Gr ób

ten rozbili Persowie

Gol got a

Dziś Bazylika Grobu Pańskiego przyciąga pielgrzymów ze wszystkich kontynentów.

Kaplica Golgoty znajduje się we wnętrzu bazyliki na piętrze, dokąd prowadzą z dwóch

podczas najazdu

stron kamienne schody. Ołtarz wzniesiony został nad dawnym Wzgórzem Czaszki, czyli

w6i4r.

miejscem ukrzyżowania Chrystusa. Piętro niżej z kolei usytuowana jest Kaplica Adama, ►

KAMIENNYBLOKz inskrypcją dedykowaną cesarzowi Tyberiuszowi przez Piłata z Pontu.

SKRD LUYSZŁfl

DROGR KRZYŻOUIR? DZISIEJSZA DROGA KRZYŻOWA (WaDo/orosa), która biegnie uliczkami Starego Miasta wJerozolimie, nie odpowiada rzeczywistej trasie, jaką przebył Jezus, idąc na miejsce swej kaźniJej przebieg oraz poszczególne stacje zaprojektował w1294 roku franciszkanin o. Rinaldode Monte Crucis. W XIII wieku układ urbanistyczny i architektoniczny miasta nie przypominał jednak już w niczym Jerozolimy z czasów Chrystusa. Z tego powodu lokalizacja wielu miejsc była mocno wątpi iwa. O ile pewny był punkt kończący drogę, czyli Golgota, o tyle pewności takiej brakowałojuż w przypadku punktu początkowego. Wiadomo, że miejscem skazania Jezusa na śmierć było pretorium Piłata. Gdzie jednak konkretnie się ono znajdowało? Rinaldo de Monte Crucis, wyznaczając trasę Via Dolorosa, umiejscowiłją na terenie twierdzy Antonia, w której wczasach Chrystusa mieściły się koszary garnizonu rzymskiego. Archeologowie uważająjednak, że siedzibą Piłata podczas jego pobytów wJerozolimie musiał być albo nowy pałac Heroda, albo stary pałac Hasmoneuszów. W jednym ztych dwóch miejsc odbył się sąd nad Jezusem. W 1961 roku włoscy archeolodzy podczas wykopalisk w Cezarei Nadmorskiej (czyli stolicy prowincji, w której urzędowali prefekci Judei) odkryli nawapiennym bloku łacińską inskrypcję z dedykacją Poncjusza Piłata dla cesarza Tyberiusza. Znalezisko to, przechowywane w Muzeum Izraela wJerozolimie, jest jedynym archeologicznym świadectwem dokumentującym istnienie człowieka, który skazał Jezusa na śmierć.

DROGA KRZYŻOWA prowadzi inną trasą niż w rzeczywistości Chrystus szedł na Golgotę. Także bruk Starego Miasta w Jerozolimie nie pamięta śladów Jezusa, gdyż został ułożony wiele lat po Jego wędrowaniu.

3 ^ 9 4 * WW

GRÓB PAŃSKI w ciągu dnia nigdy nie jest pusty. Cały czas ktoś modli się wśrodku.

BRflmfl GOLGOTY

BRAMA WYROKU w kościele św. Aleksandra Newskiego to

330

NA TERENIE STAREGO MIASTA wJerozolimie, nieopodal Bazyliki Grobu Pańskiego,znajduje się rosyjska misja prawosławna, zwana Ortodoksyjnym Towarzystwem Palestyńskim. Jej centrum stanowi kościół św. Aleksandra Newskiego, w którym podziwiać można niezwykły zabytek. W 1883 roku podczas wykopalisk prowadzonych wtym miejscu przez arcybiskupa Antoniego Kapustina udało się odsłonić pozostałości dawnych murówjerozolimskich wraz z zachowaną bramą miejską. Wielu pielgrzymów prawosławnych uważa, że właśnie przez nią przechodził Jezus podczas Drogi Krzyżowej. Dlatego też nazywana bywa często Bramą Golgoty,

Bramą Wyroku bądź Bramą Jezusa. Badania archeologiczne wskazująjednak, żejest ona łukiem triumfalnym, stanowiącym wejście na forum zachodnie, i wzniesiona została w 135 roku, gdy na rozkaz cesarza Hadriana odbudowywano Jerozolimę jako rzymską kolonię. Skonstruowano jąz kamieni, z których wcześniej stawiano mury miejskie,zniszczone w roku 70 przez legionistów Tytusa. Choć brama nie pochodzi z czasów Jezusa i tak stanowi cenne świadectwo historyczne, będąc jednym z niewielu zabytków zachowanych z czasów,gdy miasto nosiło nazwę Colonia Aelia Capitolina.

w rzeczywistości łuk triumfalny z 135 r., gdy cesarz Hadrian budował na gruzach Jerozolimy nową rzymską kolonię.

Pańskiego.

na pochowane szczątki pierwszego człowieka. W ten sposób chciano symbolicznie pod­

Nad nią ikona

kreślić, że krew Jezusa, czyli Nowego Adama, obmyła z grzechów starego Adama i jego

Chrystusa

potomstwo, aw ięc zbawiła całą ludzkość. Kaplica Grobu Pańskiego składa się natomiast zdwóch części. W pierw szej, pełniącej funkcję przedsionka i zwanej kaplicą Anioła, stoi pośrodku kamienny kwadratowy ołtarzyk. Jest on wspomnieniem bloku skalnego, który miał zamykać w ej­ ście do grobu Chrystusa. Taki kamień pokazywano przed wiekami pielgrzymom, ale roz­ bili go Persowie w 614 roku. Z przedsionka wchodzi się do najważniejszej części kaplicy, wzniesionej na miejscu Grobu Pańskiego, zniszczonego przez muzułmanów w l0 0 9 roku. W środku znajduje się Aedicula, czyli marmurowy relikwiarz Grobu Świętego, który służy jako ołtarz podczas odprawianych tam mszy. Pod koniec X X wieku brytyjski arche­ olog, profesor M artin Biddle z Uniwersytetu w Oksfordzie, dokonał w tym m iejscu badań fotogrametrycznych, na podstawie których stwierdził, że pod Aediculq zachowały się fragmenty dawnego grobowca skalnego.

Grób

praojca Adama i krew kapiąca z ukrzyżowanego ciała Jezusa spływała przez ową szczelinę

NAGROBNA w kaplicy Grobu

Zmartwychwstałego.

i Pust y

na niej pęknięciem. Stara legenda chrześcijańska mówi, że tu właśnie znajdował się grób

PŁYTA

Gol got a

► w której przez umieszczoną w ścianie szybę oglądać można dolną część skały z widocznym

K R L E Í l D f l R I U m S T R R O Ż Y T n O Ś Ć

Em igracja Męka Jezu sa z N azaretu

chrześcijan

pierwszego pow stania żydow skiego

zJerozolimy do Pełli

BBS 4* ft

W ybuch drugiego pow stania żydow skiego

W ybuch

pierwszych

Pierw sza w zm ianka o ruchu p ielgrzym kow ym do

Początek budow y kościoła św. Piotra

Jerozolimy (autorstwa MelitonazSardes)

(późniejszej katedry) wTrewirze

BBB

Pow stanie czterech Ewangelii

Z niszcze nie Jerozolim y

Budow a Colonia Aelia Capitolina

Chrze st cesarzow ej

¡zburzenie Świątyni przez Rzymian

na miejscu Jerozolimy

św. Heleny

O dnalezienie relikwii Krzyża Św iętego,

budowa Bazyliki Grobu Pańskiego wJerozolimie

ŚREDni DLUl EDZE Najazd m u zu łm a n ó w

J e r o z o lim y przez

na Półwysep Iberyjski, u k ry c ie

muzułmańskich Arabów, podział relikwii Krzyża ia 19 części

B

T un ika C hrystu sa,

Z d o b y c ie

mgmm

S u d a rio n u w górach Asturii

Q

ga

Przewiezienie

Budow a

S u d a rio n u

przez papieża Jana VII kaplicy

do T o le d o

św. W eroniki

w Bazylice św. Piotra w Rzymie

Pierw sze św iadectw o pisane

Budow a przez króla Alfonsa Św ię te j

na temat obecności w Rzymie Chusty z Obliczem Jezusa

K o m n a ty dla S u d a rio n u

w katedrze w Oviedo

Z d o b y c ie

czyli dar Karola Wielkiego dla swej córki Teod rady, przeoryszy klasztoru wArgenteuil

Z b u rz e n ie

Je ro z o lim y

B a zyliki G ro b u

przez rycerzy uczestniczących w pierwszej krucjacie

P a ń sk ie g o

wJerozolimie przez kalifa al-Hakima

B" O fiarow anie Pepinowi Małemu

przez papieża Zachariasza relikwii sandałów Chrystusa

W ydo b ycie Sud ario nu z ukrycia

K oron acja w Rzym ie Karola W ielkiego

i umieszczenie w skarbcu katedry w Oviedo

na cesarza

Przew iezienie M andylionu

zEdessydo Konstantynopola

P rze n ie s ie n ie

P o św ię c e n ie

K o ro n y C ie rn io w e j

przez papieża Kaliksta III

zJerozolimy do Konstantynopola

w C a h o r s ,g d z ie

k a te d ry

spoczęła relikwia p o g rzeb o w e g o Czepka

CZASY S a c c o d i Roma, Początek budow y Bazyliki św. Piotra

w Rzymie

czyli najazd Rzymu przez wojska habsburskie, profanacja wielu relikwii

nOLUOŻYTDE

Zbudow anie „pow ietrznego” relikw iarzadla

Świętego Gwoździa w katedrze w Mediolanie

Pierw sza w zm ianka

o pojawieniu się Chusty

Zakoń czenie budowy Bazyliki św. Piotra

w M anoppello

w Rzymie

Pierw sza rozpraw a naukow a o T u n ice z Argenteuil

(autorstwa o. Gabriela deGaumonta)

Um ieszczenie Korony Cierniow ej

w paryskiej katedrze Notre Dam e

I H Drugie w ydobycie titulusa

zamurowanego w ścianie rzymskiej Bazyliki Krzyża Świętego wJerozolimie

O dkrycie pod posadzką katedry

Pożar w kaplicy w C h a m b é ry ,

Przeniesienie Całunu

w T rew irze Św iętej Sukni jej publiczny

uszkodzenie Całunu

zChambérydo Turynu

pokaz

Wydany przez papieża Pawła V zakaz w ykonyw ania reprodukcji C h u sty W eroniki

Przejęcie C hu sty W e ro n ik i przez

kapucynów zManoppello

n i

Z niszcze nie wielu relikwii C hrystuso w ych

podczas rewolucji francuskiej, pocięcie na kawałki przez opata Ozeta Tuniki z Argenteuil

m

Publikacja książki Charlesa R o h au ltad e Fleury na temat

relikwii Męki Pańskiej

S R E D Í 1I 0 U U I E D Z E Pierw szy o p is K olum ny Biczow ania

Pośw ięcenie

w Rzymie przez papieża Sylwestra I

Przew odnik pielgrzym kow y po Ziem i Św iętej

w Jerozolimie (autorstwa Pielgrzyma z Bordeaux)

Bazyliki Krzyża Św iętego

w Jerozolimie

wspominający reIikwie C hryst usowe (autorstwa Egerii)

B3 ES B3 53

W y d o b y cie titu lu s a

zamurowanego wścianie rzymskiej Bazyliki Świętego Krzyża wJerozolimie

Pierw sza w zm ianka o odnalezieniu Krzyża (autorstwa

Konstantynopolu, ustaw ienie relikw ii Krzyża

św. Cyryla Jerozolimskiego)

relikw ii Krzyża z Jerozolim y,

które przepadają bezpowrotnie

O dkrycie T un iki

Przeniesienie Chu sty

P o ja w ien ie s ię S u d a r io n u

zKamuliido

na Półwyspie Iberyjskim

Konstantynopola

M ow a pogrzebowa św. Am brożego

O dn alezienie Mandylionu

na cześć cesarza Teodozjusza

z Edessy

Zdobycie Jerozolimyprzez Persów i grabież relikw ii K rzyża

Zdo bycie Konstantynopola

przez uczestników czwartej krucjaty, grabież licznych relikwii

Przyw iezienie

przez kardynała Colonnę Kolum ny B iczow ania

z Konstantynopola do Rzymu

Budow a kaplicy Sainte C hap ellew

Przeniesienie stolicy papiestw a z Rzym u do

Awinionuprzez papieża Klemensa V, Paryżu dla relikwii przeprowadzka części pasyjnych Jezusa relikwii

Zakup Korony

W ytyczenie

Cierniow ej przez

przez franciszkanów

króla Ludwika IX i przewiezienie jej z Konstantynopola do Paryża

z Edessy (późniejszego Całunu Turyńskiego) w Kodeksie Praya

Pokonanie Persów i odzyskanie Krzyża przez

bizantyjskiego cesarza Herakliusza

ze w zm ia n k ą o Ś w ię ty m G w o ź d z iu

N ajstarsze w yobrażenie Mandylionu

zamurowanej wścianie klasztoru w Argenteuil

(autorstwa św. Paulina z No!i)

69 B B 63 69 69 69

Uroczysta inauguracja stolicy cesarstwa w

Klęska krzyżowców pod Hittin, utrata

Najstarszy zapis o Koronie Cierniow ej

Drogi Krzyżow ej (V ia Dolorosa)

wJerozolimie

Budow aprzez

cesarza Karola IV

Zakup Św iętego zam ku Karlstejn Gw oździaprzez

jako skarbca dla relikwii Chrystusowych

Rozw iązanie zakonu tem plariu szy,

spalenie na stosie wielkiego mistrza Jakuba de Molay

szpital Santa Maria della Scala wSienie

Pierw sze na

Zachodzie p ubliczne w ystaw ienie C ałunu

(zwanego później Turyńsklm)w Urey we Francji

Zdo bycie Konstantynopola

przez Turków osmańskich

Pierw sza w zm ianka o relikwii Św iętego Gw oździa

Dar sułtana Bajazydail dla papieża Innocentego VIII, czyli W łó czn ia

z Mediolanu

Longinusa w Rzym ie

O g ło sz e n ie Zam ach bom bow y w Ponow ne zszy cie w jedną całość T u n iki z Argenteuil

Świętej Komnacie Badanie naukowe S u k n iz T re w iru

w Oviedo,

ocalenie Sudarionu

22

v_.. . ^■U Pierw sza fotografia Całunu Turyńskiego

(autorstwa SecondoPii)

P o c zą te k

O d k r y c ie p o d o b ie ń stw a p o sta ci

P o c zą te k b ad ań nad

z C h u sty

S u d a rio n e m

z M a n o p p e llo i C a łu n u

z Oviedo przez hiszpańskich naukowców

T u ry ń sk ie g o

fł. _t>, . yy r*** i

C a łu n u T u ry ń sk ie g o

T u n ik ą z

przez włoską Narodową Agencję ds. NowychTechnologii, Energii i Środowiska (E N EA );

A rg e n te u il

przez francuskich naukowców

■■ ■■

■P

O dkrycie w Izraelu

B adanie C ałunu Turyńskieg o przez

O d k ry cie

P u b lik a cja

B a d a n ia

na G o lg o c ie

paleografów

inskrypcji Poncjusza Piłata na cześć cesarza Tyberiusza

międzynarodowy zespół badawczy STURP

wykutego w skale

pierwszej naukowej pracy

p ie rśc ie n ia

o C h u ś c ie

słu ż ą c e g o do

z M a n o p p ello

m o co w a n ia k rzy ża

a u te n ty c z n o śc i

b ad ań nad

nad titu lu se m

z Krzyża

StOliiniK TERÍTlinÚUÜ □BCOJĘZYCZnYCH

PRUTAH (hebr) rzymska monetaz brązu wartości 1/100 drachmy (patrz: lepton). REX (fee) król. RIGOR MORTIS (fec)stężenle pośmiertne.

AC H EIRO PO IETOS (g r) nie ludzką ręką uczyniony.

SAD IN (hebr) tunika.

ANASTASIS (g r) Zmartwychwstanie.

SANTA SCALA (wi.) Święte Schody

ARCOSOLIUM (fee) wczesnochrześcijański rodzaj grobu złukowym obramowaniem.

SANTO CHIODO(wł)ŚwiętyGwózdź.

ARMA CH RISTI (fac.) narzędzia Męki Chrystusa.

S IN DO N (gr) całun, prześcieradło.

BASILEUS (gr)król.

SOLIDUS (fac.) złota moneta rzymska

CAMARA SANTA (fee) Święta Komnata.

STAUROPHYLAX(gr) strażnik krzyża.

CHETON EH (hebr.) rodzaj sukni wierzchniej, chiton.

STAUROS(gr) krzyż.

COLUMNA MORMOREA (fee) kolumna marmurowa

STAUROTHEKA(gr) relikwiarz krzyża.

CRUX BONI LATRONIS(fec.)krzyżdobregołotra.

STIPES (fac.) belka pionowa krzyża.

CYBORIUM (fee) ażurowy ołtarzz baldachimem.

SUDARION (syr)chusta.

DULI A (fee) oddawanie czci.

SU PPEDAN EUM (fac ) podstawka pod nogi przybita skosem

E FO D (debr) szata liturgiczna żydowskiego arcykapłana.

do krzyża.

EXACTOR MOTRIS(fec)akt zgonu.

TETRADIPLON(gr)złożonynaczworo.

GOLGOTA (aram.) Czaszka.

TH E KA (gr) opakowanie, obudowa.

HAGIASOPHIA(gr) Boża Mądrość.

THEOTOKOS EIKON(gr)obraz Boga.

HASTA(fee) rzymski typ włóczni.

TITULUS DAMN ATIONIS (fac) tytułwlny.

HEMATIDROSIS(fec)choroba, podczas której człowiek

VERA EIKON (fac.-gr) prawdziwy obraz.

poci się krwią.

VIA DOLOROSA(fac) Droga Krzyżowa, DrogaCierplenia.

HORRIBILE FLAGELLUM (fee) straszliwy bicz.

VOLTO SANTO (wt) Święte Oblicze.

LABARU M (fee) sztandar legionów rzymskich dowodzonych przezcesarza. LATRIA(fec)adoracja i uwielbienie. LEPTON (gr) rzymska monetaz brązu wartości 1/100 drachmy (patrz: prutah). LI NTEUM (fac)fartuch, ręcznik. LITHOSTROTOS (fee) bruk, chodnik. MANDYLION(gr)chusta, ręcznik. NISSAN (hebr.) miesiąc zaczynający wiosnę wżydowskim kalendarzu. NIVOLA(w/.)chmurka. N UMINOSUM (fac.) coś niepoznawalnego, budzącego lęk, a zarazem pociągającego. OSTENSIONES RELIQUIARUM(fec)publlczne wystawienie relikwii. OTHONIA(gr) płótna

334

SI M BA (hebr) płaszcz.

OSSUARI UM (fac) naczynie służące do przechowywania kości zmarłego. PARS PRO TOTO (fac.) częśćza całość PATH I L (hebr.) czepek pogrzebowy. PATI BU LUM (fee) belka poprzeczna krzyża. PERISONIUM (fee) przepaska biodrowa. PI LEUS (fac.) hełm. POST MORTEM (łaci)pośmierci.