Mrozowski Krzysztof - W uścisku żywiołów. El Condor Rio Colca.pdf

294 Pages • 53,073 Words • PDF • 17.8 MB
Uploaded at 2021-09-24 12:31

This document was submitted by our user and they confirm that they have the consent to share it. Assuming that you are writer or own the copyright of this document, report to us by using this DMCA report button.


Tekst: Krzysztof Mrozowski Słowem wstępnym opatrzyli książkę Andrzej Piętowski i Stefan Danielski. Fotografia na okładce: © J. Marshall – Tribaleye Images / Alamy / BE&W Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Aurelia Hołubowska Korekta: Edytorka.eu Skład: Małgorzata Czoch Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące towarowymi ich właścicieli.

w

tekście



zastrzeżonymi

znakami

firmowymi

bądź

Autor oraz Wydawnictwo Bezdroża dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo Bezdroża nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Bezdroża Sp. z o.o.ul. Michała Bałuckiego 21/2, 30-318 Kraków tel.: 12 2692961, faks: 12 2677711 e-mail: [email protected], http://bezdroza.pl Klientów branżowych zapraszamy do składania zamówieńw Dziale Handlowym Grupy Wydawniczej Helion S.A. tel.: 32 2309863 w. 123, faks: 32 3339256 e-mail: [email protected] Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bekaco_ebook Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie I ISBN: epub: 978-83-246-7981-2, Mobi: 978-83-246-7982-9 Copyright © Krzysztof Mrozowski, 2011 Copyright © Bezdroża, 2011

Poleć książkę Kup w wersji papierowej Oceń książkę Księgarnia internetowa

Lubię to! » nasza społeczność

Krzysztof Mrozowski W uścisku żywiołów El Condor Rio Colca

Dziękuję wszystkim przyjaciołom i uczestnikom naszych dwóch wypraw, z którymi miałem przyjemność podróżować. Wszyscy byliście bardzo potrzebni i bez Was te wyprawy nigdy nie doszłyby do skutku. Przede wszystkim jednak dziękuję Rodzicom za to, że zawsze pomagali mi realizować marzenia i wspierali mnie w podróżach w różne zakątki świata, oraz Żonie i Córce, która urodziła się podczas pisania tej książki, za to, że pomagają mi w tym teraz.

Wstęp Było nas sześciu. W maju 1981 roku stanęliśmy nad przepaścią, szukając zejścia na dno najgłębszego lądowego wąwozu na naszej planecie. Chcieliśmy krok po kroku i metr

po metrze oglądnąć i zbadać wnętrze tego niezwykłego dzieła natury, pęknięcia skorupy ziemskiej pomiędzy płytami tektonicznymi wypełnionego wodą. Przez tysiące lat woda wypłukała w niebotycznym łańcuchu Andów przesmyk do Oceanu Spokojnego – kanion Colca. Na filmie Jacka Boguckiego siedzimy z rozwiniętą na kolanach mapą nad Cruz del Condor, trzech kajakarzy decydujących o przebiegu wyprawy Canoandes-79: Piotr Chmieliński, Jurek Majcherczyk i ja, kierownik wyprawy, i zaglądamy w czeluść kanionu, a przez lornetkę penetrujemy bystrza i wodospady 1300 metrów poniżej. Czego na filmie nie widać, to gęsia skórka na plecach każdego z nas. Na szczęście w tym miejscu nie było żadnej możliwości zejścia do kanionu! Dostaliśmy się tam dopiero dwadzieścia kilometrów niżej, schodząc z Cabanaconde do San Galle, preinkaską ścieżką prowadzącą do górniczej osady Tapay. Odcinek od mostu w wiosce Madrigal przed kanionem do San Galle musiał czekać na swoich odkrywców przez następne 27 lat. W 2008 roku Polacy znowu pojawili się nad Colką. Młodzi podróżnicy pragnąc uczcić 50-lecie Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra” postanowili zmierzyć się z najwyższą częścią kanionu. Podjęli wyzwanie godne ich klubu. Zakładając w 1972 roku AKTK „Bystrze” w Krakowie i spotykając się z koleżankami i kolegami z „Watry” nigdy nie kryliśmy, że są dla nas wzorem jak powinien funkcjonować studencki klub turystyczny. Nie mówiąc o narciarskich obozach w ich chatce w Beskidzie Śląskim, wypełnionej piosenkami, beztroskim śmiechem i marzeniami o dalekich lądach. Codziennie na autostradzie w Chicago mijam tablicę zachęcającą do wstąpienia do amerykańskiego lotnictwa. Samolot wojskowy wznosi się w przestworza kreśląc na niebie białą smugę, a napis wzywa: Aim High! – Mierz

Wysoko! Gdy dowiedziałem się, że gliwiczanie szykują wyprawę do Colki, to hasło stało się nagle symbolem ich dążeń. Ogromnie się ucieszyłem, że stawiają sobie tak ambitny cel. Jednak ich wyjazd nieco się przeciągał, bo w ostatnim momencie wycofał się pomysłodawca przedsięwzięcia, nota bene jeden z uczestników pierwszej wyprawy z 1981 roku, który zmienił zdanie i zamiast włączyć się w jubileusz przyjaciół, wycofał obiecane wsparcie i zorganizował swoją konkurencyjną grupę. I wtedy „Watra” zaimponowała mi najbardziej: nie załamali się i pojechali do nieznanej Colki sami, bo raz podjęta decyzja była dla nich nieodwołalna. My w 1981 roku działaliśmy w ten sam sposób. Śledziłem ich zmagania z Colką i dopingowałem ich wysiłki. Spektakularny przełom i nagły duży spadek terenu, zagrażająca życiu przeszkoda – zdawałoby się – nie do pokonania, spowodowała, że wyprawa gliwicka El Condor Rio Colca 2008 musiała przerwać eksplorację i po ośmiu dniach zmagań z lodowatą wodą wyszła z kanionu wraz z konkurencyjną wyprawą, wspinając się stromym żlebem i nawzajem się wspomagając. I znowu gliwiczanie zaimponowali mi swoją sportową postawą i umiejętnością podjęcia dojrzałej decyzji. Powrócili za rok z lepszym sprzętem, nowymi doświadczeniami i umiejętnościami, nie po tanią sławę, ale żeby dokończyć zadanie, którego podjęli się rok wcześniej. I w sportowej walce z konkurencyjną wyprawą nowojorską po raz drugi zwyciężyli – zbadali kanion Colca od Madrigal do San Galle metr po metrze nie opuszczając ani na chwilę rzeki, brnąc i płynąc w lodowatej wodzie a na gładkich ścianach wyszlifowanych toczonymi nurtem kamieniami używając nitownicy. Wygrali, bo wytrzymali również napięcie związane z propagandą konkurencji wędrującej częściej szlakiem konferencji prasowych niż korytem rzeki. Niestety, nie była to ze strony nowojorczyków szlachetna rywalizacja sportowa, ale wydarzenie medialne i nikomu niepotrzebny

wyścig. Z Krzysztofem Mrozowskim i jego grupą spotkałem się na wręczaniu „Kolosów” w Gdyni i w redakcji „Dziennika Związkowego” w Chicago, kiedy Kasia Niemotko i Szymon Sazanów informowali Polonię amerykańską o swoich zmaganiach z jedną z najtrudniejszych rzek na naszej planecie. Naturalna ciekawość świata i skromność gliwiczan ujmowały każdego, kogo spotkali na swej drodze. W ten sposób zdobywali sympatię i pomoc konieczną dla spełnienia swoich marzeń. Gratuluję młodszym kolegom z AKT „Watra”, a szczególnie autorowi tej dokumentalnej książki Krzysztofowi Mrozowskiemu, kierownikowi obydwóch wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009 – zdobycia najwyższej i niezbadanej części kanionu Colca i opisania zmagań z naturą i z samymi sobą. Ta praca zostanie zapewne przetłumaczona na wiele języków, aby rozsławiać kanion Colca i Polskę na kilku kontynentach. Mogę ze spokojnym sumieniem potwierdzić, że AKT „Watra” w trakcie swoich dwóch wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009 dokonała pierwszej, pełnej i jedynej eksploracji górnego odcinka kanionu Colca, postępując według zasad zapoczątkowanych przez wyprawę Canoandes-79 i w ten sposób zamknęła prawie trzydziestoletni okres zmagań z tą peruwiańską rzeką. Andrzej Piętowski kierownik wyprawy Canoandes-79, która odkryła dla Peru i dla świata kanion Colca w Andach *** Co roku wiele wypraw zdąża do biegunów, posuwając się śladami Amundsena i Peary’ego, czy powtarza osiągnięcia Hillary’ego i Norgaya, ale tylko niewielu odważa się eksplorować nieznane zakątki Ziemi. Łatwiej iść

wytyczonymi szlakami, nawet tymi trudnymi. Jest przygoda, choć odarta z elementu niespodzianki i obawy przed nieznanym. Tymczasem ostatni niepoznany odcinek najgłębszego kanionu świata zwrócił uwagę młodych zapaleńców z Gliwic, którzy – zainspirowani pokazem slajdów uczestnika wyprawy Canoandes-79 – postanowili zmierzyć się z wyzwaniem. Colca stała się ich marzeniem o przygodzie i miała gwarantować wejście do kręgu odkrywców. Do przebycia było tylko 20 km! Pierwszy kilometr w kanionie w roku 2008 uświadomił całemu zespołowi, że to nie będzie zwykła wędrówka dnem kanionu, jak to sobie wyobrażali. Rzeczywistość brutalnie ujawniła braki, zwłaszcza sprzętu przeprawowego i osobistego. Poziom rzeki był wyższy, niż się spodziewali, zaś strome ściany wąwozu wyciętego przez rzekę w twardej skale wymagały licznych przepraw wpław przez wartki nurt. Ponadto zakładanie stanowisk linowych, by obejść liczne bystrza i wodospady, wymagało czasu i dzienny postęp mierzono nie, jak planowano, w kilometrach, tylko w metrach. Niegojące się rany i przenikliwe zimno były stałym elementem eksploracji. Kanion okazał się bezlitosnym sprawdzianem umiejętności, charakteru, odporności psychicznej i zachowań uczestników ekspedycji w warunkach ekstremalnych. Był również egzaminem kierownictwa zespołu, jego umiejętności oceny i podejmowania decyzji. Należało dokonać wyboru, przed którym stali najwięksi podróżnicy, co jest ważniejsze: cel czy życie ludzkie. Wyprawa stała się eksploracją własnego wnętrza i wartości oraz okazją do przemyśleń, co w życiu jest najbardziej istotne. Posuwając się w głąb, wiedzieli, że w pewnym momencie nie będzie odwrotu. Dzisiaj nikt z grupy nie ma wątpliwości, że decyzja wyjścia z kanionu na ósmym kilometrze była słuszna. Dla młodych podróżników rok 2008

był lekcją pokory, której nigdy nie zapomną. Colca 2008 była przegraną bitwą, ale nie wojną. Bogatsi w doświadczenia dobrali zwarty zespół, którego wszyscy członkowie posiadali znajomość kajakarstwa górskiego i wspinaczki. Tym razem wyposażeni w odpowiedni sprzęt postawili na lekkość i zwiększoną mobilność, byli zdecydowani w roku 2009 skończyć to, co zaczęli rok wcześniej. Już po 1300 m od zejścia trafili na najcięższy odcinek na całej 20-kilometrowej trasie, z którego wycofała się – by go obejść górą – konkurująca wyprawa. Zapaleńcy z Gliwic potraktowali przeszkodę jako sprawdzian i pokonali ją z brawurą, otwierając dla następców nowe przejście nazwane La ruta del Watra (Przejście Watry). Ta determinacja i upór kierowała nimi aż do osiągnięcia ostatecznego celu, niewielkiej osady San Galle, skąd 28 lat wcześniej wyruszyła polska wyprawa kajakowa Canoandes-79. Wyprawa El Condor Rio Colca 2008 i 2009 konsekwentnie realizowała swój plan: eksplorować dno kanionu, nie wychodząc poza koryto rzeki. To różni ją od polskoamerykańsko-peruwiańskiej wyprawy zorganizowanej w tym samym czasie. Podróżnicy z Gliwic mogą podkreślać, że są jedyną grupą, która zrealizowała to, co zaplanowała, i zbadała każdy metr dna dziewiczego 20-kilometrowego odcinka kanionu Colca, podobnie jak 30 lat wcześniej zrobiła to ekspedycja Canoandes-79, eksplorując 80-kilometrowy odcinek kanionu od San Galle do wyjścia. Tym samym gliwiczanie zakończyli całościową eksplorację wnętrza kanionu rozpoczętą przez polskich kajakarzy w 1981 r. Gliwicka grupa otworzyła kanion Colca dla nieznanej w tej części Peru ekstremalnej dyscypliny sportowej: kanioningu, sprawiając, że jej entuzjaści wpisali najgłębszy kanion świata na listę miejsc, które trzeba odwiedzić.

Stefan Danielski uczestnik wyprawy kajakowej Canoandes-79

Kanion Colca Jest wiele kanionów, które pretendują do tytułu najgłębszego na świecie, ale to Colca został uznany za najgłębszy kanion na Ziemi przez National Geographic Society w styczniu 1993 r. oraz jako taki wpisany w 1984 r. do Księgi rekordów Guinnessa, według której w najgłębszym miejscu jego ściany osiągają 3232 m i 4388 m wysokości. Tymczasem ostatnie pomiary, przeprowadzone przez Andrzeja Piętowskiego z Canoandes Inc., wykazały, że przeciwległe ściany kanionu w najgłębszym miejscu mają wysokość 3600 m i 4159 m. Kanion Colca znajduje się w Andach, ponad 100 km na północny zachód od miasta Arequipa. Leży pośród ośnieżonych wierzchołków wulkanów Mismi (5597 m n.p.m.), Cutiti (5378 m n.p.m.), Bomboya (5220 m n.p.m.), Hualca Hualca (6025 m n.p.m.), Sabancaya (5976 m n.p.m.), Ampato (6288 m n.p.m.) oraz Ananta (5128 m n.p.m.). Uznaje się, że początek kanionu wyznacza wiszący mostek nad rzeką Colca, łączący wieś Madrigal z Pinchollo. Koniec kanionu znajduje się 120 km dalej, w miejscu, gdzie rzeka Colca wpada do rzeki Andamayo. W czasach przedinkaskich dolinę rzeki Colca zakończoną głębokim kanionem zasiedlili Indianie Collagua i Cabana, tworząc najbardziej rozwinięte w Ameryce Południowej uprawy tarasowe. W imperium Inków słynęli z wyszukanych systemów nawadniających. W XV w. Inka Mayta Căpac przybył nad kanion ze swoją armią, zajmując okoliczne tereny. W celu zapewnienia sobie posłuchu ożenił się z córką wodza Indian Collagua, piękną Mama Tancaray Yacchi. Jak głosi legenda, zbudował dla niej dom z miedzi, który w

późniejszych czasach został przetopiony przez Hiszpanów na dzwon kościelny (obecnie wisi w kościele w miejscowości Coporaque). W okresie kolonialnym cały obszar został przekazany na własność bratu Francisca Pizarra, Gonzalowi, w nagrodę za udział w podboju Peru. W tym czasie Indianie byli poddawani chrystianizacji oraz zmuszani do pracy na plantacjach i w kopalni srebra Caylloma. W XIX w. rejon podupadł gospodarczo i popadł w zapomnienie. Brak dróg do końca lat 70. XX w. zapewniał Indianom częściową izolację od reszty świata. Dzięki temu w dużej mierze zachowali swoje dawne stroje i tradycje.

Cud natury

fot. K. Niemotko

Istnienie doliny i kanionu ujawniła światu dopiero amerykańska ekspedycja Shippeego i Johnsona, zorganizowana przez National Geographic Society, która dla celów kartograficznych w roku 1931 fotografowała z samolotu nieznane rejony Peru. W 1954 r. peruwiański geograf Gonzalo de Reparaz w swoim opisie rzeki Colca zwrócił uwagę na fakt, że jej kanion jest dwukrotnie głębszy od Wielkiego Kanionu Kolorado. Jednak brak dostępu do wnętrza kanionu Colca uniemożliwiał jego dokładne pomiary. Pierwsze udokumentowane zejście na dno kanionu to efekt wyprawy hiszpańskiego profesora José Ariasa, który w 1975 r. indiańską ścieżką dotarł do Haciendy Canco, jedynej osady znajdującej się w najgłębszej części kanionu. Poza nielicznymi wyjątkami wnętrze kanionu Colca jeszcze długo pozostało nietknięte ludzką stopą. W czerwcu 1981 r. grupa krakowskich studentów biorących udział w wyprawie kajakowej Canoandes-79 podjęła się eksploracji kanionu. W skład ekspedycji kierowanej przez Andrzeja Piętowskiego wchodzili: Jacek Bogucki, Piotr Chmieliński, Stefan Danielski, Krzysztof „Biczu” Kraśniewski i Jerzy Majcherczyk. Ze względu na niski stan rzeki spływ rozpoczęli dopiero na 20. kilometrze, licząc od wejścia do kanionu. W czasie eksploracji, będąc pierwszymi w tym zakątku Ziemi, Polacy nadali wiele nazw, np. dwa ogromne wodospady ochrzcili imieniem Jana Pawła II. Pierwszy opis wnętrza kanionu wraz z fotografiami znalazł się w ich książce In kayak through Peru (Kajakiem przez Peru) wydanej w Peru w 1981 r. Literacka relacja ze spływu, autorstwa Andrzeja Piętowskiego, została zamieszczona w 1989 r. na czołowym miejscu w amerykańskiej książce First Descents. In Search of Wild Rivers (Pierwsze spływy. W poszukiwaniu nieujarzmionych rzek). W roku 2001 amerykański miesięcznik kajakowy „Paddler” zaliczył spływ kanionem Colca do dziesięciu najważniejszych eksploracji

rzek. Pod kierownictwem Piotra Chmielińskiego członkowie grupy jeszcze kilkakrotnie zorganizowali wyprawy kajakowe do kanionu, w tym dwie specjalnie pod kątem artykułu dla „National Geographic”, który ukazał się w styczniu 1993 r. Badania Polaków spowodowały otwarcie rejonu dla światowej turystyki i dzisiaj kanion Colca jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Peru. Pomimo sukcesu wyprawy Canoandes-79 pierwszy, 20kilometrowy odcinek kanionu, nazwany Cruz del Condor, pozostał dzikim i niezbadanym miejscem. W latach 2008 i 2009 członkowie Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra” z Gliwic przy współpracy z Akademickim Klubem Turystyki Kajakowej „Bystrze” zorganizowali wyprawę El Condor Rio Colca, której celem było zbadanie całego dziewiczego odcinka kanionu Colca. Uczestnicy wyprawy pokonali tę trasę, poruszając się korytem rzeki. Wyprawa miała być kontynuacją ekspedycji kajakowej Canoandes z roku 1981 i po dwóch wyjazdach – w latach 2008 i 2009 – zakończyła pełną eksplorację najgłębszego kanionu świata.

Canoandes-79 Pod koniec lat 70. w Studenckim Klubie Kajakowym „Bystrze” zrodził się pomysł eksploracji górskich rzek Argentyny, znajdujących się do tej pory poza obszarem zainteresowań kajakarzy z Zachodu. W panujących w Polsce warunkach politycznych wydawał się on niemożliwy do zrealizowania. Było to wyzwanie dla marzycieli i zapaleńców, którzy zebrali się, tworząc grupę o nazwie Canoandes-79 (od hiszpańskiego canoa – kajak i Andes – Andy). Organizacja i przygotowania do ekspedycji trwały ponad półtora roku. Patronat nad wyprawą objął Polski Związek Kajakowy, uznając ją za główne wydarzenie obchodów 50lecia swego istnienia. Ponadto Międzynarodowa Federacja Kajakowa (International Canoe Federation – ICF) umieściła ją w programie swoich imprez. W sfinansowaniu tego przedsięwzięcia pomogła przede wszystkim Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, która dodatkowo udostępniła kajakarzom ciężarówkę marki Star, a oni sami zbudowali przyczepę na 22 kajaki. W grudniu 1978 r. członkowie wyprawy wraz ze sprzętem dotarli do portu w Gdyni, gdzie przekazano im wiadomość o konflikcie pomiędzy Argentyną i Chile oraz wzmożonej kontroli wojskowej na granicy obu państw w Andach – dokładnie w miejscu będącym celem wyprawy. Skutkiem tego kajakarzom unieważniono wizy i wstrzymano wyjazd do Argentyny. To nie zniechęciło jednak podróżników. Obrali nowy kierunek swojej wyprawy – Peru. Znowu starania o wizy, pakowanie stara na inny statek, który… skuta lodem Zatoka Gdańska zatrzymała w porcie na kilka tygodni. Kiedy wreszcie można było wypłynąć, kolejna polityczna zawierucha pokrzyżowała plany wyjazdowe – w Peru wybuchły zamieszki i wprowadzono stan wyjątkowy. To też nie zniechęciło kajakarzy. Zdecydowali się na kolejną zmianę

kierunku – tym razem Meksyk. O jego wyborze zdecydowały propozycja Narodowego Instytutu Sportu (Instituto Nacional del Deporte – INDE) oraz pomoc w realizacji wyprawy, którą zaoferował ambasador Polski w Meksyku. Na pokładzie MS „Zawichost” 2 maja 1979 r. grupa Canoandes-79 wyruszyła wreszcie z Gdyni, by już 16 lipca rozpocząć spływ rzeką Amacusac w meksykańskim stanie Guerrero. Potem eksplorowano kolejne rzeki: Santiago, Balsas, Mixteco, Atoyac, Moctezuma oraz trudne technicznie, uznane dzisiaj za jedne z najciekawszych górskich rzek Meksyku: Santa Maria i Pescados z jej kanionami, którą przepłynęli jako pierwsi. Wykonana w czasie tych spływów dokumentacja fotograficzna i filmowa, w szczególności niepoznanych dotąd rzek, jak i uwagi dotyczące możliwości wykorzystania tych terenów do celów turystycznych i gospodarczych spotkały się z ogromnym zainteresowaniem prezesa Narodowego Instytut Sportu, Guillerma Lopeza Portillo (brata prezydenta kraju). O wyprawie Canoandes-79 wiele mówiło się w Meksyku, zwłaszcza po emisji programu telewizyjnego Sport dla wszystkich, którego bohaterami byli Polacy i który był ukoronowaniem pierwszego etapu wyprawy. Pora sucha w Meksyku, niesprzyjająca pływaniu kajakiem, spowodowała kilkumiesięczną przerwę w podróży po rzekach, którą Polacy spędzili w amerykańskim Casper, w stanie Wyoming, zarabiając na kontynuację wyprawy do wymarzonej Argentyny oraz trenując na rzekach Wind i Colorado. W marcu 1980 r. powrócili do Meksyku, gdzie w polskiej ambasadzie już czekał teleks z nakazem powrotu do kraju „najbliższym statkiem PLO…”. Żonata część Canoandes podporządkowała się temu nakazowi i wraz z wysłużonym starem odpłynęła do Polski. Pozostali, tzn. Jacek Bogucki, Zbigniew Bzdak, Piotr Chmieliński, Jerzy Majcherczyk i

Andrzej Piętowski, wybrany kierownikiem grupy, postanowili kontynuować wyprawę, której celem było dotarcie aż do Ziemi Ognistej. Podarowaną przez Grupę Jabczyńskich, polskich akrobatów z Las Vegas, półciężarówką marki Chevrolet Cheyenne, do której dobudowali nową przyczepę na kajaki, wyruszyli na południe. Z Jukatanu dotarli do Gwatemali. Tam nawiązali kontakt z Komitetem Olimpijskim Gwatemali oraz dyrektorem Stowarzyszenia Sportu Gwatemali, Augustem Munosem Urizorem, co zaowocowało materiałem filmowym ze spływu rzeką Aguacapa emitowanym w miejscowej telewizji. To wzbudziło z kolei zainteresowanie ze strony pozostałych mediów, które zaczęły coraz częściej mówić i pisać o polskich kajakarzach i ich osiągnięciach. Z Gwatemali grupa udała się do Hondurasu. Nie wiedząc o wprowadzeniu w kraju stanu wyjątkowego i obowiązującym w związku z tym zakazie podróżowania w nocy, kajakarze zostali zatrzymani przez uzbrojony patrol policyjny zaalarmowany przez posterunki policji o niezidentyfikowanym pojeździe ciągnącym przyczepę z… rakietami. Rakiety okazały się kajakami, a ich właściciele zostali uwolnieni. Kajakarze z Canoandes-79 30 sierpnia dotarli do Nikaragui, gdzie kolejny raz jako pierwsi pokonali 150-kilometrowy odcinek tropikalnej rzeki Grande de Matagalpa, kończąc spływ w Bocana de Paiwas. W Kostaryce przetarli szlaki na niedostępnej dotychczas rzece Pacuare, która obecnie wraz z Rio Reventazon stanowi jedną z największych atrakcji dla miłośników spływów górskimi rzekami w Ameryce Środkowej. Z Panamy polskim statkiem przez Kanał Panamski udali się do Ekwadoru. Tam w porcie Guayaguil dołączyli do wyprawy dwaj żeglarze: Stefan Danielski i Krzysztof Kraśniewski. W Ekwadorze spłynęli m.in. historyczną rzeką Napo, którą pływał w XVI w. Francisco de

Orellana, hiszpański eksplorator Amazonki.

konkwistador

i

pierwszy

biały

Po sześciotygodniowym oczekiwaniu na otwarcie granicy, zamkniętej w związku z konfliktem terytorialnym, na początku 1981 r. Polacy wjechali do Peru. Jeszcze w porze deszczowej spłynęli rzeką Marañón, uznawaną do niedawna za początek Amazonki. Następny etap i następne – największe i najbardziej niebezpieczne – wyzwanie to kanion rzeki Colca, najgłębszy kanion na Ziemi, dotychczas niepokonany i nierozpoznany. Bez informacji o warunkach panujących w jego wnętrzu, bez żadnych map, bez dostępnych dzisiaj urządzeń termowizyjnych był dla polskich kajakarzy wyprawą w nieznane. Ale przede wszystkim był wyzwaniem wieńczącym cały ich dotychczasowy dorobek kajakowy. Ponad 30 dni zmagań z górską rzeką ściśniętą między wysokimi ścianami kanionu zaowocowało bogatą dokumentacją filmową i fotograficzną, opisami charakterystycznych miejsc, którym Polacy prawem odkrywców nadawali nazwy – Wodospady Jana Pawła II (na cześć papieża postrzelonego przez zamachowca w przeddzień wejścia do kanionu) czy Kanion Polaków. Zdobycie kanionu Colca i jego otwarcie stało się wydarzeniem, o którym głośno było w Peru i na świecie. Podczas spotkania z polskimi kajakarzami, peruwiański prezydent Fernando Belaúnde Terry podkreślał wagę tego osiągnięcia dla turystycznego i gospodarczego rozwoju kraju. Międzynarodowe środowiska badawcze i podróżnicze uwydatniały z kolei przełom, jakiego dokonali w dziedzinie eksploracji członkowie wyprawy Canoandes-79, pokonując miejsce dotąd niepokonane. Z perspektywy czasu takie pisma, jak „National Geographic” czy „Paddler Magazine”, zaliczyły zdobycie kanionu Colca do najważniejszych ekspedycji rzecznych XX w. Zostało ono również wpisane do Księgi rekordów Guinnessa, a w roku 2000 grupę uhonorowano najważniejszym polskim wyróżnieniem

podróżniczym – Super Kolosem. Po Colce Piotr Chmieliński i Andrzej Piętowski spłynęli 174kilometrowym odcinkiem rzeki Vilcanota, docierając do Ollantaytambo. Miesiąc później, w sierpniu, wraz z Jerzym Majcherczykiem, Conradem Zwanzigiem z USA i Timem Biggsem z RPA znaleźli się u źródeł Amazonki. Te pierwsze 100 km największej rzeki świata, które pokonali w swych kajakach, stało się inspiracją dla kolejnego wielkiego wyczynu, którego kilka lat później dokonał Piotr Chmieliński.

Rzeka Colca – widok z mostku przy osadzie San Juan

fot. S. Biernacki

Wcześniej jednak członkowie wyprawy Canoandes-79 osiągnęli cel, który przyświecał narodzinom ekspedycji – dotarli do Argentyny i do Ziemi Ognistej. Tam, opierając się z nadludzkim wysiłkiem silnym podmuchom wiatru, przepłynęli najbardziej na południe wysuniętą rzekę Ziemi – Gallegos w Patagonii. Efektem tej trwającej dwa i pół roku wyprawy były spływy 23 rzekami Ameryki Północnej i Południowej, w tym 13 dotąd niepokonanymi przez człowieka, bogata dokumentacja, która posłużyła m.in. do opracowania przewodnika po rzekach peruwiańskich, wydana w języku angielskim i hiszpańskim In Kayak through Peru / Deporte y Aventura en Rios del Peru oraz wiele publikacji w mediach latynoamerykańskich poświęconych polskim kajakarzom i ich osiągnięciom. W większości odwiedzanych krajów byli oni pionierami promocji kajakarstwa górskiego jako nowego i dotychczas nieznanego w tej części świata sportu. Przeszkody, które już na początku krzyżowały plany ekspedycji i opóźniały jej wyruszenie z Polski, niespodziewanie wpłynęły również na jej zakończenie. W odpowiedzi na wprowadzenie w Polsce stanu wojennego członkowie ekspedycji powołali samorzutnie Komitet Poparcia Solidarności, do którego zaangażowali dzisiejszego noblistę, znanego pisarza Maria Vargasa Llosę. W organizowanych przez nich demonstracjach solidarności z Solidarnością uczestniczyły wszystkie peruwiańskie partie polityczne. A Peru tytułami w gazetach „krzyczało” o wojnie w Polsce (guerra en Polonia). Ta spontaniczna reakcja Polaków zamknęła im jednocześnie możliwość powrotu do kraju. Co więcej, musieli również opuścić gościnne Peru. Osiedlili się w Stanach Zjednoczonych. Praca, codzienne obowiązki, wdrażanie się w amerykańskie życie nie pochłonęły ich jednak na tyle, by zapomnieli o radości, jaką

daje eksploracja. Z myślą o propagowaniu wypraw eksploracyjnych i inicjatyw związanych z poszukiwaniami i odkryciami geograficznymi, założyli fundację Canoandes Inc., działającą nieprzerwanie do dziś. W kanionie Colca pływali jeszcze dwukrotnie w 1983 i 1991 r., organizując wyprawy pod auspicjami „National Geographic”, które zaowocowały kolejnymi publikacjami, m.in. artykułem Roaring through Earth’s Deepest Canyon (Z hukiem przez najgłębszy kanion świata). Podczas ekspedycji Colca ’83 Piotr Chmieliński wraz z Andrzejem Piętowskim po raz kolejny znaleźli się nad Amazonką i spłynęli drugą częścią górnego Apurimacu. To „smakowanie” Amazonki spowodowało, że Piotr dwa lata później ponownie zanurzył wiosła w jej wodach, tym razem płynąc od jej źródła w Andach aż do ujścia w Atlantyku. Jako jedyny człowiek na świecie pokonał kajakiem każdy kilometr tej liczącej prawie 7000 km rzeki. Za to osiągnięcie po raz drugi, tym razem indywidualnie, został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa. Ta niezwykła wyprawa została opisana w artykule Kayaking the Amazon w „National Geographic” oraz książce Running the Amazon (polskie wydanie Z nurtem Amazonki). Dzieje Canoandes-79 nieodłącznie związane są z Peru, którego rzeki były największym wyzwaniem kajakarzy, ale również źródłem ogromnej satysfakcji. Ćwierć wieku po pierwszym spływie kanionem Colca, grupa spotkała się tam ponownie w komplecie. Zmienili się oni sami, ale zmienił się także kanion i region rzeki Colca. Gospodarze obchodów ćwierćwiecza przepłynięcia Colki, zwracali uwagę na rolę Canoandes-79 w rozwoju i przemianie tej części kraju. Dzięki otwarciu na świat kanionu, stał się on największą, obok Machu Picchu i Cuzco, atrakcją turystyczną Peru.

2008

Nasza mądrość wywodzi się z naszego doświadczenia,a nasze doświadczenie z naszych głupstw Sacha Guitry

Gorycz porażki Wracamy, idąc w górę rzeki, rwącej i niebezpiecznej, dnem najgłębszego kanionu na świecie, do niedawna nietkniętego ludzką stopą. Wyjście po ścianie jest prawie niemożliwe, brniemy więc do początku kanionu między dwoma stromymi, wypalonymi słońcem ścianami, które wczoraj jeszcze – o innej porze dnia – mieniły się odcieniami złota i brązu, a teraz wydają się bezbarwne i ponure. Jeszcze wczoraj czuliśmy się jak odkrywcy. Dziś idziemy w trójkę: Basia, Sławek i ja, ze spuszczonymi głowami, przygnębieni, z poczuciem, że marzenia o zdobyciu nieznanej części kanionu już na zawsze pozostaną tylko marzeniami. Nadzieję na spełnienie marzeń straciliśmy poprzedniego dnia, gdy podjąłem decyzję o przerwaniu wyprawy i powrocie. Smutek, a może raczej rozczarowanie dręczyło mnie od samego rana. Nastroje mieliśmy wisielcze, nawet skorpion, który zjawił się niespodziewanie przy śniadaniu i zaczął krążyć między jedzeniem, nie zrobił na nas żadnego wrażenia. Teraz musimy ponownie przeżyć gehennę pokonywania kanionu, który z takim mozołem zdobywaliśmy przez ostatnie dni, przedzierając się w dół rzeki. Z niechęcią myślimy o czekającym nas spotkaniu z konkurencyjną grupą, depczącą nam po piętach. Polsko-amerykańsko-peruwiańska wyprawa ma ten sam cel co my: zdobyć nieodkrytą część kanionu znaną jako Cruz del Condor. Wyruszyliśmy wcześniej. Teraz będziemy musieli się z nimi spotkać, spojrzeć w oczy i powiedzieć, dlaczego wracamy. Opanowują nas przygnębiające poczucie wstydu i gorzki smak straconej

szansy bycia odkrywcą. Najlepiej byłoby się gdzieś ukryć, ale nie ma gdzie, bo dno kanionu jest zbyt wąskie. *** Nasza wyprawa liczyła osiem osób, teraz zostaliśmy tylko we trójkę: Basia, Sławek i ja, reszta poszła do przodu. Basia to nie tylko towarzyszka wyprawy, ale także wybranka mojego życia. Sławek – wysoki brunet, uczestniczył w wielu naszych wspólnych wyprawach, zawsze niezawodny w krytycznych sytuacjach. Po rozdzieleniu zabraliśmy ze sobą tylko rzeczy osobiste oraz sprzęt niezbędny do przetrwania i wyjścia z kanionu. Próbuję jeszcze znaleźć drogę wyjściową żlebem, którego wylot jest w miejscu, gdzie się znajdujemy. Usiłuję wspiąć się, stąpając po jęzorze usypanym z piargów. Podchodzę dwa metry do góry i zsuwam się metr w dół, ciągnąc lawinę kamieni. Skalne usypisko jest kruche i niestabilne. Szybko rezygnuję. Żmudne podejście, a przy tym ryzyko ściągnięcia kamiennej lawiny, która spadnie na stojących na dole towarzyszy, obnażają bezsens moich wysiłków. Ostatnia rzecz, jaka jest nam teraz potrzebna, to wykazanie się wątpliwymi umiejętnościami w pokonywaniu sypkich rumowisk skalnych w nieodkrytej części kanionu, wiele kilometrów od jakiejkolwiek pomocy. Wspólnie decydujemy, że lepiej będzie iść w górę rzeki, tam, skąd przyszliśmy. Po zachodzie słońca w kanionie szybko robi się ciemno. Temperatura spada blisko zera. Opatuleni w śpiwory siedzimy między głazami, osłaniającymi nas od zimnego, porywistego wiatru i chłodu lodowatej rzeki płynącej obok. Rozmawiamy o decyzji, którą podjąłem, zastanawiając się, jak sobie poradzi reszta wyprawy. Sławek z przekorną miną i wyczuwalną w głosie pretensją wypowiada słowa, których często żartobliwie używałem w stosunku do innych: – I co? Zabrakło ci ikry, starzejesz się, już nie jest jak kiedyś.

Milczę, nie wiem, co powiedzieć, uśmiecham się bezradnie w ciemnościach, kiedy w mojej obronie staje Basia. Na szczęście dalsza rozmowa schodzi na temat podobnej „przygody” balansującej między improwizacją a nieszczęściem. Wspominamy ze Sławkiem zimowy wyjazd, na który wybraliśmy się z dwoma naszymi przyjaciółmi, Jackiem i Arkiem, w Alpy Austriackie. Celem było zdobycie zimą najwyższego szczytu Austrii. Przez pierwsze dni wszystko szło dobrze. Ja i Sławek szliśmy na nartach skitourowych, Jacek z Arkiem byli bez nart. Szybko pięliśmy się w górę, aż doszliśmy do olbrzymiej, płaskiej, całkowicie odsłoniętej części lodowca. Silny czołowy wiatr ze śniegiem utrudniał oddychanie, a temperatura spadła znacznie poniżej zera. W pewnym momencie Arek oświadczył, że dalej nie idzie, będzie wracać, bo jego strój nie sprawdza się w tych warunkach. Podeszliśmy do ściany, która nieco osłaniała nas od wiatru. Odpoczywając, przekonaliśmy Arka, żeby szedł dalej w górę, do schronu, gdzie będzie mógł bezpiecznie zostać. Zgodził się. W momencie gdy ruszył dalej, z góry zeszła lawina, zabierając go ze sobą. Szczęśliwie udało nam się szybko go odkopać, dzięki temu, że zauważyliśmy wystającą spod śniegu nogę. Po tym zdarzeniu zdaliśmy sobie sprawę, że podczas takich wypraw oprócz woli i wytrwałości liczy się jeszcze pokora. Przypominają mi się słowa babci, która przeżyła II wojnę światową i wie coś o życiu, a która zawsze przed moim wyjazdem podkreślała: „Pamiętaj! Lepiej być żywym tchórzem niż martwym bohaterem”. Decyzja była jedna: wracamy! Podobnie jak teraz. Dyskutujemy, planując, jak szybko i sprawnie wrócić w górę rzeki. Drogę, którą pokonywaliśmy wcześniej całą ośmioosobową grupą w kilka dni, eksplorując kanion z prądem rzeki, teraz chcemy przebyć w jeden dzień, góra dwa. Teoretycznie będzie trudniej, bo idziemy pod prąd. Liczymy jednak, że w mniejszej grupie, mając mniejszą ilość sprzętu i bagażu, będziemy się posuwać znacznie szybciej.

Plan został opracowany, więc pora spać. Pobudka przed wschodem słońca. Jest zimno i jeszcze długo tak będzie. Budzik z zegarka ponagla do wyjścia z nagrzanego ciałem śpiwora. Ogarnia mnie niechęć do opuszczenia ciepłego śpiwora i wystawienia się na przenikliwie zimne powietrze. Podczas śniadania stałe menu, czyli porcja liofilizowanego jedzenia, jest próbą dla mojej wyobraźni. Dziś na szczęście gulasz wołowy z ziemniakami purée. Trudno sobie wyobrazić, że trochę kolorowego proszku po zalaniu wrzątkiem ma się zmienić w pyszny posiłek znany z rodzinnego domu. Staje się to jeszcze trudniejsze, kiedy trzeba go zjeść. Jest niemożliwe, by w tej bezkształtnej papce odnaleźć jakieś podobieństwo do gulaszu. Muszę bardzo wysilać wyobraźnię, przełykając każdy kęs. Mam szczęście, że nie trafiłem na potrawkę z kurczaka z pomidorami – byłoby jeszcze trudniej. Niestety, podczas wypraw takich jak ta raczej i tak nie ma widoków na inny rodzaj pożywienia, bo noszenie konserw odpada. Przećwiczyłem to na własnych plecach w czasie jednej z moich pierwszych ekspedycji: na Pik Lenina (7134 m n.p.m.). Wnoszenie na wysokość 5300 m n.p.m. 30 kg konserw było próbą samozaparcia ze szkodą dla mięśni. Na dodatek potem nawet połowy konserw nie zjadłem. Normalne jedzenie też się nie nadaje na wyprawy: najlżejsze nie jest i szybko się psuje. Mięso po kilku dniach ma przykry zapach, surowy boczek sam porusza się w dowolnie wybranym kierunku, a owoce zamieniają się w kieszonkowe ogrody zoologiczne, w których bez szkła powiększającego można zobaczyć żyjątka w różnych barwach, wyposażone w od dwóch do stu nóg, uskrzydlone i czołgające się, ślepe i badawczo patrzące na świat, bezbronne i o potężnych kleszczach. Zasób wiedzy wyniesiony ze szkół okazuje się niewystarczający, żeby dokonać choćby pobieżnej klasyfikacji. Takie pożywienie staje się niejadalne, trudno je włożyć do ust, zatrzymuje się na zębach i ani kroku dalej. Nie jestem wybredny, ale wrząca

herbatka z prawdziwym cukrem (a nie żadnym erzacem w postaci słodzika), czyli jedyna tradycyjna część wyprawowego menu, jest czymś, co sobie cenię. Jest wcześnie, słońce jeszcze nie zajrzało na dno kanionu. Szybko kończymy śniadanie, pakujemy dobytek, wkładamy zimne, jeszcze wilgotne pianki. Naciągnięcie na siebie pianki, która chłodziła się całą noc, jest torturą. W pierwszej chwili zamiast grzać, powoduje, że po ciele przechodzi seria dreszczy. Wprawdzie zaraz i tak będziemy pływać w lodowatej wodzie, a pianki będą mokre, ale przyjemniej ubierać się w suche i ciepłe rzeczy. Przygotowujemy sprzęt przeprawowy, zakładamy uprzęże wspinaczkowe, żeby później nie tracić czasu. Jesteśmy gotowi, możemy ruszać. Całe poranne przygotowania i śniadanie trwały znacznie krócej niż zawsze. Zaoszczędziliśmy już cenne minuty, początek dnia zapowiada, że nasz plan jest dobry. Stromym, szarym, kamienistym brzegiem idziemy w górę rzeki tak długo, jak to jest tylko możliwe, czasem wspinając się po skałkach do góry, żeby za chwilę zejść w dół, cały czas tuż nad brzegiem rzeki. Mijamy mocno już rozkładające się i strasznie cuchnące duże zwierzę. Krowa lub lama prawdopodobnie pasła się na krawędzi kanionu i spadła kilka tysięcy metrów w dół. Teraz jest niecodzienną przeszkodą, której nie da się ominąć dużym łukiem, musimy przejść obok, prawie po niej. Gdy patrzę na rzekę i krowę, przypominają mi się słowa Szymona, który widząc padlinę, powiedział: – Nie! My nie chcemy płynąć wpław. Tu leży jeden taki, co chciał i tak skończył. Do Szymona dochodzi Kasia: – Co tak śmierdzi? – Jak to co, twoja kolacja. (Tu warto wspomnieć, że Kasia jest wegetarianką).

Dochodzimy do miejsca, gdzie brzeg opada nagle stromym uskokiem obmywanym przez wartki nurt. Czas na pierwszą przeprawę na drugą stronę rzeki. Nurt jest zbyt wartki, żeby iść wodą, o płynięciu wpław bez asekuracji nie ma mowy. Wybieramy najspokojniejsze miejsce między bystrzami, jakie udaje nam się znaleźć. Zgodnie z ustaloną poprzedniego wieczoru taktyką, która ma nam pozwolić zwiększyć szybkość przedzierania się przez kanion, rezygnujemy z zakładania stanowiska w skale, zresztą spitownica, haki i sprzęt do tego potrzebny zostały z pozostałą częścią wyprawy. Znajduję sobie miejsce między skałami dobre do asekuracji: pozwalające wygodnie się usadowić i mocno zaprzeć nogami o kamienie, bym nawet przy mocnym szarpnięciu liny nie został z niego wyrwany. Sławek, najlepszy pływak z naszej trójki, rusza jako pierwszy, zostawiając plecak na brzegu. Zapieram się mocno i przygotowuję, by w razie potrzeby ściągnąć go do brzegu. Z przywiązaną do uprzęży liną wchodzi ostrożnie do wody nie tylko bystrej, ale i dzikiej, porywistej. Najpierw powoli,

potem szybko, walcząc z nurtem z całych sił, płynie w stronę drugiego brzegu. Silny prąd ściąga go w dół, na niebezpieczne bystrza, ale pewnie, jak zawodowy pływak zmierza do celu.

Pamiątkowe zdjęcie wyprawy (u góry od lewej: D. Kandzia, Sz. Sazanów, Z. Bania; na dole od lewej: K. Mrozowski, B. Mrozowska, K. Niemotko, A. Bania, S. Biernacki fot. S. Biernacki

W tym czasie poluzowuję linę, tak żeby mógł swobodnie płynąć, a jednocześnie bym ja mógł go szybko ściągnąć w przypadku porwania przez szybki nurt. Po chwili widzę, jak Sławek powoli wynurza się i wychodzi na drugi brzeg. Tam znajduje dla siebie dogodne miejsce między skałami, zapiera się i naciągamy możliwie mocno linę. Kolej na Basię. Karabinek na krótkiej lince przy uprzęży wpina do rozciągniętej liny, schodzi do rzeki i płynie na drugą stronę. Silny nurt bardzo przeszkadza, czasem zalewa głowę Basi i

wtedy mokre kosmyki włosów spadają jej na oczy. Szczęśliwie bez większych problemów i ona przedostaje się na drugi brzeg. Teraz moja kolej. Przywiązuję do uprzęży koniec liny, swój plecak zakładam na plecy, zaś plecak Sławka mocuję do liny. Wchodzę do rzeki i czuję, jak lodowata woda powoli wypełnia moją piankę. Naczynia krwionośne kurczą się po zetknięciu z taką wodą, zaś terapia hipotermiczna po chwili obejmuje najbardziej bolesny obszar, tuż poniżej pasa. Trwa to kilka minut, potem woda w piance się nagrzewa i jest już przyjemniej przez jakiś czas. Płynę w poprzek nurtu, zaś Sławek szybko ściąga linę do siebie. Zbliżając się do drugiego brzegu, czuję się jak mała motorówka, od czasu do czasu głowę zalewa mi lodowata woda, aż w końcu dopływam do celu. Na wypolerowanych wodą głazach pakujemy sprzęt i możemy ruszać dalej.

Droga przez kanion fot. S. Biernacki

Szybko przemieszczamy się w górę kanionu, jeszcze kilka razy przeprawiając się przez rzekę. Docieramy do miejsca, gdzie nocowaliśmy dwa dni temu. Miejsce biwakowe wypadło na kamieniach, które w żaden sposób nie dały się ułożyć w jedną w miarę równą płaszczyznę do spania. Ciągle gdzieś coś uwierało. Po tamtej nocy przekonałem się, jak wiele różnych części ciała może być naraz obolałych. Przeprawiamy się w tym samym miejscu co dwa dni temu,

obok olbrzymiego płaskiego kamienia na środku rzeki, na którym Sławek umościł sobie wcześniej miejsce do spania. Na środku rzeki, może trochę niebezpiecznie, ale to stanowisko miało niewątpliwą zaletę: było dużo miejsca. Głaz był równy, płaski i wygodny. Ryzyko nieoczekiwanej kąpieli spowodowanej nieuważnym nocnym zsunięciem się do rzeki Sławek zminimalizował, przywiązując się do kamienia, zaś zagrożenie zmycia falą o tej porze roku nie istniało. Rano na tym samym głazie zrobiliśmy sobie sesję fotograficzną, grupowe zdjęcie wyprawy z banerami sponsorów (jak się później okazało, było to jedyne wspólne zdjęcie całej wyprawy w kanionie). Banery niefortunnie przymocowane do plecaka niedługo później zostały porwane przez rzekę podczas jednej z przepraw. Drogę, której przebycie całą grupą zajęło nam dzień, teraz – idąc pod prąd – pokonaliśmy w dwie godziny. Sprawdza się nasza taktyka obmyślona poprzedniego wieczoru i dowodzimy wysokiej mobilności małego zespołu. Idąc brzegiem w górę rzeki, po głazach, wspinamy się na strome skałki przegradzające nam drogę i naszym oczom ukazuje się to, czego najbardziej nie chcieliśmy zobaczyć: konkurencyjna ekspedycja. Pierwszą osobą, którą spotykamy, jest kajakarz mocno zaskoczony naszym widokiem. Patrzy na nas jak na zjawy. Zaczynają padać pytania, na które trudno jest odpowiadać: – Skąd jesteście? Dlaczego wracacie? Co jest dalej? Czy dotarliście do wodospadu? Wydaje się, że nikt nie poinformował uczestników drugiej wyprawy, że jest tu też inna ekspedycja i tak naprawdę nie są pierwsi w kanionie. Jeszcze chwilę rozmawia z nim Sławek, po czym zjawia się kierownik konkurencyjnej wyprawy – Jerzy Majcherczyk, którego mieliśmy okazję poznać wcześniej w Polsce. Mierzy nas wzrokiem, zaś wyraz jego twarzy zdradza, że nigdy nie znajdziemy się w gronie

jego ulubieńców. Nawiązuje się nieco jednostronna rozmowa, podczas której padają pytania o pozostałą część naszej ekipy, o to dlaczego nie zaczekaliśmy na nich i gdzie rozpoczęliśmy eksplorację. Pomyślałem: „A dlaczego i po co mielibyśmy czekać?”. W końcu to konkurencyjny zespół. Okazało się, że ludzie prowadzeni przez Jerzego Majcherczyka nie ruszyli jak my z najwyższego punktu kanionu, od mostku na ścieżce z Pinchollo do Madrigal, lecz zjechali na linach na jego dno poniżej, omijając początek przełomu. Gdy przechodzą koło nas poszczególni uczestnicy wyprawy, kierownik informuje nas także, w nieco protekcjonalnym tonie, z kim mamy do czynienia – kajakarz, który ujrzał nas pierwszy, to Eugene Buchanan, amerykański komentator na olimpiadzie w Pekinie, dociera do nas także Carlos Zarate, odkrywca mumii dla National Geographic Society… Na szczęście „aleja gwiazd” szybko dobiegła końca. Spotkanie miało miejsce przed kolejną przeprawą przez rzekę. Istotną korzyścią z niego było to, że zaproponowali nam przepłynięcie na drugi brzeg w ich pontonie. Dzięki temu uniknęliśmy jeszcze jednej kąpieli w lodowatej wodzie. Zanim się rozstaliśmy i odpłynęliśmy na drugi brzeg, zauważyłem że kierownik polsko-amerykańsko-peruwiańskiej ekspedycji spogląda z politowaniem na moje przemoczone buty trekingowe i ociekającą wodą goreteksową kurtkę. Fakt – ich sprzęt był dużo lepszy. Specjalne buty do kanioningu i suche kurtki (ze szczelnymi silikonowymi opaskami przy otworach na głowę, ręce i tułów, czyli w miejscach, którędy do środka może przedostać się woda) zapewniające ciału ciepło oraz mały przenośny ponton były czymś, czego nam bardzo brakowało. Już kiedy odpływałem, dodał: – Mamy telefon satelitarny. A u was wszystko w porządku? – Tak. Do widzenia.

Przedzieleni wartką rzeką jeszcze przez chwilę na siebie patrzyliśmy, po czym każda grupa ruszyła w swoją stronę. Świat jest księgą, a człowiek, który nie podróżuje, czyta tylko jedną stronę św. Augustyn

Narodziny marzenia Kierownika konkurencyjnej wyprawy polsko-amerykańskoperuwiańskiej, Jerzego Majcherczyka, uczestnika wyprawy Canoandes-79, która pierwsza spłynęła kanionem Colca, poznałem wcześniej w Polsce. Ale zanim do tego doszło, w drugiej połowie 2006 r. przeglądając forum dyskusyjne naszego klubu, Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra”, natknąłem się na wątek dotyczący kanionu Colca. Szymon, kolega klubowy, uczestnik wielu naszych wspólnych wyjazdów, który potrafi sprawić, że każda kobieta czuje się przy nim wyjątkowa, napisał o spotkaniu z jednym z uczestników ekspedycji Canoandes-79 na Politechnice Śląskiej. Opisał jego relację z wyprawy do najgłębszego kanionu świata, w tym opowieść o niezdobytym górnym odcinku kanionu Colca, nazwanym Cruz del Condor. Szymon proponował, żeby pojechać do Peru i zdobyć Cruz del Condor. Spłynąć dziewiczym odcinkiem kanionu??? Spłynąć niezbadanym odcinkiem najgłębszego kanionu świata? Peru jest daleko, bilety lotnicze są na pewno drogie i raczej nie dla nas taka wyprawa, a już na pewno nie dla mnie. Chyba większość czytających też tak pomyślała, bo wątek i pomysł popadły w zapomnienie. Nie był to jednak pierwszy raz, kiedy usłyszałem o kanionie Colca. Kilka lat wcześniej staliśmy w korku na tzw. zakopiance, czyli drodze z Krakowa do Zakopanego. Jechaliśmy ze Sławkiem w Beskid Wyspowy, na wyjazd

organizowany przez nasz klub. Podczas rozmowy o raftingach w Rosji Sławkowi przypomniało się nagle, że kiedyś przeczytał książkę o trwającej ponad dwa lata wyprawie do Ameryki Południowej zorganizowanej przez studentów z Akademickiego Klubu Turystyki Kajakowej „Bystrze” z Krakowa. Podczas wyprawy, w Peru, spłynęli oni jako pierwsi kanionem rzeki Colca – najgłębszym kanionem na Ziemi, ponad dwa razy głębszym od Wielkiego Kanionu Kolorado w Stanach Zjednoczonych. Właśnie wtedy pierwszy raz usłyszałem o peruwiańskim kanionie. Jeszcze nie wiedziałem, co mnie z nim połączy, jednak opowieść Sławka wywarła na mnie duże wrażenie. Nie mogłem sobie wyobrazić wyprawy, która trwałaby tak długo, oraz ludzi śpiących przez dwa i pół roku w tych samych śpiworach. Stowarzyszenie Akademicki Klub Turystyczny „Watra” „Watra” jest klubem turystyczno-podróżniczym otwartym dla każdego. Nieważne, czy ktoś jest początkującym turystą, czy niestrudzonym włóczykijem, jeżeli tylko lubi aktywnie spędzać czas i podróżować, to znajdzie tu przyjaciół, z którymi można spełniać globtroterskie marzenia i robić to, co od dawna grało w duszy. Do „Watry” ciągną entuzjaści, ci, których pasja pcha na nieprzemierzone jeszcze szlaki, pomaga wspinać się wysoko, ku chmurom, schodzić głęboko, na dno jaskini, mierzyć się z żywiołem podczas spływu dziką rzeką czy żeglować w nieznane… Według kroniki klubowej Akademicki Klub Turystyczny „Watra” powstał w nocy z 13 na 14 grudnia 1960 r. w Gliwicach, a założyła go 23-osobowa grupa studentów działających w sekcjach górskiej i kajakowej. Pierwszym prezesem klubu został Tadeusz Czapla. Założenie „Watry” było na tyle ważnym wydarzeniem, że wiadomości o nim nie pominęło w swoich informacjach nawet Radio Wolna Europa. „Sądzę, że nikt z nas,

założycieli AKT, nie przypuszczał chyba wtedy, że klub będzie się rozwijał i mimo różnych zakrętów przetrwa 40 lat” – pisał Tadek Czapla 10 lat temu podczas 40-lecia klubu. Dzisiaj już wiadomo, że to dopiero początek i że „Watra”, choć jest już szacowną damą (w 2010 r. obchodziła 50. urodziny), wciąż ma apetyt na nowe przygody i wyzwania. Dla wszystkich turystycznych żółtodziobów klub co roku organizuje Kurs Turystyki Wszechstronnej. Każdy jego uczestnik może co tydzień gdzieś wyjechać, żeby za każdym razem spróbować swoich sił w nowej dyscyplinie. Chętni mogą zasmakować: jazdy konnej, wspinaczki skałkowej, eksploracji jaskiń, raftingu, żeglarstwa, nurkowania, turystyki wysokogórskiej, skitourowej, rowerowej itd. Latem organizowane są spływy kajakowe na Mazurach i Pojezierzu Pomorskim. „Watra” od ponad 40 lat jest też gospodarzem chatki studenckiej na Pietraszonce w Istebnej, górskiego domu, który „zmęczonym wędrownikom odpocząć pozwoli muzyką” i o poranku wyprawi w świat, na kolejną wędrówkę… Więcej: http://www.akt.gliwice.pl

Na Plaza de Armas w Madrigal fot. S. Biernacki

fot. K. Niemotko

W 2007 r. Jerzy Majcherczyk ponownie przyjechał do Gliwic,

tym razem na zaproszenie naszego klubu. Podczas spotkania mówił z ogromną pewnością siebie. Zaprezentował się jako odkrywca kanionu Colca i poprowadził prelekcję o kajakowej wyprawie Canoandes-79. Przedstawił nam definicję kanionu oraz wyjaśnił, dlaczego Colca jest uznawany za najgłębszy na Ziemi. Swoją opowieść o wyprawie ilustrował slajdami. Choć nie mówił barwnie, temat pobudzał wyobraźnię. Nasz prelegent podkreślił, że w 1981 r. polscy kajakarze pokonali 80-kilometrowy odcinek od osady San Galle do wyjścia rzeki z kanionu, eksplorując prawie cały kanion. Prawie, bo pozostawili niezbadany górny, 20-kilometrowy odcinek, znany jako Cruz del Condor, który do dzisiaj czeka na swoich odkrywców. Tę część kanionu podróżnik określił jako „stosunkowo prostą (technicznie – przyp. red.)” i wyjaśnił, że ekipa Canoandes-79 nie spenetrowała jej ze względu na niski stan wody, uniemożliwiający spływ obciążonymi kajakami i pontonami. Wspomniał też, że od czasu kiedy ukończono projekt Majes (miał on na celu nawodnienie pustynnych obszarów w rejonie Arequipy i obejmował m.in. budowę zbiornika retencyjnego w górnym biegu rzeki Colca), w Colce jest o połowę mniej wody. Spłynąć się tamtędy nie da, bo warunki na to nie pozwalają, ale można pokonać ten odcinek, tylko trzeba to zrobić w sposób kanioningowy. W tym celu należałoby połączyć kajakowanie ze wspinaniem. Majcherczyk spytał, czy ktoś z „Watry” nie chciałby podjąć się realizacji tego wyzwania, niejako kontynuując polskie tradycje eksploracji kanionu rzeki Colca. Zaoferował też pomoc w organizacji wyprawy, w której chętnie widziałby również swoich synów. Sam umieścił się w roli doradcy, osoby być może uczestniczącej w wyprawie jako ktoś, kto wspomagałby „znad krawędzi kanionu” ludzi działających w korycie rzeki Colca. Pomysł zdobycia nieznanego odcinka najgłębszego kanionu na Ziemi podekscytował nas i zafascynował. Słysząc słowa

zachęty od wielkiego odkrywcy, poczuliśmy się jak niezłomni podróżnicy i w wyobraźni zaczęliśmy już zdobywanie Colki. W tym momencie Majcherczyk był dla nas jak Mojżesz, który zaprowadzi nas do Ziemi Obiecanej i pomoże dostać się do ekskluzywnego klubu odkrywców. Gdy padło pytanie o chętnych, natychmiast zgłosiło się kilka osób, w tym ja. Widząc naszą reakcję, Majcherczyk oświadczył, że z powodu zbliżających się świąt skontaktuje się z nami za miesiąc. Prosił o przygotowanie listy uczestników z wyszczególnieniem ich osiągnięć, listy sprzętu, który chcielibyśmy zabrać na wyprawę, przygotować dla niego sposób odżywiania i zaopatrzenia w wodę oraz podanie w jaki sposób będziemy się chcieli przedzierać przez kanion. Ochotnicy jednomyślnie przytaknęli planowi. Zrobiliśmy sobie wspólne pamiątkowe zdjęcie z odkrywcą, który udzielił jeszcze wywiadu do gazety, i wszyscy rozjechali się do domów pełni zapału i entuzjazmu, widząc już siebie jako uczestników Wielkiej Przygody. W ciągu kilku dni zebrała się grupka zapaleńców z klubu. W miarę upływu czasu jedni rezygnowali z wyjazdu, a inni dołączali, aż w końcu zostało osiem osób zdecydowanych na podbój terra incognita i wejście do klubu odkrywców. Ośmiu zdeterminowanych śmiałków gotowych na wszystko: zbadać i wymazać ostatnią białą plamę na naszym globie, zejść w otchłań najgłębszego kanionu świata, do miejsca, w którym nigdy nie stanęła ludzka stopa, i zbliżyć się do jądra Ziemi. Przynajmniej tak nam się wydawało. Zaczęły się gorące przygotowania, na miarę naszych możliwości. Wyprawa miała się odbyć w lipcu lub sierpniu przyszłego roku, więc czasu nie było zbyt dużo. Zaczęliśmy przeszukiwać i czytać strony internetowe o kanioningu, o którym nie mieliśmy większego pojęcia. Każdy z nas miał jakieś doświadczenie górskie, wspinaczkowe, jaskiniowe i kajakowe, ale kanioning był dla nas nowością. Szukaliśmy informacji na temat sprzętu, dowiadywaliśmy się, jaki zabrać

i dlaczego. Brat Kasi, uczestniczki wyprawy, zajął się tworzeniem naszej strony internetowej, a na stronie klubowej powstało wewnętrzne forum dyskusyjne. Basia z Anią, jako studentki medycyny, zajęły się przygotowaniami od strony medycznej. Rozpoczęły się też poszukiwania patronów medialnych i sponsorów. Byliśmy praktycznie pewni, że jeżeli mamy tak niesamowity pomysł oraz poparcie tak znakomitego podróżnika jak Jerzy Majcherczyk, to ze znalezieniem jednych i drugich nie będzie problemu. Nie mieliśmy na tym polu żadnego doświadczenia, ale szybko odkryliśmy, że nie będzie łatwo. Dla ogółu społeczeństwa byliśmy w dalszym ciągu zwykłymi studentami, w najlepszym wypadku bezinteresownymi romantykami, którzy za cudze pieniądze chcą sobie zorganizować wakacje, a jeśli tak pragną tej podróży, to niech sobie sami na nią zapracują. Pogląd ten prezentowali prawie wszyscy, do których drzwi pukaliśmy. Kiedy zbliżył się umówiony termin kontaktu z Majcherczykiem, wysłaliśmy mu mejla ze wszystkimi informacjami, jakich żądał, oraz długą listę naszych przeróżnych wątpliwości i pytań, na które chcieliśmy uzyskać odpowiedź. Niebawem przyszła odpowiedź, ale nie taka, na jaką liczyliśmy. Okazało się, że nasze wizje wyprawy zupełnie się rozmijały: Majcherczyk stawiał na badania naukowe i w tym zakresie uważał, że nasz zespół nie ma odpowiednich kompetencji, my zaś jako główny cel postawiliśmy sobie sportową eksplorację dna niezdobytej części kanionu wraz z dokumentacją fotograficzną i przeprowadzeniem podstawowych pomiarów. Był pomysł na objęcie przez Majcherczyka wyprawy patronatem honorowym, ale korespondencja mejlowa stawała się coraz bardziej sporadyczna, aż wreszcie zamarła. Nie dowiedzieliśmy się niczego, co mogłoby nam pomóc. Nie przeszkadzał nam brak informacji od pomysłodawcy wyprawy. Czasu nie marnowaliśmy i przygotowania wciąż

trwały. Podjęliśmy ostateczną i nieodwołalną decyzję, że jedziemy w ustalonym składzie. Łączyła nas silna więź, wynik wielu wspólnych wypraw, oraz miłość do podróży i przygody. Każdy z nas miał w oczach krechę horyzontu, bez której świat dla nas nie istniał. Znaliśmy swoje charaktery sprawdzone na wielu wyjazdach, mieliśmy do siebie zaufanie. Wiedzieliśmy również, że czasami w trakcie wyprawy, kiedy jest ciężko, potrzeba dużo wysiłku, by zachować optymizm, by nie upaść na duchu. Na siebie mogliśmy liczyć. Zabieranie obcych, niesprawdzonych ludzi, po których nie wiadomo, czego się spodziewać, w teren, gdzie nie wiadomo, co nas czeka, uważaliśmy za nie najlepszy pomysł. Wymyśliliśmy logo i nazwę naszej wyprawy: El Condor Rio Colca lub w skrócie Condor 2008. Uruchomiliśmy stronę internetową ekspedycji. Zaczęliśmy pozyskiwać patronów medialnych, których zebrało się całkiem sporo, pomimo że największe dzienniki w Polsce nie były zainteresowane naszą wyprawą (choć później chętnie o niej pisały). Z pozyskaniem jakichkolwiek sponsorów nie było łatwo. Miasto Gliwice, w którym prawie od 50 lat znajduje się siedziba naszego klubu, początkowo wydawało się zainteresowane, ale ostatecznie odprawiło nas z kwitkiem. Za to Zabrze chętnie zajęło to miejsce, objęło patronat honorowy i wsparło nas finansowo. Rektor Politechniki Śląskiej, przy której działa nasz klub, też nam pomógł finansowo i objął patronat honorowy. Znaleźliśmy jeszcze kilka firm, które przekazały środki finansowe na organizację przedsięwzięcia. Generalnie nie były to olbrzymie kwoty, ale w sumie uzbierał się całkiem niezły zastrzyk pieniężny dla wyprawy organizowanej w skromny studencki sposób. Postanowiliśmy jeszcze starać się o studencki grant finansowy w Explorers Club w Nowym Jorku. Nawiązaliśmy też kontakt z profesorem Andrzejem Paulo z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Przyszedł styczeń, chcieliśmy wznowić korespondencję z

Jerzym Majcherczykiem – liczyliśmy na jakiekolwiek wskazówki oraz na rekomendację umożliwiającą wystąpienie o grant do Explorers Club w Nowym Jorku. Nie wchodząc w szczegóły korespondencji, najogólniej można by powiedzieć, że nasze wizje wyprawy oddaliły się jeszcze bardziej. Nie mogliśmy się porozumieć ani co do tego, kto będzie kierownikiem wyprawy (Majcherczyk teraz proponował siebie), ani nawet w kwestii jej nazwy. Rekomendacji nie dostaliśmy. Znów zapadła cisza. Wciąż brakowało nam informacji na temat warunków panujących w kanionie i czego możemy tam się spodziewać. Słyszeliśmy o pozostałych uczestnikach wyprawy Canoandes-79 i jej kierowniku Andrzeju Piętowskim, ale jakoś brakowało odwagi, by do nich napisać. Wydawało mi się, że to są wielcy podróżnicy, uznane sławy w świecie odkrywców i że żaden z nich nie będzie chciał rozmawiać z jakimiś tam studentami, którym ubzdurał się wyjazd do kanionu Colca. Tak mijał czas, a my dalej nie znaliśmy odpowiedzi na nasze pytania. W końcu któregoś dnia dostałem niespodziewanego mejla od Piotra Chmielińskiego. Dowiedział się o naszej wyprawie do kanionu Colca i zaprosił na spotkanie w Gdyni, w czasie trwania Kolosów, imprezy podróżników, w ramach której przyznawane są coroczne prestiżowe nagrody. Kilka sekund zastanowienia… Skąd znam to nazwisko? Spływ Biebrzą? Przewodnik dla kajakarzy po Biebrzy? Ostatnia strona poświęcona Piotrowi Chmielińskiemu! Tak! To uczestnik wyprawy Canoandes-79. Mejl od Chmielińskiego był najlepszą wiadomością, jaką dostałem w życiu. No, może jednak lepsza była ta od mojej obecnej żony, kiedy zgodziła się umówić na pierwszą randkę. Wcześniej słyszałem o Kolosach, ale w moim mniemaniu były to spotkania prawdziwych podróżników, więc wydawało mi się, że nie mamy tam czego szukać. Po ostatnich

doświadczeniach z Jerzym Majcherczykiem mieliśmy pewne obawy przed spotkaniem z Piotrem. Na Kolosy pojechaliśmy we troje: Basia, Kasia i ja. Do Gdyni dotarliśmy w nocy. Nie mając zarezerwowanego noclegu, udaliśmy się na plażę i tam w spokoju doczekaliśmy do rana. W sobotę około południa zjawiliśmy się na Kolosach. Poszedłem do biura organizatorów i zwróciłem się do sympatycznie wyglądającej dziewczyny: – Cześć. Szukam Piotra Chmielińskiego. Gdzie mogę go znaleźć? Dziewczyna zmierzyła mnie wzrokiem takim, jak gdybym przyszedł do Watykanu i chciał się spotkać z papieżem bez wcześniejszego umówienia na audiencję. Po chwili obróciła się bokiem, wyciągnęła rękę i wskazując palcem, powiedziała. – To ten pan, zaraz go poproszę. – Minęła chwila i podszedł do nas człowiek w średnim wieku, o wysportowanej sylwetce i przenikliwych niebieskich oczach. – Dzień dobry, pisałem do pana mejla, jestem Krzysztof z wyprawy do… Nie zdążyłem dokończyć zdania, kiedy Piotr Chmieliński mi przerwał. – Krzysztof, super, że przyjechaliście! Mam akurat godzinę przerwy, zapraszam na herbatę. Może coś zjecie? Piotr Chmieliński Piotr Chmieliński zajmuje szczególne miejsce wśród Polaków, których zasługi znalazły uznanie na świecie. Jako pierwszy i dotychczas jedyny człowiek przepłynął od źródeł do ujścia najdłuższą rzekę na Ziemi: Amazonkę. Jego wyczyn, podobnie jak osiągnięcie członków

wyprawy Canoandes-79, której był uczestnikiem, znalazł się w pierwszej dziesiątce najważniejszych eksploracji rzek w zestawieniu amerykańskiego pisma „Paddler Magazine”. Piotr Chmieliński, absolwent wydziału mechanicznego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, był współzałożycielem sekcji kajakowej przy międzyuczelnianym Akademickim Związku Sportowym oraz członkiem Akademickiego Klubu Turystyki Kajakowej „Bystrze” przy AGH. Jako organizator i uczestnik wyprawy Canoandes-79 przez dwa i pół roku eksplorował rzeki Północnej i Południowej Ameryki, w wyniku czego ma na swoim koncie liczne spływy dziewiczymi rzekami. W 1981 r. ekspedycja Canoandes79 jako pierwsza zdobyła kanion Colca, uznany za najgłębszy kanion Ziemi, spływając rzeką Colca. Chmieliński jako jedyny z członków wyprawy przepłynął Colkę kajakiem. W kolejnych latach wracał kilkakrotnie do wnętrza kanionu, prowadząc m.in. wyprawy na zlecenie National Geographic Society. Następnie współorganizował międzynarodową wyprawę, która w 1985 r. zamierzała przepłynąć Amazonkę od jej źródeł aż do ujścia. Jako jedyny pokonał wówczas każdy kilometr rzeki. W 1992 r. prestiżowe czasopismo „Outside Magazine” uznało przepłynięcie Amazonki za jedno z pięciu największych wydarzeń w dziedzinie eksploracji ostatnich 15 lat. „The New York Times” uznał ten wyczyn za jedno z 20 najważniejszych osiągnięć ostatnich 100 lat, przyrównując osiągnięcie Polaka do zdobycia Mount Everestu przez Edmunda Hilary’ego i postawienia po raz pierwszy stopy na Księżycu przez Neila Armstronga. Chmieliński jest też głównym bohaterem książki Joe Kane’a Z nurtem Amazonki opowiadającej o tym wyczynie. Książka została przetłumaczona na kilkanaście języków i zaliczona do setki bestsellerów podróżniczych

wszech czasów przez National Geographic Adventure. Polak został dwukrotnie wpisany do Księgi rekordów Guinnessa, a w 1998 r. trafił na listę 21 największych odkrywców i zdobywców XX w. ogłoszoną przez Uniwersytet Boba Jonesa w Greenville w Karolinie Południowej. W 2000 r. Chmieliński wraz z Andrzejem Piętowskim pod patronatem National Geographic Society zorganizował wyprawę w celu dokładnego zlokalizowania źródeł królowej rzek – Amazonki. W 2001 r. otrzymał wraz z przyjaciółmi z wyprawy Canoandes-79 nagrodę Super Kolosa. Dzisiaj Piotr Chmieliński sam zasiada w kapitule, która przyznaje Kolosy (nagrody podróżnicze), zaś na co dzień jest współwłaścicielem firmy HP Environmental działającej w USA i zajmującej się ochroną środowiska.

Moje wcześniejsze obawy błyskawicznie ustąpiły. Wyglądał na sympatycznego i wyważonego człowieka. Mówił spokojnie, konkretnie i rzeczowo. Każda jego wypowiedź wydawała się przemyślana. Biło od niego wewnętrzne ciepło,

które ułatwiło rozmowę i wzbudzało zaufanie. Wydawał się skromny i z klasą. Dziewczyny od razu stwierdziły, że to prawdziwy dżentelmen. – Krzysztof, wiem, że przy organizacji pomaga wam Jerzy. Nie chcę się wtrącać ani w żaden sposób przeszkadzać i wchodzić między was. Jak było 25-lecie zdobycia kanionu, staliśmy tam wszyscy razem. Wszyscy uczestnicy Canoandes79 i było super. Gdybyście mieli jakieś pytanie lub potrzebowali jakiejś pomocy, to pisz. – Panie Piotrze, właściwie to… Przerwał mi. – Piotr jestem. Przypomnij mi, z jakiego klubu jesteście? – Jesteśmy… ale pewnie nie znasz. Klub „Watra” z Gliwic. – Oczywiście, że znam! Jeszcze z „Bystrzem” organizowaliśmy wyprawy razem z „Watrą”. Byliśmy w Jugosławii i na kilku innych wyjazdach. Wcześniej chciałeś coś powiedzieć i ci przerwałem. – Mamy dużo pytań, na które nie możemy odpowiedzi, więc jeżeli byłaby taka możliwość…

uzyskać

– Nie ma problemu. Pytaj. Pomogę, jeżeli tylko będę mógł. Posypało się mnóstwo pytań, a zaraz potem usłyszeliśmy odpowiedzi, na które od pół roku nie mogliśmy się doczekać. Piotr opowiadał nam o kanionie, o przygodach, mówił, co zabrać, na co mamy uważać. Mieliśmy przed sobą autentycznego człowieka Przygody, był przy nas i rozmawiał z nami jak z kolegami. Dowiedzieliśmy się, że Andrzej Piętowski latem prowadzi w Chivay szkołę angielskiego dla indiańskich dzieci i na pewno będziemy mogli liczyć na jego pomoc. Na moment dosiadł się do nas znajomy Piotra, szybko zamienili kilka słów, po czym nasz nowy mentor powiedział:

– To jest Michał. W tym roku chce spłynąć jednym z dziewiczych dorzeczy Amazonki. Słuchaj, Michał, oni chcą w tym roku zrobić wielką rzecz. Będą zdobywać górny odcinek kanionu Colca, Cruz del Condor. To, czego nie zrobiliśmy w czasie naszej wyprawy Canoandes-79. W naszych uszach zabrzmiało to bardzo sympatycznie. Odczuliśmy, że Chmieliński traktuje nas poważnie, jak osoby, które wiedzą, czego chcą, i są gotowe to osiągnąć. Na koniec dał nam namiary na siebie i Andrzeja Piętowskiego. Wiosną rozpoczęliśmy cały cykl wyjazdów szkoleniowych do różnych wąwozów, na wodospady i górskie rzeki w Polsce i na Słowacji. Darek zajmował się wyszukiwaniem terenów i miejsc, które w jego przekonaniu mogły choć odrobinę przypominać warunki panujące w kanionie. Były to wysokie wodospady, na których trenowaliśmy zjazdy korytem rzeki wprost do wody, górskie rzeki, po których spływaliśmy kajakami i pontonami, wąwozy, w których płynie woda i którymi nie prowadzi żaden szlak turystyczny lub chociaż ścieżka mogąca ułatwić przedzieranie się przez nie, oraz skałki i jaskinie, gdzie trenowaliśmy techniki wspinaczkowe. Pod koniec marca, po dłuższej przerwie w korespondencji, odezwał się do nas Jerzy Majcherczyk. Proponował, by przełożyć wyprawę na kolejny rok, bo wtedy będziemy mogli lepiej się przygotować, mówił coś o bogatym sponsorze. Uznaliśmy, że nie warto tyle czekać. Ponieważ obiecaliśmy kiedyś Majcherczykowi zabrać na wyprawę jego synów lub inne wskazane osoby, potwierdziliśmy tę gotowość, z zastrzeżeniem że zrobimy to pod warunkiem, że pojadą z nami na jakiś wyjazd przygotowawczy. Na tym kolejna wymiana mejli się zakończyła. Byliśmy już nieco zmęczeni tą niezręczną sytuacją. Mieliśmy cel i byliśmy zdecydowani zrealizować go bez względu na wszystko. W dalszej sporadycznej korespondencji staraliśmy się informować Majcherczyka na bieżąco o naszych przygotowaniach

(łącznie z wysłaniem skanów biletów lotniczych, o co poprosił). Pierwszego lipca otrzymaliśmy od Jerzego Majcherczyka całkowicie zaskakującego mejla. Informował naś, że poprowadzi międzynarodową wyprawę naukowoeksploracyjną o nazwie Colca Condor 2008, która zamierza eksplorować i badać niezbadaną część kanionu Colca. Zaproponował nam dołączenie do jego wyprawy jako grupa sportowa, podczas gdy jego ekipa będzie stanowić grupę naukową. W zamian mieliśmy się całkowicie podporządkować, zamknąć naszą stronę internetową, przekazać listę naszych sponsorów i poinformować ich o zaistniałych zmianach oraz zaprzestać wszystkich akcji medialnych. Mieliśmy również przekazać konkurencyjnej wyprawie wszystkie prawa do zdjęć i filmów, a ewentualne publikacje musiałyby być poprzedzone akceptacją ze strony kierownika owej wyprawy. Na koniec Majcherczyk stwierdził, że skany naszych biletów są „podejrzane”, w związku z czym nie ma do nas zaufania... Po takich żądaniach nasza irytacja osiągnęła apogeum. Odpowiedzieliśmy krótko: „(…) Nie możemy zgodzić się na twoje warunki!”. I na tych „podejrzanych” biletach wylecieliśmy do Peru.

Patrz w gwiazdy, ale uważaj na drogę Jakob Corvinus

Skalna pułapka Konkurencyjna wyprawa powoli zaczęła nam znikać z oczu

gdzieś za skałami. Przez chwilę przeżuwałem jeszcze w ustach niesmak po spotkaniu, ale już po kilkudziesięciu przebytych metrach moimi myślami zawładnął kanion. Wszystko inne stało się nieważne. Byliśmy tylko my i kanion, który – od kiedy zaczęliśmy podróż – zdzierał z nas kolejne nawarstwienia, odsłaniając przez nami samymi, kim naprawdę jesteśmy. Chcieliśmy tego dnia dotrzeć do bocznej odnogi kanionu, którą nieduża rzeczka wpadała do głównego koryta, by nią wyjść możliwie jak najdalej. Mamy więc jeszcze kawał drogi do przejścia, w tym kilka przepraw przez rzekę. Po chwili doszliśmy do przewężenia kanionu, w którym rwąca rzeka płynie między wypolerowanymi od wody, sięgającymi nieba pionowymi skalnymi ścianami, bez brzegu z żadnej strony. Słońce już nie dociera do dna kanionu i w cieniu skały wyglądają szaro i ponuro. Miejscami olbrzymie głazy wystają z wody, tworząc małe wysepki obmywane rwącym nurtem. Nie jest to długi odcinek, ale trzeba go pokonać. Gdy przedzieraliśmy się w dół kanionu, wystarczyło, że asekurowana osoba miejscami przytrzymała się jednej ze ścian, a woda sama niosła ochotnika w dół, aż dotarł do brzegu, na który mógł wyjść. Hipotermia

Walka z żywiołem fot. Z. Bania

Przyczyną hipotermii jest przebywanie przez dłuższy czas w warunkach sprzyjających utracie ciepła (niska temperatura powietrza, wody, silny zimny wiatr, niewystarczająco chroniące ubranie, przytopienie i spadek temperatury ciała poniżej 35°C). Wystąpieniu hipotermii sprzyja również niewystarczająca produkcja ciepła przez organizm. Objawy: – hipotermia łagodna – dreszcze, zwiększenie częstotliwości rytmu serca i oddechów, skurcz naczyń krwionośnych, zmęczenie, apatia, wzrost ilości oddawanego moczu, zmniejszona ilość płynów w organizmie, niewłaściwa ocena sytuacji; – hipotermia umiarkowana – zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości, spadek ciśnienia, ustanie

dreszczy; – hipotermia ciężka – śpiączka i bezdech prowadzący do śmierci. Źródło: Choroby wewnętrzne,red. Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski, Kraków 2010 Ustaliliśmy, że pokonamy to przewężenie tak jak za pierwszym razem: przemieszczając się wzdłuż jednej ze ścian. Z tą drobną różnicą, że teraz musimy posuwać się pod prąd… Podczas poprzednich przepraw przewodził Sławek. Jednak ponieważ to ja prowadziłem przeprawę przez ten odcinek, gdy szliśmy w dół rzeki, teraz także zostałem wybrany na ochotnika, który pójdzie pierwszy. Wieje bardzo silny, zimny wiatr i trawers trzeba robić w lodowatej wodzie, w której sztywnieją ręce. Przez chwilę przyglądam się uważnie swoim dłoniom. Po kilku dniach w kanionie i ciągłym moczeniu w wodzie, wystawianiu na wiatr i suche powietrze wyglądają jak wysuszona ziemia na pustyni, są spękane do krwi, pokryte liszajami i otwartymi ranami. Teraz od nich zależy, czy będę w stanie przetrawersować, trzymając się mokrej ściany, aż do brzegu. Na wszelki wypadek przywiązuję do siebie linę, na której będzie asekurował mnie Sławek. Ostrożnie ruszam w górę rzeki, mocząc się w zimnej wodzie. Na śliskiej i wygładzonej przez wartki nurt ścianie szukam uchwytów, które pomogłyby mi bezpiecznie przesunąć się o kolejny kawałek. Gdy nie utrzymuję się na ścianie, woda zmywa mnie, cofając bezlitośnie, dopóki nie zdołam znów znaleźć uchwytu w skale. Wtedy mogę wziąć oddech, chwilę odpocząć i ruszyć dalej. Kawałek po kawałku, metr po metrze docieram do brzegu. Po wyjściu na suchy ląd, zaparty między skałami, zabezpieczam przejście dla reszty zespołu, mocno trzymając linę. Posuwając się wzdłuż niej najpierw Sławek, a potem Basia, szczęśliwie docierają do brzegu. Cała operacja trwa dość krótko i nie jest dla nich już tak męcząca jak dla mnie.

Zaraz ruszamy dalej, szybko przemieszczając się w górę kanionu. Idziemy już głównie brzegiem, pokonując niewysokie skałki. Mijamy potężne głazy wielkości domków jednorodzinnych, które w cieniu wyglądają posępnie i groźnie. W miejscach, gdzie pojawiły się nieduże źródła, rosną małe rośliny i kanion zdaje się bardziej żywy. Czasem przechodzimy przez niedużą plażę w zakolu rzeki lub przez płycizny. Jeszcze tylko mała przeprawa w poprzek rzeki i zaraz dojdziemy do bocznej odnogi kanionu, celu naszej wędrówki. Rozluźniam się i czuję, że wkrótce nasz cel zostanie osiągnięty. Tymczasem przed nami była jeszcze jedna przeszkoda, o której zapomnieliśmy. Początkowo wyglądała niewinnie, ale okazała się poważna. To nieduże jeziorko, oczko wodne na dnie kanionu. Nie można go było ominąć, idąc brzegiem żadną ze stron, bo całą przestrzeń między wysokimi ścianami wypełniała woda. Z kolei ściany okazały się zbyt gładkie, żeby po nich trawersować. Dodatkowo przeciwległy brzeg był usiany skałami, przez które przelewała się woda. Jedynie środek jeziorka pozostawał spokojniejszy, możliwy do przepłynięcia. I na środku była wysepka, do której musieliśmy dopłynąć. Szybko powtarzamy, już dobrze nam znaną, ceremonię związaną z przygotowaniem do asekuracji. Na środku rzeki prąd jest najsłabszy. Tędy popłynie Sławek jako pierwszy. Płynie szybko, kiedy nagle zauważam, że kończy mu się lina. W pośpiechu, żeby go nie zablokować na środku rzeki, przywiązuję do liny najdłuższą taśmę asekuracyjną, jaką mamy. Po chwili okazuje się, że to też za mało. Szybko przywiązuję drugą taśmę, a za chwilę trzecią, ostatnią. Taka asekuracja, zrobiona ze wszystkiego, co mamy, na szczęście wystarcza i Sławek dociera do brzegu. Zmęczony i wyziębiony długą przeprawą odwiązuje się i biegnie między głazy, gdzie słońce nagrzewa fragment brzegu, osłonięty od wiatru. Po chwili wraca, by nas pościągać do siebie.

Kolej na Basię. Płynąc wzdłuż liny, przypięta do niej, będzie musiała się kilka razy przepiąć na łączeniach liny z taśmą. Jesteśmy mocno zmęczeni i obawiam się, że Basia nie będzie mieć siły, by przepinać się i przeciągać pod prąd. Jedynym możliwym rozwiązaniem jest ściągnięcie jej przez Sławka do brzegu. Basia przywiązuje koniec liny do uprzęży, a Sławek zaczyna ściągać linę do siebie. Idzie dobrze do momentu, kiedy Basia wchodzi w zasięg głównego nurtu. Pędząca woda wypiera plecak do góry, ten wciska Basi głowę pod wodę, zaś lina zaczyna ją dusić. Sławek luzuje linę, wszystko wraca do normy. Teraz Basia walczy już z głównym nurtem rzeki pod przeciwległą ścianą, skąd nie można zholować jej z powrotem do brzegu. Jeżeli odczepi się od liny, nurt porwie ją na bystrza, które wyglądają jak bezpośrednia furtka na ten drugi, bardziej suchy świat. Trzymając się kurczowo skały i walcząc z silnym prądem, Basia jeszcze próbuje dać znać Sławkowi, że chce trochę odpocząć i wyrównać oddech. Nie widząc, co się dzieje, Sławek zaczyna znów ciągnąć ją do siebie. Basia krzyczy: – Sławeeek!!! Nieee!!! A potem już ledwo udaje jej się dodać: – Duszę się… Szum wody zagłusza słowa Basi i Sławek ciągnie dalej. Jej twarz wyłania się z wody i widzę usta szybko łapiące powietrze. Znów idzie pod wodę i historia się powtarza. Obserwując wysiłki Basi, zaczynam się denerwować, serce bije mi coraz mocniej, ale nic nie mogę zrobić. Sytuacja powoli staje się dramatyczna, dodatkowo przeprawa przedłuża się i Basi grozi hipotermia. Pozostaje tylko ciągnąć ją pod prąd. Kilka razy powtarzany jest manewr z duszeniem i topieniem Basi. Jednak adrenalina i silne przeświadczenie, że musi się dostać na drugi brzeg, pozwalają jej to przetrwać. W końcu Sławkowi udaje się ściągnąć Basię do

siebie. Sina z zimna, bez tchu, na pograniczu hipotermii, wycieńczona, siedząc między głazami osłaniającymi ją od wiatru, grzeje się w ostatnich promieniach słońca. Przed poddaniem się osłabieniu powstrzymuje ją fakt, że ja zostałem na drugim brzegu, i związany z tym niepokój, co będzie dalej. Teraz kolej na mnie. Sławek próbuje puścić mi linę z prądem rzeki. Silny wiatr wiejący o tej porze dnia w jego kierunku nie pozwala linie płynąć na spokojniejszej wodzie, jest za lekka, natomiast na szybszym nurcie znosi ją w innym kierunku i nie dopływa do mnie. Próbują przywiązać kask do końca liny, żeby ją obciążyć. Kask chwilę płynie, potem napełnia go woda i tonie. Z kolei kapok jest za lekki i nie chce płynąć. Sławek wkłada kamienie do kapoka, puszcza go na wodę, ale silny wiatr na bystrej rzece zatrzymuje go. W końcu staje się jasne, że lina do mnie nie dopłynie i muszę poradzić sobie bez niej. Ale jak? Płynięcie pod prąd w moim przypadku jest raczej niemożliwe. Mój życiowy rekord to 20 m na spokojnej wodzie w basenie. Tu mam do pokonania kilka razy dłuższy dystans, i to z plecakiem, w górskiej rzece! Skoro nie mogę przepłynąć, to muszę przejść. Szukam miejsca, w którym nie zakryje mnie woda i nie porwie prąd. Wybieram drogę i powoli przesuwam się do przodu. Podpieram się kijkami trekingowymi, żeby nie stracić równowagi pod naporem wartkiego nurtu. We wzburzonej wodzie nie widzę dna. W skupieniu badam je nogami. Uważam na dziury i kamienie, żeby się nie potknąć. Mniejsze przekraczam, większe omijam. Robię kolejny krok do przodu i czuję, że urywa się dno, trafiłem na podwodny uskok. Ostrożnie wycofuję się i szukam innej drogi. Po chwili znów idę do przodu. Jest coraz głębiej, woda zaczyna unosić plecak, który chce wcisnąć mi głowę pod wodę. Zaczyna robić się niebezpiecznie. Głębiej i głębiej. Mając prawie 2 m wzrostu, muszę wspiąć się na palce, żeby złapać oddech. Dalej idę do przodu, jestem już bliżej końca niż początku.

Myślę tylko o tym, żeby dotrzeć na drugi brzeg. Przez chwilę krąży mi po głowie skojarzenie, że to, co robię, jest jak forma medytacji z pistoletem przyłożonym do skroni: trzeba nie myśleć o konsekwencjach i nie rozważać, co może się stać, tylko zmierzać do celu. Zaczyna robić się coraz płyciej i po chwili jestem po drugiej stronie. Mocno wyziębiony, zmęczony, po prostu wykończony, ale szczęśliwy, że dotarłem. Wciskam się między dwie skały, przytulam do Basi, a powieki same mi opadają. Tymczasem Sławek wyciąga z plecaka polskie pierniczki, które trzymał na czarną godzinę, a już robiło się coraz czarniej. Zmęczeni chętnie je zjadamy, a raczej połykamy bez zbędnego gryzienia. Bardzo brakuje nam gorącej herbaty, żeby się rozgrzać, a najbliższy ciepły posiłek będzie dopiero wieczorem. Siedzimy w milczeniu, bez ochoty na rozmowę. Sławek jest straszliwie zmarznięty, ale zachowuje zimną krew. Basia patrząc na dwóch facetów z mętnym wzrokiem, którzy wyglądają na wykończonych, już nic nie mówi o swoim zmęczeniu. Wie, że powoli nadchodzi chwila, gdy każdy zaczyna walczyć o przetrwanie. Ściąga górną część pianki i zakłada bluzę z polarem, żeby jakoś się rozgrzać. Jeszcze krótka chwila na odpoczynek i ruszamy w dalszą drogę. Pokonujemy kilkaset metrów, wspinając się na skały przegradzające nam drogę. Trudniejsze odcinki czasami muszę robić dwa razy. Raz ze swoim plecakiem, a drugi raz z Basi, po który wracam. Nasze szalone tempo sprawiło, że powoli zaczyna brakować mi sił. W końcu docieramy do bocznej odnogi kanionu: wąskiego wąwozu o stromym dnie, pnącego się wysoko w górę. Upragnione wyjście z kamiennego labiryntu. Pokonując co kilkanaście metrów małe progi skalne, miejscami kruche i niestabilne, dochodzimy do rozwidlenia wąwozu. Basia upada ze zmęczenia i nie ma siły iść dalej. My też już ledwo stoimy na nogach, ale wiemy, że jeszcze kawałek musimy podejść.

Próbujemy ją zmobilizować i przekonać. – Chodź, to już niedaleko. – A skąd możesz wiedzieć?! Nie mam siły! Nie idę! – Ale to nie może być daleko. No, sama popatrz, ściany kanionu są już niskie. – Niskie? Ty lepiej popatrz do góry, chyba oszalałeś! Nie idę. NIE IDĘ! – Pierwsze wygodne miejsce na nocleg i się zatrzymujemy. – Nie. W końcu udaje mi się przekonać Basię do ruszenia w drogę. Rozumie, że nie możemy zostać tu na nocleg. Ustalamy, że ze Sławkiem pójdziemy w górę znaleźć odpowiednie miejsce, tam zostawię plecak i wtedy wrócę po Basię. Wybieramy lewą odnogę. Wspinając się na kolejne niewysokie progi w wąskim wąwozie, docieramy do starego pola tarasowego. Znajduje się jeszcze wewnątrz kanionu, ale już u jego wylotu, w dość szerokim miejscu. Struktura ścian jest tu zupełnie inna, nie jest to lita skała, tylko jakieś zlepieńce. Ściany są całe popękane i co rusz na dnie widać kawałki skały, które się urwały i spadły. Decydujemy się tu nocować. Wygląda na to, że na środku będzie najlepiej, bo nawet gdyby coś się w nocy obsunęło, to będziemy w miarę bezpiecznej odległości. Wracam na dół po Basię. Czekając na mnie, zasnęła na dużym płaskim kamieniu. Zdenerwowany podchodzę sprawdzić, czy nic jej nie jest. Wygląda na to, że wszystko dobrze; śpi jak dziecko. Wcześniej zdjęła mokrą piankę, buty i przebrała się w suchą odzież, żeby się rozgrzać. Idziemy jeszcze sprawdzić prawą odnogę. Wydaje się, że „nasza” jest lepsza, zarówno jako punkt startowy do wyjścia z kanionu, jak i jako miejsce do spania. Prawa odnoga jest

węższa, sprawia wrażenie bardziej ponurej i mniej przyjaznej albo po prostu jesteśmy zmęczeni i już nam się nic nie chce. Wracamy do Basi, delikatnie ją budzimy, biorę jej plecak i w ciągu kilkudziesięciu minut docieramy na nasz nocleg. Jest dobrze: płasko, dużo miejsca, nie wieje. W spokoju przygotowujemy posiłek, już nie mogąc się doczekać normalnego jedzenia. Basia jest tak zmęczona, że zjada tylko dwie łyżki i więcej nie chce. Na nic się zdają moje próby zmuszenia jej do jedzenia. Sam też niewiele zjadam i pomimo jeszcze wczesnej godziny wszyscy wchodzimy do śpiworów. Koło śpiwora Basi rozstawiliśmy jedzenie. Wcześniej zauważyłem, że kiedy była przemęczona, nie mogła jeść, za to w nocy, kiedy jej organizm się trochę zregenerował, budził ją głód i nie wychodząc ze śpiwora, zjadała to, co miała przygotowane w zasięgu ręki. Basi w puchowym śpiworze nadal jest zimno. Próbuje się rozgrzać, oklejając się wszystkimi ogrzewaczami chemicznymi, jakie mamy. Jednak przy takim wycieńczeniu na niewiele się to zdaje. Wszystko ją boli ze zmęczenia i długo nie może zasnąć. Jeszcze następnego dnia będzie miała bóle mięśni i gorączkę z powodu wychłodzenia. Dopiero duża dawka aspiryny, środki rozgrzewające i przeciwbólowe ostatecznie postawią ją na nogi. Tymczasem zapadł zmrok. Leżymy w śpiworach, wdychamy czyste i zimne powietrze, patrząc w niebo rozświetlone milionami iskrzących się gwiazd. Jeszcze przez chwilę rozmawiamy o naszym przejściu. W ciszy nocy każdy z nas na nowo przeżywa miniony dzień, szczęśliwy, że udało się wyjść ze skalnej pułapki.

Miejsce rozdzielenia się wyprawy w 2008 r.

fot. K. Mrozowski

Podróż 100-milowa zaczyna się od pierwszego kroku Anonim

Na spotkanie przygody Wyjeżdżam samochodem spod naszego domu z Basią i Darkiem. Brakuje jeszcze tylko Szymona. Okazuje się, że jest na weselu swojego kuzyna. Przewiduję większy problem. Szymon jak już idzie na imprezę, to bawi się odpowiednio i nie wylewa za kołnierz. Dajemy mu sygnał telefonem komórkowym, że jedziemy i niedługo potem podjeżdżamy pod lokal. Zgodnie z umową czekamy. Dalej czekamy. Po chwili ktoś wychodzi, ale to nie Szymon, tylko jego brat. Wpatrując się w nas półprzytomnie oczami przymglonymi oparami alkoholu, wolno cedzi: – Szymon zaraz przyjdzie, napij się.

– Nie! Trzeba jechać! Już czas! – Wódki weselnej się nie napijesz? – Nie! – Napij się. Jednego. On zaraz przyjdzie. – Nie! W poczuciu własnej misji, namolnie zachęca: – A może jednak? Tak żeby troszkę się wyluzować przed drogą, na lepszy sen. – Dobra, polej. Jedna pięćdziesiątka, potem druga i trzecia. Idzie Szymon. Po długich i czułych pożegnaniach z połową gości weselnych, w końcu udało nam się go zapakować do samochodu. Siada na przednim fotelu lanosa. Ponieważ jest mocno znieczulony imprezą rodzinną, dostaje na kolana dwa duże plecaki, a na jego głowie Basia kładzie swoje nogi, bo w miejscu gdzie normalnie trzyma się nogi, leży koło zapasowe. Wypakowanym do granic możliwości samochodem ruszamy do Warszawy na samolot. Już na pierwszej prostej nasz kierowca, Tom, rozpędza samochód, osiągając jego maksymalną prędkość, więc o spóźnienie nie musimy się martwić pod warunkiem, że w ogóle dojedziemy do celu. Wszyscy poza kierowcą zasypiają. Ale budzimy się na chwilę przy ostrym hamowaniu lub gdy lanos przy 160 km/h wpada w dziurę, a my uderzamy głowami o sufit samochodu. Nad ranem szczęśliwie dojeżdżamy na miejsce. Tom zatrzymuje samochód niedaleko wejścia na lotnisko, wypakowujemy bagaże na wózki i jedziemy szukać naszych bramek. W momencie nadawania bagażu widzę przez szybę, że policja robi zamach na samochód Toma. Ten szybko biegnie, by wyjaśnić sprawę. Po chwili wraca: –

Uff,

na

szczęście

bez

problemu

i

bez

mandatu,

przestawiłem auto w inne miejsce i teraz będzie dobrze. Nie minęło pięć minut, a słyszę komunikat przez megafon: – Kierowca czerwonego lanosa o numerze rejestracyjnym SZ 62…, samochód blokuje przejazd służb lotniska, wzywa się do natychmiastowego przestawienia samochodu. Mówię: – Tom, to chyba znów twój samochód? Może jedź już lepiej do domu? – Co? Nie! Mój! Lecę! Zaraz wrócę. W tym czasie nadajemy bagaże. Waga po kolei wskazuje 28, 27 i 25 kg; chwila niepewności, czy nie będzie problemu. Miła pani spokojnie, bez słowa przykleja naklejkę „HEAVY” i obserwujemy, jak nasz dobytek znika na taśmie. Porządne linie te British Airways, nie to, co jakieś Air Italy, gdzie z powodu 0,5 kg robili mi ogromne problemy. Wraca Tom. Czym prędzej żegnamy się, żeby trzeci raz nie musiał przestawiać samochodu. Ponieważ mamy dużo czasu, idziemy do strefy bezcłowej zrobić zakupy. Biegamy po sklepach i zastanawiamy się, co kupić. Szymon dywaguje, co lepsze, i nie może zdecydować: Żubrówka czy Żołądkowa Gorzka? Wraz z ptasim mleczkiem i krówkami ma być prezentem dla Peruwiańczyków, żeby mogli spróbować polskich wyrobów. Zastanawiając się, co może im bardziej smakować, słyszymy przez megafon: – Osoby: Kandzia, Majewska, Mrozowski i Sazanów, prosimy o pilne udanie się do samolotu. To jest ostatnie wezwanie! Szybko biorę sprawdzone na całym świecie Smirnoffy i lecimy do samolotu. Na pokład wchodzimy na dwie minuty przed odlotem. Nie tracąc czasu, przenosimy się na tył samolotu, gdzie tuż przy pomieszczeniu dla obsługi organizujemy małą imprezę. Gościnne stewardesy ze zrozumieniem podchodzą do

naszych potrzeb i od razu przynoszą gin z tonikiem w większych ilościach. Bez wydawania po jednej sztuce. Lot do Miami mija dość szybko. Jest prawie tak przyjemny jak ten do Nairobi liniami Airkenya. Wtedy też biesiadowaliśmy na podłodze na tyłach samolotu. Stewardesa zaprosiła nas do pomieszczenia dla obsługi samolotu, gdzie pokazała, skąd możemy brać posiłki, zachęcając nas do tego. Pokazała też, co jest do picia z napojów bez i z alkoholem, także proponując konsumpcję bez ograniczeń. Nigdy tak się nie objadłem i nie opiłem w samolocie. Na zakończenie zostaliśmy zaproszeni na nocleg do jej domu w Nairobi, abyśmy po przylocie nie musieli szukać hotelu. Po wylądowaniu w Miami, stwierdzam, że wilgotność powietrza jest tu dla mnie za duża. Jestem zmęczony. Kilka godzin czekania na przesiadkę chcę przeznaczyć na sen. Po znalezieniu odpowiedniego miejsca na najniższej kondygnacji lotniska, w ustronnym kącie, układamy się do snu na dywanach. Odlot do Limy mamy o 23.40, więc przestawiam czas w telefonie na miejscowy, nastawiam budzik; przed nami dwie i pół godziny spokojnego snu. Zasypiamy. Po pewnym czasie nagle się budzę. Jakoś tak dziwnie cicho i spokojnie się zrobiło. Jakiś człowiek patrzy na mnie dziwnie, jakby chciał powiedzieć: „A żeś se pan narobił, pić to trzeba umieć”. Spoglądam na zegarek: 2.07. Co?! 2.07!!! – K…a! Ja, p......ę!!! 2.07!!! Jak to się mogło stać?! Więcej nie piję alkoholu! Poprawiam się w myślach: „W samolocie”. I budzę Basię. – Samolot nam uciekł! – Niemożliwe! – Może i niemożliwe, ale samolotu nie ma! Zbladłem

ze

złości,

zdenerwowany

myślę

już

o

organizowaniu następnego lotu. Podbiegam do tablicy z rozkładem lotów, żeby zobaczyć, kiedy jest najbliższy samolot do Limy, patrzę na zegar: 21.47. – K…a, co jest? Pytam przechodzącego chłopa, która jest godzina. 21.47. Patrzę na telefon: 2.07. Wychodzi na to, że mój sprytny telefon, mimo że przestawiłem mu czas, sam też go przestawił, ponieważ zmieniliśmy strefę czasową. Stąd rozbieżność. Po tych atrakcjach przeszła mi ochota na jakikolwiek sen. Już prawie wsiadamy do samolotu, gdy przy sprawdzaniu biletów okazuje się, że coś z nimi jest nie tak, jak trzeba. Słyszymy: – Proszę się nie denerwować! Proszę chwilę zaczekać. Wszystko będzie dobrze. Myślę: „Kobieto! Jakbyś ty miała takie atrakcje jak my od momentu wyjazdu z domu, to ciekawe, czy byś się nie denerwowała”. Ostatecznie wsiadamy do samolotu i lecimy do Limy, gdzie lądujemy z godzinnym opóźnieniem. Przy odbiorze bagaży odkrywamy, że bagaż Darka został otwarty przez kontrolę celną USA. Na szczęście nic nie zginęło. Wygląda, że celnicy się nie przyłożyli: benzyna ekstrakcyjna do kuchenek, której nie wolno przewozić, przeszła kontrolę. Przy wyjściu z lotniska stoi niewysoki Latynos z kartką „WATRA – CONDOR” i po chwili zabiera nas na kwaterę w Limie, gdzie w końcu odpoczniemy i spotkamy się z Kasią. Już od dwóch miesięcy jest w Peru nasza koleżanka z wyprawy: wesoła i pogodna blondynka o słowiańskiej urodzie, wzbudzająca duże zainteresowanie wśród Peruwiańczyków. (To ona przygotowała wszystko na nasz przyjazd). Gdy przyjechała tu i zaczynała poznawać ludzi, przedstawiała się oczywiście swoim własnym imieniem.

Peruwiańczycy jednak szybko ją uświadomili, że słowo „Kasia” u nich jest co najmniej niewłaściwie. Po obejrzeniu paszportu stwierdzili, że lepiej będzie, jeśli zacznie używać imienia Elena lub Katalina. Mniej więcej w południe następnego dnia, po kilkunastogodzinnej jeździe wygodnym autobusem, docieramy do Arequipy zwanej Białym Miastem (La Ciudad Blanca). Położona w Andach jest ostatnim dużym ośrodkiem na naszej drodze do kanionu. Siedząc w kafejce internetowej, odkrywam, że nasi znajomi wrzucili linka do strony konkurencyjnej wyprawy, którą właśnie rozpoczęli. Informują, że wczoraj mieli konferencję prasową w Nowym Jorku i zaraz po niej mają jechać do Peru. Robi się nieciekawie, bo wygląda na to, że mogą nas wyprzedzić. My nie możemy jeszcze zacząć eksploracji kanionu, bo brakuje trzech osób z wyprawy. Wysyłamy do nich wiadomość, że po przylocie do Peru muszą natychmiast lecieć samolotem do Arequipy. Rezerwujemy im też bilety autobusowe do Chivay, żeby przypadkiem nie zabrakło dla nich miejsc, tak jak dla nas pierwszego dnia. Konkurencyjna wyprawa do ostatniej chwili wszystko utrzymywała w tajemnicy, abyśmy przypadkiem nie dowiedzieli się, jakie mają plany. Tymczasem my informacje dotyczące odlotu czy zejścia do kanionu publikowaliśmy na naszej stronie internetowej. Dodatkowo na żądanie Majcherczyka przesłaliśmy im zeskanowane bilety lotnicze. Prawdopodobnie teraz chcą nas wyprzedzić, ale w obecnej sytuacji niewiele możemy zrobić. Całą sytuacją tak się zdenerwowałem, że zostawiłem aparat fotograficzny w kafejce internetowej. Szczęśliwie Darek i Szymon trafili potem do tej samej kafejki i znaleźli go. Nazajutrz wyjeżdżamy autobusem do Chivay, gdzie planujemy założyć bazę wypadową, przeprowadzić aklimatyzację i przygotować się do zejścia na dno kanionu.

Zdezelowany autobus bez klimatyzacji i udogodnień współczesnej cywilizacji wygląda, jakby dano mu drugą szansę i przed chwilą został odzyskany ze złomowiska. Okna się otwierają, choć cały czas muszą być zamknięte – w przeciwnym razie cały autobus wypełniłby się kurzem z szutrowej drogi, którą jedziemy. Jest to jedyna droga z Arequipy do Chivay i biegnie przez Andy między dwoma wulkanami: Chachani (6057 m n.p.m.) i Misti (5825 m n.p.m.). Arequipa

Arequipa fot. K. Mrozowski

Według legendy miasto zawdzięcza swą nazwę Ince nazywającemu się Mayta Capac. Kiedy podczas podróży zobaczył dolinę, w której dzisiaj znajduje się miasto, tak go zauroczyła, że kazał zatrzymać swój orszak, mówiąc:

„Tak, zatrzymujcie”, co w języku keczua brzmi „Ari quipay”. Inna wersja legendy przekazuje, że poddani zwrócili się do Mayty Capaca z prośbą o zezwolenie na osiedlenie się w tym rejonie ze względu na łagodny klimat i piękny krajobraz, a ten wyraził zgodę, mówiąc krótko w języku keczua: „Ari quipay” (tak, osiedlcie się). Dzisiaj Arequipa jest stolicą regionu o takiej samej nazwie i drugim co do wielkości miastem w Peru. Leży tylko dwie godziny drogi od oceanu w cieniu trzech olbrzymich wulkanów: Misti (Dżentelmen), Chachani (Ulubiony lub Spódniczka) oraz Picchu Picchu (Wierzchołek Wierzchołków). Obecne miasto założył don Garcí Manuel de Carbajal, emisariusz Francisca Pizarra, w 1540 r. Rok później król hiszpański Karol V nadał miejscowości prawa miejskie i nazwę „Szlachetnego, Lojalnego i Wiernego Miasta Wniebowzięcia Matki Boskiej z Pięknej Doliny Arequipy”. Ajmarowie mieszkający nad rzeką Chili skrócili tę nazwę do postaci, która przetrwała do dzisiaj: Arequipa, czyli „miejsce za szpiczastą górą”. Arequipa uchodzi za najładniejsze miasto w Peru. Starówka składająca się głównie z zabytków z czasów kolonialnych, zbudowanych z białych kamieni wyrzuconych podczas erupcji przez wulkan Misti, w 2000 r. została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Główny plac w mieście, Plaza de Armas (plac Broni), należy do najbardziej malowniczych w całym kraju i zachwyca elewacjami budynków wykonanymi z białego kamienia wulkanicznego. Warto się po nim przespacerować i obejrzeć bogato zdobioną z zewnątrz katedrę, która już dwukrotnie była odbudowywana (po pożarze i po trzęsieniu ziemi). Na placu zwracają uwagę także dwupoziomowe arkady, fontanna i stare gazowe latarnie. Większość zabytków w Arequipie to świadkowie prawie 500-letniej historii miasta. Zostały odrestaurowane po

trzęsieniu ziemi 2002 r. W centrum stoi też wiele XVIIIwiecznych rezydencji kolonialnych, które zdołały się oprzeć wstrząsom sejsmicznym. Najbardziej przyciągające wzrok domy stoją między ulicami San Francisco i Ricketts. Wchodzi się do nich przez masywne drewniane drzwi, okna balkonowe są osłonięte ozdobnymi kratami w hiszpańskim stylu kolonialnym, którego inspiracją był styl mauretański. W samym środku rezydencji znajdują się patia. Jednym z najciekawszych miejsc w Arequipie jest miasto w mieście, klasztor Santa Catalina, który przenosi nasz cztery wieki wstecz. Co roku 8 grudnia podczas fiesty Niepokalanego Poczęcia ulicami miasta przejeżdża kolorowy orszak z wizerunkiem Maryi Panny w towarzystwie aniołów i świętych. Zaraz za nim podąża procesja niosąca kwiaty i świece. Wizerunek Maryi Panny na co dzień jest przechowywany w małej kaplicy Matki Boskiej Bolesnej. Innym bardzo ważnym świętem dla mieszkańców miasta jest 15 sierpnia. To dzień założenia Arequipy. Właśnie wtedy można zaobserwować dobrze zakorzeniony lokalny patriotyzm. Święto jest hucznie obchodzone: z kolorowymi paradami, walkami byków, nocnymi zabawami zakończonymi pokazami sztucznych ogni. Dwie osoby spośród najbardziej znanych Peruwiańczyków pochodzą właśnie z Arequipy. Są to: były prezydent Peru Fernando Belaúnde Terry oraz wybitny pisarz Mario Vargas Llosa. Miasto ma dobrze rozwiniętą bazę turystyczną i jest przygotowane na najazd podróżników. Liczne hotele i restauracje są gotowe obsłużyć każdego turystę. Nasz nadgryziony zębem czasu pojazd, początkowo wypełniony do granic możliwości, zaraz za miastem zostaje zatrzymany przez miejscową inspekcję ruchu drogowego.

Nie wiem, czego się spodziewają, stojąc na drodze. Przecież wehikuł w takim stanie jest tu czymś normalnym. Chyba liczą, że nagle wszystko się zmieni i drogą pojedzie sprawny technicznie autobus… Na początek każdy, kto nie ma miejsca siedzącego, musi opuścić pojazd. Potem „inspektorzy” oświadczają, że będą sprawdzać, czy każda z siedzących osób ma pasy bezpieczeństwa. Oczywiście połowa siedzeń jest bez pasów. Kierowca przygotowuje pasażerów do kontroli: idzie przez autobus z wiadrem pełnym pasów bezpieczeństwa i kto nie ma, dostaje od niego jeden. Pas należy położyć sobie na kolanach i jego końcówki wcisnąć pod siedzenie. Tak przygotowani pasażerowie sprawnie przechodzą zapowiedzianą kontrolę. Panowie jeszcze oglądają nasz autobus ze wszystkich stron. Na pożegnanie dostają od kierowcy kilka kolorowych banknotów w miejscowej walucie i szczęśliwie możemy jechać dalej.

Autobus rusza. Już myśleliśmy, że w końcu będziemy mogli cieszyć się spokojną jazdą. Jednak kierowca szybko rozwiał nasze nadzieje. Na początku nie jest najgorzej, bo wehikuł

jedzie nie za szybko pod górkę. Ale po chwili zaczyna z niej zjeżdżać i się rozpędzać. Osiąga maksymalną prędkość, taką, jaką są w stanie osiągnąć autobusy w dobrym stanie technicznym. Dla naszego kierowcy liczy się tylko prędkość. Zastanawiam się, czy ten wehikuł w ogóle ma hamulce. Nic na drodze mu nie przeszkadza, przed niczym nie zwalnia. Pokonywanie ostrych zakrętów nad przepaściami przypomina jazdę kolejką górską w wesołym miasteczku. Samochody musiały ustąpić mu miejsca, a lamy musiały uciekać, bo inaczej przejechałby po nich. Mam wrażenie, że pędzi do celu na oślep. W naszym autobusie nie siedzi za dużo turystów. Właściwie turystami jesteśmy tylko my. Pozostali pasażerowie to Indianie z dziećmi, nawet takimi całkiem małymi, wręcz z niemowlakami przywiązanymi szalami do matczynej piersi. Jest też trochę zwierząt hodowlanych i niesamowite ilości różnych towarów stanowiących zaopatrzenie dla wiosek położonych gdzieś w górach. Jesteśmy na tyle zmęczeni tymi wszystkimi atrakcjami, że morzy nas sen. Nie doczekujemy się więc przejazdu przez Przełęcz Wiatrów, ale może i dobrze, bo przełęcz jest położona na wysokości 4850 m n.p.m. i zjazd z niej mógł być nie za ciekawym przeżyciem. Budzimy się dopiero wieczorem w Chivay. Zatrzymujemy się w hotelu, który nie ma żadnej z możliwych gwiazdek. Znajduje się przy Plaza de Armas i nocleg w nim nie nadszarpnie budżetu wyprawy. Kilkuosobowy pokój z obdrapanymi ścianami ma łazienkę, w której czasem jest ciepła woda, i nie ma ogrzewania. Rano odwiedza nas właściciel hotelu i asystent burmistrza Chivay w jednej osobie: pan Edson. O naszym przyjeździe uprzedził go Andrzej Piętowski. Edson wita nas serdecznie i obiecuje pomoc. Długo rozmawiamy o kanionie, o naszych planach i wyprawie. W ramach wsparcia naszego projektu dostajemy

bezpłatny wstęp dla całej grupy na punkt widokowy Cruz del Condor. Czekamy na samochód, który ma nas zabrać na punkt widokowy. Jest siódma, a czekamy już od godziny i nadal nikt nie przyjeżdża. Cierpliwość powoli nam się kończy, bo kondory nad kanionem nie latają przez cały dzień i nie będą na nas czekać. W końcu nie wytrzymujemy. Mimo zapewnień recepcjonistki z naszego hotelu, że kierowca na pewno przyjedzie, zatrzymujemy przypadkowo jadący busik. Po uzgodnieniu spraw finansowych i zapewnieniu nas przez kierowcę, że jeszcze zdążymy zobaczyć ptaki, ruszamy w kierunku Cruz del Condor. Długo oglądamy kondory, które wydają się być na wyciągnięcie ręki. Obserwując z Darkiem z góry dno kanionu, nie widzimy niczego, co mogłoby nam przysporzyć kłopotów, wygląda na bardzo łatwy do przejścia. – Jak myślisz? Pięć, może sześć dni i będzie po sprawie. – Pewnie, tak. Problemów żadnych nie widać. – No, dobrze, że nie będzie żadnych problemów. Jednak jesteśmy ponad 1000 m wyżej przekonamy, jak bardzo się mylimy…

i

dopiero

się

*** Czekając przez kilka dni na naszych przyjaciół, zwiedzamy Chivay. Na Plaza de Armas natrafiamy na obchody święta narodowego. Barwna defilada indiańskich dzieci z okolicznych wsi i wiosek, ubranych w odświętne mundurki szkolne, dumnie maszeruje wokół placu. Prezentują, jak tylko mogą najlepiej, siebie i swoją szkołę. Także na Plaza de Armas znajdujemy tablicę upamiętniającą historyczny spływ polskich kajakarzy-studentów z Krakowa. Napis w trzech językach: hiszpańskim, polskim i angielskim, informuje: „Z tego miejsca w dniu 13 maja 1981 roku wyruszyła Polska Akademicka Wyprawa Kajakowa Canoandes-79, która zdobyła i odkryła dla Peru i świata najgłębszy na Ziemi

kanion Colca”. Avenida Polonia – główna ulica miasteczka – to kolejne miejsce poświęcone Polakom. Idziemy pierwszy raz zobaczyć rzekę Colca. Niepokoi nas poziom wody. W sumie jest dość wysoki, a przecież wody miało prawie nie być… Gdy tak obserwuję rzekę, nagle trąca mnie Indianka. Mówi coś w języku keczua i pokazuje sportowy pasek z saszetką na dokumenty. Wygląda jak moja, ale sprawdzam. Moja jest na miejscu. Tłumaczę jej, że to nie moje i Indianka odchodzi. Po chwili doznaję olśnienia. Chivay Chivay – mała miejscowość w Peru w regionie Arequipa, stolica prowincji Caylloma, brama wejściowa do doliny rzeki Colca, słynącej z wysoko rozwiniętej uprawy tarasowej sięgającej tradycją czasów przedinkaskich. Położone na wysokości 3633 m n.p.m. miasto liczy sobie około siedmiu tysięcy mieszkańców, głównie Indian Collagua i Cabana, jest więc największą miejscowością w okolicy. Do Chivay przyjeżdżają wszyscy, którzy chcą zobaczyć najgłębszy kanion świata. W miasteczku znajdują się liczne hotele o różnym standardzie: od tych najtańszych, dla podróżników z plecakiem jeżdżących po świecie na własną rękę, do drogich, dla wybrednych turystów ceniących sobie komfort i wykwintną obsługę. Duża liczba barów i restauracji zadowoli każdego przybysza.

Indianka na Plaza de Armas w Chivay

fot. K. Mrozowski

W centralnym punkcie Chivay znajduje się Plaza de Armas (plac Broni). Serce miasta – i główne miejsce spotkań mieszkańców – jest utrzymywane w nienagannym porządku. Znajduje się na nim dużo zieleni, w której cieniu można usiąść i podziwiać otoczenie oraz obserwować życie codzienne Indian. Na samym środku placu tryska fontanna, dodająca uroku temu miejscu, a na jednej z pierzei stoi kościół katolicki. W oddali widać kilka szczytów m.in. La Chullpa, na które można wejść w czasie łatwej wycieczki trekingowej. W pobliżu Plaza de Armas znajduje się drugie najważniejsze i najbardziej osobliwe miejsce w Chivay: bazar. Można na nim kupić wszystko, od artykułów gospodarstwa domowego przez jedzenie po leki tradycyjne i medycyny naturalnej: sproszkowane rogi, suszone zioła, krew węża, jak również zasuszone płody lamy, które według tradycji należy zakopać pod fundamentem nowo budowanego domu. Na ulicach można zobaczyć Indianki w tradycyjnych strojach, specyficznych dla danej wioski. Interesującym obiektem jest również mostek nad rzeką Colca, zbudowany na miejscu wiszącego mostu inkaskiego należącego do jednej ze słynnych dróg Inków – jej krótkie odcinki ze schodami zachowały się do dziś. W mieście działa sporo agencji turystycznych, które zorganizują wszystko, na co tylko ich klient ma ochotę. Oferują wycieczki trekingowe, rowerowe, konne i spływy pontonowe. W jednym z hoteli działa obserwatorium astronomiczne, gdzie wieczorami można oglądać rozgwieżdżone niebo. Na obrzeżach Chivay znajduje się arena do walki z bykami, na której corocznie odbywają się bezkrwawe corridy na cześć Matki Boskiej Wniebowziętej, będące elementem festynu ludowego bardzo popularnego wśród miejscowej ludności. Parę

kilometrów od miasta tryskają gorące źródła (La Calera). W całym kompleksie jest pięć basenów o różnej temperaturze wody, kawiarnia i muzeum poświęcone gorącym źródłom i kanionowi Colca. Z tutejszych poloników warto wymienić tablicę pamiątkową na Plaza de Armas poświęconą polskiej wyprawie kajakowej Canoandes-79 z Krakowa, która w 1981 r. odkryła kanion Colca dla świata, i główną ulicę w mieście: Avenida Polonia.

Cruz del Condor Punkt widokowy Cruz del Condor (Krzyż Kondora) znajduje się w połowie górnego odcinka kanionu o tej samej nazwie, między miejscowościami Chivay i Cabonaconde. Codziennie przyjeżdżają tutaj setki turystów, aby zobaczyć kanion Colca, najgłębszy na Ziemi. Pomimo że najgłębsza część kanionu znajduje się dużo dalej, widok z Cruz del Condor jest imponujący. Poszarpane ściany stromo opadają w dół, gdzie na dnie wije się ledwo widoczna rzeka. Kanion Colca jest jedną z największych atrakcji turystycznych Peru. Przyjmuje się, że początek kanionu wyznacza wiszący mostek na rzeką Colca, znajdujący się na ścieżce prowadzącej z miejscowości Madrigal do Pinchollo, a koniec górnego odcinka osada San Galle leżąca na dnie kanionu poniżej miejscowości Cabonaconde.

Stragany przy drodze na Cruz del Condor fot. K. Mrozowski

Oprócz samego kanionu z punktu widokowego można zobaczyć jedne z największych ptaków na świecie: kondory. Kondor wielki, którego rozpiętość skrzydeł przekracza 3 m, a waga dochodzi do 15 kg, ustępuje rozmiarami jedynie albatrosowi wędrownemu. Kondor wielki został wymieniony w załączniku do konwencji waszyngtońskiej (konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami obejmująca gatunki zagrożone wyginięciem – CITES). Jest gatunkiem głównie padlinożernym. Dorosłe ptaki są czarne, z białymi plamami na skrzydłach i białą krezą na szyi, natomiast młode osobniki są brązowe. Samice mają na głowie wyraźnie widoczny szary grzebień. Cruz del Condor to jedno z niewielu miejsc na ziemi, z którego można podziwiać te majestatyczne ptaki z tak niewielkiej odległości. Codziennie, punktualnie o 9.00 kondory zaczynają szybować nad kanionem. Wzbijają się do góry

w pobliżu jego ścian i bez poruszania skrzydłami szybują nad głowami turystów, unoszone ciepłymi prądami powietrznymi tworzącymi się nad kanionem. Znajdują się zaledwie parę metrów nad nami. Są tak blisko, że momentami nie mieszczą się obiektywie aparatu. Inną ciekawostką, którą można zobaczyć z Cruz del Condor, są nieduże otwory wysoko w ścianach kanionu, w których Inkowie chowali mumie swoich bliskich i dokładnie zacierali drogę do nich. Mumie miały leżeć przez trzy miesiące w górach pod opieką kondorów, a potem – według tamtejszych wierzeń – wędrowały do innego świata. Trzy miesiące to czas, jakiego potrzebuje młody ptak, żeby nauczyć się latać, a zmarły, żeby nauczyć się nowych reguł w nowym świecie. Z Cruz del Condor można również zobaczyć wulkan Mismi, na zboczach którego znajduje się jezioro McIntyre’a, gdzie ma początek największa rzeka świata: Amazonka. Źródła Amazonki zostały zlokalizowane w 1996 r. przez wyprawę National Geographic poprowadzoną przez Andrzeja Piętowskiego. – Darek, masz swoją saszetkę na pasku? Sprawdza, szuka. Panika w oczach. – NIE!!! Nie mam!!! – A widzisz tamtą znikającą Indiankę z lamami? – TAK!!! – No, to ona ją ma! Szybko, goń ją! Darek po chwili wraca z saszetką: są wszystkie dokumenty, pieniądze, niczego nie brakuje. Indianie w tych rejonach należą do biednych, ale jak widać są uczciwi. Co krok napotykamy kolorowo ubrane Indianki często chodzące z lamami. Rodzaj kapelusza oraz strój pozwalają określić, z jakiej wsi pochodzi nosząca go kobieta, jaki jest jej

status społeczny i stan cywilny. Innym częstym widokiem są chmary bezdomnych psów, włóczących się po ulicach w poszukiwaniu jedzenia. Każdego dnia rano, na jednej z bocznych uliczek odchodzących od Plaza de Armas ustawiają się Indianki ze swoimi wózeczkami – przewoźnymi straganami, które wrażliwym mogą wydawać się obskurne i niechlujne. Sprzedają z nich jedzenie. Podstawową zaletą takiego minibazaru jest to, że dosłownie za grosze można dostać tu bardzo dobre i smaczne śniadanie. Jest wszystko, co trzeba, żeby się najeść. Bułka z jajkiem lub wędliną, kawałek kurczaka z frytkami, herbata czarna, owocowa lub z liści koki – każdy znajdzie coś dla siebie. Pod warunkiem, że się nie jest zwolennikiem nadmiernej czystości, a właściwie że w ogóle nie przestrzega się zasad higieny. Może na pierwszy rzut oka jedzenie w takich miejscach nie wygląda apetycznie, ma jednak dużą zaletę: jest zawsze świeże. Żywią się tutaj nie tylko turyści, ale również miejscowi, co potwierdza wysoką jakość jedzenia. W lepszych restauracjach nie można być pewnym świeżości dań, bo ze względu na znikomą ilość klientów nie ma tam ciągłego zużycia produktów. Miejscowych na nie nie stać, a turystów jest mało, a jak już są, to stołują się tam gdzie my. Zawsze najlepiej jeść tam, gdzie jedzą miejscowi. Jeżeli ktoś ma ochotę na obiad, powinien udać się miejscowego baru mlecznego. Bary, podobnie jak stragany śniadaniowe, wyglądają niezbyt ciekawie. Mówiąc wprost: wyglądają równie kiepsko, ale jedzenie oferują smaczne. Menu dnia, tzw. menu económico, czyli obiad składający się z zupy, kawałka mięsa, ryżu lub frytek, sałatki i kompotu kosztuje jednego dolara. Oczywiście lepsze, a nawet ekskluzywne restauracje też istnieją, ale jedzenie jest w nich dużo droższe, a smakuje tak samo. Warto tam wstąpić, oczywiście po znalezieniu miejsca wyglądającego zachęcająco, jeśli chce się spróbować czegoś niespotykanego

w Polsce, np. potraw ze świnki morskiej albo lamy. Jeżeli ktoś by chciał skosztować czegoś bardziej ekstremalnego, to musi udać się na bazar, gdzie kupi np. sok ze zmiksowanej żaby. Orientalną ciekawostką na bazarze są wszechobecne wysuszone liście koki, które można kupić bez żadnego problemu. Kupuję garść liści, kruszę kilka, wkładam pod język, a po chwili zaczynam żuć. Słyszałem o różnych powodach, dla których Indianie tak robią, ale jakie by nie były, mi nie jest dane doświadczyć efektów znanych z opowieści. Natomiast w ustach pojawia się duży niesmak. Podobno trzeba się do tego przyzwyczaić, tylko po co? *** Kasia z Szymonem zwiedzając miasteczko, zatrzymali się na śniadaniu w kafejce naprzeciwko tablicy upamiętniającej wyprawę Canoandes-79. Pijąc mate de coca na tarasie, obserwowali codzienne życie Indian. Niespodziewanie nadjechał biały pikap i zasłonił im widok. Każdy inny samochód nie zrobiłby na nich wrażenia, ale ten miał coś, co przykuło ich uwagę. Logo przyklejone na drzwiach. Kondor na czerwonym tle bardzo podobny do tego z naszego loga. Po chwili z pikapa wysiadło kilka osób i wszystko było już jasne. Oto przybył nasz niedoszły partner wyprawy wraz ze swoją świtą. Kasia z Szymonem założyli okulary przeciwsłoneczne i ostrożnie usunęli się w głąb kafejki, skąd mogli dyskretnie obserwować rozwój wydarzeń. Potem w pośpiechu poszli odszukać nas, żeby opowiedzieć o zaistniałej sytuacji. Teraz już wiemy, że nasza konkurencja jest w Peru, tylko nie wiemy, kiedy planuje zejście do kanionu. Decydujemy, że jak tylko pojawi się reszta naszej ekipy, od razu zaczynamy eksplorację.

*** Pozostała część naszej grupy, czyli Ania i Zbyszek, świeżo upieczeni małżonkowie, zawsze pogodni i bezkonfliktowi, oraz Sławek, przylatuje do Peru bez bagażu. Zaginął w drodze. Nie wiadomo, gdzie jest i kiedy będzie. Pierwszą noc muszą spędzić w Limie, mając tylko bagaż podręczny i nadzieję, że reszta dobytku wkrótce się znajdzie. Ogarnia

nas złość. Spieszymy się, robimy wszystko, żeby jak najszybciej zejść do kanionu, ruszyć w nieznane, a tu ginie bagaż?! Szczęśliwie następnego dnia plecaki odnajdują się i trójka naszych przyjaciół dojeżdża do nas wieczorem. W końcu jesteśmy w komplecie. Wszyscy gorączkowo przygotowujemy bagaże, niektórzy aż do rana, żeby następnego dnia ruszyć do kanionu. Andyjscy Indianie Zawsze gościnni i mili, ciężko pracują na chleb powszedni. Ich życie od kilkuset lat toczy się w niemal niezmienionym rytmie, któremu bliżej jest do średniowiecza niż do współczesności. Do większości wiosek położonych na andyjskich pustkowiach prowadzą tylko ścieżki albo wąskie szutrowe drogi – w porze deszczowej śliskie i błotniste, zaś w porze suchej spękane, nierówne, twarde jak skała, zasypane kamieniami i zasłonięte chmurami pyłu wzniecanymi przez byle podmuch wiatru. Kluczą między stromymi górami, wspinają się na zbocza lub schodzą do głębokich dolin. Do wiosek, do których prowadzą drogi, kursują małe autobusy – gdzie indziej uznane za niezdatne do użytku, tutaj wożąc ludzi, dożywają swoich ostatnich chwil. Oprócz autobusów jeżdżą tędy mocno wysłużone ciężarówki transportujące wszystko, co tylko możliwe. Wioski zamieszkują Indianie mówiący językiem keczua i ajmara. Są oni potomkami plemion podbitych przez Inków. Ludy te niejednokrotnie musiały zaakceptować narzucane im – często siłą – zwyczaje. Współczesna kultura i religia Indian powstała z przemieszania różnych tradycji, ich własnych i tych przyniesionych przez Hiszpanów. Kościoły katolickie są pełne wizerunków świętych i każdy miejscowy zna modlitwy katolickie w języku keczua. Jednocześnie Indianie nadal oddają cześć odwiecznym mocom Andów: górom oraz ziemi, i właśnie do nich zwracają się o pomoc. Dobrym przykładem

przeplatania się różnych tradycji jest ślub, który zawiera się tradycyjnie w kościele katolickim. Jednak zanim do tego dojdzie, młodzi wykonują różne czynności zgodnie ze starymi zwyczajami andyjskimi. Jeszcze do niedawna nie były tu znane dobrodziejstwa cywilizacji, a i dziś tylko nieliczne osady mogą się pochwalić elektrycznością, przeważnie z agregatów. Zimna woda „bieżąca” jeżeli jest, to doprowadzona została z gór, a krany znajdują się tylko na zewnątrz domów; czasem zamiast kranów są tylko pompy w kilku miejscach w osadzie. Mieszkańcom wiosek, które nie mają nawet takiej „sieci wodociągowej”, pozostaje wyprawa do najbliższej rzeki lub źródła. Majątek typowej rodziny to ziemia i prosta chata zbudowana z kamienia lub cegły zrobionej z gliny wysuszonej na słońcu. Podłogę stanowi klepisko, a dach pokryty jest strzechą. Mebli jest raczej mało, zwykle są to łóżko, stół i kilka stołków. Reszta dobytku to ubrania, naczynia do gotowania i spożywania posiłków, proste narzędzia i zwierzęta. Małe wioski indiańskie składają się czasem tylko z kilku domów, czasem jednak gdzieś na pustkowiu można niespodziewanie zobaczyć osiedle ze wspaniałym kościołem w centrum. Takie osiedla, pozostałe po Hiszpanach przybyłych tu w XVI w., zwane są reducciones. Powstały, by skupić rozproszoną ludność indiańską w celu lepszego jej kontrolowania, skuteczniejszego ściągania podatków i szerzenia wiary katolickiej. Obecnie w tych osiedlach żyje znacznie mniej ludzi, ponieważ większość Indian wróciła w swe rodzinne strony lub wyjechała do większych miast, jak Lima czy Arequipa. Pozostały jednak równe, wybrukowane uliczki i place. Proste i ciężkie życie andyjskich plemion podporządkowane jest rytmowi uprawy roli i hodowli

zwierząt. Ludzie ci, w zasadzie niezwiązani z gospodarką kraju, sami muszą zapewnić sobie żywność na cały rok albo, w przypadku nieurodzaju, na dwa lata. Indianie przystosowali się do życia w różnych warunkach klimatycznych. Ci mieszkający w urodzajnych dolinach uprawiają przeróżne owoce rodzime i egzotyczne: awokado, papaje, cytryny, pomarańcze i limonki. Z kolei wysoko w górach, gdzie jest mało w miarę żyznej ziemi, udaje się uprawa kukurydzy, ziemniaków i zbóż oraz hodowla lam, kóz, owiec, czasem bydła. Prace na roli zaczynają się na przełomie sierpnia i września, kiedy dni są bezchmurne i ciepłe, a zimne noce powoli się kończą. Indianie rozpoczynają sianie ziaren od najniżej położonych pól, a zbiór plonów od ziem usytuowanych najwyżej. Pora deszczowa jest okresem wzrostu roślin. Wtedy, często podczas ulewnych deszczy, Indianie brodząc w błocie, muszą odchwaszczać pola. Pola, które nie są uprawiane w danym roku, przygotowuje się na rok kolejny. Zbiory zaczynają się w maju. Uprawy często są oddalone od siebie o kilka godzin marszu, dlatego podczas żniw całe rodziny przenoszą się w ich okolice. W domu pozostaje tylko najstarsze dziecko, żeby go pilnować i wypasać zwierzęta. Po zakończeniu zbiorów, gdy nadejdzie pora sucha, Indianie zajmują się naprawianiem szkód powstałych podczas ulewnych deszczy, tkaniem i budowaniem, a także hucznym obchodzeniem licznych świąt. Zwykły dzień zaczyna się jeszcze przed świtem, wtedy właśnie wstaje pani domu. Jeżeli nie ma łóżka, to jej posłaniem są ciężkie wełniane koce leżące na owczych skórach położonych na klepisku. Kobieta rozpala ogień, przeważnie dorzucając drewna do żaru w palenisku. Gotuje wrzątek i parzy herbatę zwaną mate. O świcie wszyscy domownicy jedzą śniadanie, składające z mocno posłodzonej mate i chleba lub gotowanej kukurydzy.

Drugi posiłek spożywa się tuż przed wyjściem z domu do codziennych obowiązków. Jest nim gęsta, pożywna zupa jarzynowa z ryżem lub ziemniakami oraz szklanka napoju chicha, zrobionego ze sfermentowanej kukurydzy i przypominającego trochę piwo domowej roboty (każdy turysta powinien go spróbować). Po tym posiłku mężczyźni udają się do pracy w polu i zostają tam do wieczora. Pani domu w ciągu dnia zajmuje się dziećmi i zwierzętami hodowlanymi. W południe pakuje jedzenie i zanosi je mężowi na pole. Tam pomaga w pracach na roli albo spotyka się z innymi kobietami, by plotkować. Po powrocie mężczyzny do domu kobieta przygotowuje główny posiłek dnia, składający się z mięsa i ziemniaków. Po jego spożyciu, gdy ogień zaczyna już przygasać, wszyscy rozkładają swoje posłania i idą spać. W dni świąteczne odsuwa się pracę na drugi plan. Ludzie wykorzystują chwilę odpoczynku od szarych obowiązków dnia codziennego. Każda wioska świętuje imieniny swojego patrona, imieniny lokalnych świętych, Boże Narodzenie, karnawał, Wielkanoc, uroczystość Wszystkich Świętych i Zaduszki. Niezależnie od rodzaju uroczystości są obchodzone z rozmachem, nie brakuje dużej ilości tłustego jedzenia i alkoholu. Jedną z nielicznych różnic jest to, że święta przypadające w porze suchej są obchodzone znacznie huczniej niż te w porze deszczowej. Często podczas świąt religijnych odbywają się walki byków, a mecze piłki nożnej między drużynami z różnych wiosek rozgrywa się w cieniu olbrzymich ołtarzy. Wieczorem na głównych placach osad ogniska palą się tak długo, jak długo bawią się ludzie przy dźwiękach muzyki etnicznej. Słychać wayno i chicha leje się strumieniami…

Koka, kokaina i mate de coca Koka – czyli krasnodrzew pospolity (Erythroxylum coca) zwany też zwyczajowo krzewem kokainowym, pochodzi z rejonu Andów. W dzisiejszych czasach jest już wyłącznie rośliną uprawną. Główne rejony uprawy to: Ameryka Południowa, Jawa i Kamerun. W wielu rejonach Andów stanowi podstawę egzystencji indiańskich rolników, zwłaszcza w górach, niesprzyjających innym uprawom. Koka spełnia ważną funkcję w tradycjach i kulturze andyjskiej. Jest wykorzystywana przez Indian z Ameryki Południowej jako roślina lecznicza i jako używka. Ekstrakt z liści koki wraz z nasionami drzewa koli i kofeiną są składnikami wykorzystywanymi przy produkcji coca-coli. Liście koki zawierają niewielką ilość kokainy i nie są narkotykiem. Koka jest naturalna, a kokainę wytwarza się w laboratorium chemicznym. W Peru liście koki można kupić na bazarze, w supermarkecie, po prostu wszędzie. Indianie używają jej tak jak my herbaty i tytoniu. Wysuszone liście są zalewane wrzątkiem i

powstaje herbata z koki – mate de coca. Można ją zamówić w każdym barze i restauracji i nie jest to nic nadzwyczajnego. Mate de coca występuje również w bardziej nowoczesnej wersji, czyli w postaci herbaty ekspresowej. Wysoko w górach przeciwdziała chorobie wysokościowej zwanej w Andach soroche. Indianie żują liście koki, by zlikwidować poczucie głodu. Jest ona dla nich częścią dziedzictwa kulturowego. Indianie w Peru mają kokę, a górale w Polsce mają oscypka (i szczęście, że jest on mniej kontrowersyjny). Przez nieodpowiednie skojarzenia i stereotypy koka jest niewłaściwie postrzegana i często mylona z kokainą. Kokaina – to alkaloid, po raz pierwszy wyekstrahowany z liści koki w 1855 r. przez niemieckiego chemika Friedricha Gaedckego (1828–90). Gaedcke nadał mu nazwę erythroxyline, a swoje odkrycie opublikował w „Archives de Pharmacie”. Dopiero w późniejszych czasach przyjęła się nazwa stosowana dzisiaj, czyli kokaina. Chemikiem, który w 1859 r. udoskonalił proces otrzymywania kokainy, był Albert Niemann (1834–61) z Uniwersytetu w Getyndze. W swoich badaniach udowodnił, że kokaina oprócz pobudzania, służy również do znieczulania. Pod koniec XIX w. zaczęto ją podawać żołnierzom armii bawarskiej, ponieważ zwiększała wytrzymałość i zmniejszała strach. Zygmund Freud w znacznej mierze przyczynił się do rozpropagowania kokainy i do zainteresowania nią przemysłu spożywczego. Robert Stevenson swoje opowiadanie Doktor Jekyll i pan Hyde napisał w ciągu sześciu dni wspomagania się kokainą. Substancja ta była też szeroko stosowana podczas I i II wojny światowej, pomimo że na początku ubiegłego stulecia stosunek do kokainy uległ zmianie, po stwierdzeniu możliwości uzależnienie się od niej. Stała się nielegalna, a za produkcję, sprzedaż i posiadanie zaczęto karać.

Liście koki fot. © Edurivero | Dreamstime.com

Radość podróżowania wynika stąd, że to, co nas interesuje, ciągle się zmienia Liezi

Do kanionu Po zapakowaniu bagaży do samochodu niespodziewanie zjawia się Ricardo – dziennikarz z miejscowego Radia Platinium. Niski, śniady, typowy campesino (chłop pracujący na roli), ubrany w kolorową przeciwdeszczową kurtkę i tradycyjną peruwiańską czapkę z wełny lamy, z długimi wełnianymi warkoczami po bokach. Podobno czekał na nas od kilku dni i nie wiedział, że jesteśmy w mieście. Bardzo mu zależy na reportażu i prosi nas o wywiad na żywo w jego studio. Studio Radia Platinium nie wywiera na nas większego wrażenia: mieści się w garażu. Jednak czego nie robi się dla sławy. Jest tylko jeden problem: mamy mówić po hiszpańsku. Jedyną osobą, która to potrafi, jest Kasia. Dlatego właśnie

ona zostaje oddelegowana zmierzenia się ze sławą.

do

udzielenia

wywiadu

i

– Teraz kilka słów powie nam nasza koleżanka Katalina. Zestresowana wywiadem na żywo, stojąc u progu międzynarodowej sławy medialnej, z niepewnym uśmiechem, drżącym głosem Kasia zaczyna: – Dzień dobry, panie i panienki! – O panach zapomniała. – Jestem z Polski… Zaczynamy teraz wyprawę do kanionu Col… Colca… Peru jest krajem… Następuje dłuższa chwila ciszy i namysłu. Kasia robi duże oczy w kierunku reportera, śmieje się i udaje zakrztuszenie, nie wiedząc już, co ma zrobić i powiedzieć. Wreszcie cienkim głosem wydusza: – …bardzo pięknym. Koniec wywiadu. Po tak obszernej wypowiedzi w radiu mamy pewność, że już wszyscy w okolicznych wioskach o nas usłyszeli. Przed odjazdem dzwonimy jeszcze do domów przekazać, że wszystko dobrze. Sławek dowiaduje się, że zostanie drugi raz tatą. (Wygląda na to, że jest to jego ostatnia szansa na „młodzieńczą przygodę”, po powrocie będzie już w sidłach stabilizacji i dorabiania się). Szymon od razu wspomaga go i wymyśla imiona: – Jak to będzie syn, to proponuję imię „Rio”, a jak córka, to „Colca”. Trzymając polską flagę, robimy sobie wspólne zdjęcie na Plaza de Armas i ruszamy do Madrigal. Już na początku zaczynają się problemy. Jedziemy kawałek, zatrzymujemy się, znów jedziemy kawałek, znów stajemy. Kierowca grzebie pod maską i podjeżdżamy kawałek. Peruwiańczyk znowu grzebie pod maską i tym razem zjeżdżamy na stację benzynową. Co chwilę rozmawia z innymi kierowcami w

języku keczua. Domyślamy się, że szuka kogoś, kto by chciał nas zabrać, a jemu zapłacił za znalezienie klienta. Bez powodzenia. W końcu Peruwiańczyk komunikuje, że nie może jechać, bo ma problemy z autem, i może nas zawieźć do Madrigal dopiero następnego dnia. Zdenerwowani opuszczamy pojazd, udajemy się na ulicę, na której zatrzymują się wszystkie minibusy, i szybko znajdujemy nowy środek transportu. Szczęśliwi wyjeżdżamy z Chivay szutrową drogą, ciągnąc za sobą warkocz gęstego pyłu, mijając piaszczyste ulice i niewielkie domy w różnych fazach nieukończenia, wyglądające jak scenografia do trzeciorzędnego westernu. Jedziemy do naszego wymarzonego kanionu po sławę i sukces. W samochodzie jemy ostatni przed zejściem do kanionu zwykły posiłek, na dole czeka nas już tylko sztuczne jedzenie z torebek. Każdy je to, co lubi, i to, na co ma ochotę, m.in. bułki z różnymi dodatkami; według Szymona: – Bułki zesrem jemy. Jedziemy wzdłuż szerokiej doliny, na dnie której wije się błękitna wstęga rzeki Colca. Zbocza poszatkowane polami tarasowymi sprawiają wrażenie zielonych i brązowych schodów. W oddali widać małe jeziorka, pasące się lamy i Indian uprawiających swoje pola. W ciszy wchłaniamy piękno doliny. Z zadumy wyrywają nas słowa Szymona: – Jeżeli wyruszyliśmy, to trzeba zrobić odprawę. Darek, nawiązując do „historycznych słów” z Plaza de Armas w Chivay, mówi: – Z tego miejsca w dniu 23 sierpnia ekipa AKT „Watra” wyruszy na podbój nieznanej ziemi. Uzupełnia Sławek: – Roku Pańskiego 2008.

Madrigal Osada położona na wysokości 3252 m n.p.m. znajduje się przy północnej części kanionu Colca. Z Madrigal do wsi Pinchollo prowadzi ścieżka przez wiszący most, który wyznacza początek kanionu. Centralnym miejscem osady jest Plaza de Armas, z kościołem – największą budowlą w wiosce. Drugie ważne miejsce to stadion, na którym ostatniego dnia sierpnia odbywa się lokalny festiwal. W okolicach osady znajdują się grobowce preinkaskie oraz Fortaleza de Chimpa – warownia zbudowana przed wiekami przez Indian Collagua. Z warowni rozciąga się doskonały widok na dolinę rzeki Colca i początek kanionu. Z Madrigal prowadzi droga do kopalni złota, którego złoża są już na wyczerpaniu. Miejscowość jest również doskonałym miejscem wypadowym na trekingi wzdłuż górnych krawędzi kanionu i doliny rzeki Colca.

Kościół w Madrigal fot. K. Mrozowski

Most na scieżce łączącej wioski Madrigal i Pinchollo fot. K. Mrozowski

W dobrych humorach docieramy do wioski Madrigal, gdzie rozpoczyna się właściwa część naszej wyprawy. Samochód zatrzymuje się na głównym placu, czyli Plaza de Armas, wymalowanym na kolorowo i posprzątanym. Składamy nasze rzeczy w cieniu, uzupełniamy zapasy wody, biorąc jej jak najwięcej, ile tylko możemy udźwignąć, bo nie wiadomo, kiedy trafi się następna okazja. Wkładając ubrania przeznaczone do eksploracji kanionu, Szymon podśpiewuje: – Ściągać buty, ściągać majty, ściągać spodnie, ściągać rajty. Zbyszek kręci radośnie kalesonami i rzuca nimi w Szymona. Nagle podchodzi do nas Indianin i pyta: – Czy wy jesteście tą wyprawą, która jutro wyrusza na dno kanionu?

– Nie, to nie my. Jesteśmy inną grupą i rzeczywiście wyruszamy na dno kanionu, ale dzisiaj, już za chwilę. Próbujemy wyjaśnić mu, że są dwie niezależne grupy z Polski. Niestety, do końca nie potrafi tego zrozumieć. Tymczasem bardzo nas cieszy wiadomość, że konkurencyjna wyprawa jeszcze nie zeszła do kanionu. Do tej pory nie wiedzieliśmy, co robią i czy już przypadkiem nie zaczęli eksploracji. (Jak się później okazało, następnego dnia też nie wyruszyli. Ich opóźnienie spowodowane zostało tym, że jeden z uczestników wyprawy, przebywający w Pekinie podczas olimpiady, z powodu huraganów nie mógł stamtąd dolecieć do Peru na czas). Mimo wszystkich przeszkód, które musieliśmy pokonać, okazuje się, że ktoś z góry czuwał nad nami i naszą wyprawą, dając nam szansę, byśmy zeszli do kanionu jako pierwsi. Indianin prowadzi nas do gablotki na Plaza de Armas, gdzie przyklejamy naklejkę naszej wyprawy, po czym tłumaczy, jak trafić na ścieżkę, która prowadzi przez mostek nad rzeką Colca do wsi Pinchollo. Właśnie ten mostek umownie wyznacza początek kanionu. Po opuszczeniu wioski Madrigal próbujemy jeszcze dopytać się o drogę Indianki pracującej w polu. Niestety, nasz zasób języków miejscowych ogranicza się do słabego hiszpańskiego, a po krótkiej wymianie zdań okazuje się, że Indianka mówi prawdopodobnie w języku keczua. Nie dowiadujemy się zbyt wiele, a właściwie niczego, ale idziemy dalej. Kończy się droga i zaczynają ścieżki. Zgubiliśmy drogę na mostek, ale na wyczucie idziemy w kierunku kanionu. Kluczymy między polami tarasowymi i małymi kanałami do nawadniania pól. Pola tarasowe były budowane przez pokolenia campesinos, mają formę kaskadową i każde obudowane jest murem oporowym z kamieni. Gdy nie możemy znaleźć zejścia z wyższego pola na niższe, skaczemy lub – gdy jest za wysoko – schodzimy po kamiennym murze. Stopniowo opuszczamy tarasy rolne i wchodzimy w gąszcze krzewów w poszukiwaniu kanionu. Jesteśmy w miejscu, gdzie

dolina zmienia się w kanion. Szymon filmuje nasz marsz, komentując z humorem, którego mu nigdy nie brak: – To są najbardziej harde serca. Sławek bez zmrużenia oka idzie tam, gdzie nie stanęła jeszcze ludzka stopa. A to pierwsza kobieta, która idzie tą ścieżką, pierwsza żonata kobieta, która idzie tą ścieżką, tfu! znaczy mężata. Po czym dodaje: – Brną dzielnie „Kondory”, niektóre zmutowane, bo z Sosnowca. „Zmutowane, bo z Sosnowca” było nawiązaniem do lokalnego antagonizmu między Śląskiem a Zagłębiem (Kasia pochodziła z Zagłębia, reszta grupy ze Śląska), a Szymon lubował się w takich żartach. Patrząc cały czas w wizjer kamery, nasz żartowniś potyka się, przewraca, uderzając o wizjer, i o mały włos nie spada z wysokiej skarpy. Szybko jednak staje na nogi i wraca do roli operatora: – Sławek, daj teraz poprowadzić komu innemu, żeby teraz inna stopa stanęła tu pierwsza. – I po kilku sekundach: – Myślicie, że Jurek (kierownik konkurencyjnej wyprawy) tędy nie szedł? Odpowiada Ania przechodząca obok: – Oczywiście, że jeszcze nie! – A skąd te śmieci się tu wzięły? – Nie wiem! – No to chyba z samolotów, które lecą do Peru? Bo tu nie ma życia! Aha, i pamiętajcie, żeby się uśmiechać, bo na Google Earth, własnie teraz, białe plamy znikają! Docieramy do stromego kilkunastometrowego zbocza, pokrytego drobnym piargiem. Okazuje się, że błądząc przez pola, nie trafiliśmy na początek kanionu, tylko w miejsce leżące kilkaset metrów dalej. W takim razie czeka nas

przymusowe zejście po ścianie, a nie ścieżką. Pojedynczo ostrożnie schodzimy na dno kanionu. Mały chrzest na przywitanie kanionu i zapowiedź, że jest to miejsce, w którym nieszczęścia zdarzają się znacznie częściej niż gdzie indziej. Udaję się na poszukiwanie początku kanionu, czyli mostka wiszącego nad rzeką. Po dotarciu do niego przyklejam naklejkę wyprawy. Przed nami otwiera się wysoka skalna brama zamykająca dolinę z łagodnymi zboczami i szachownicą pól tarasowych. A za bramą czeka groźny skalisty kanion z pionowymi ścianami, najgłębszy na świecie. Tutaj zaczyna się jego górna część, niezbadany 20kilometrowy odcinek, zwany Cruz del Condor (Krzyż Kondora) – cel naszej wyprawy. Ruszamy w dół korytem rzeki, zapuszczając się między ściany kanionu, które sięgają ponad 3000 m z jednej strony i 4000 m z drugiej. Pierwsze możliwe wyjście za 20 km, w osadzie San Galle. Surowe skały przed nami nie wyglądają zachęcająco i są przeciwieństwem idyllicznej doliny Colki. Dno kanionu, pozbawione roślinności, to wąskie koryto rzeki wycięte w litej granitowej skale, wyłożone wypolerowanymi przez nurt olbrzymimi szarobrązowymi głazami. Między nimi płynie mętna, wzburzona woda. Gdy spogląda się w górę, wysokie skaliste zbocza pozwalają zobaczyć jedynie kawałek nieba i sprawiają wrażenie, iż dotykają go swoimi krawędziami. Na ścianach kanionu widać ślady wysokiego poziomu rzeki. Jest w tym coś niepokojącego i groźnego zarazem, co przypomina o brutalnej i niszczącej sile natury. Dobrze jest mieć wyobraźnię jako towarzysza podróży, ale koniecznie trzeba wziąć rozsądek za przewodnika Samuel Johnson

Pierwsze dni w kanionie

Ze zdumieniem stwierdzamy, że kanion wygląda zupełnie inaczej, niż nam go opisywano, i panują w nim zupełnie inne warunki. Według informacji, jakie otrzymaliśmy, wody miało być tak mało, że można wędrować korytem i brzegiem rzeki. Gdzieniegdzie miały tworzyć się małe jeziorka. Do ich przejścia powinny nam wystarczyć cienkie kombinezony z pianki i kapoki, a jakiekolwiek pontony czy kajaki miały być zbędne. Utwierdziła nas w tej decyzji dodatkowa informacja o panującej w tym okresie w Peru porze suchej. Tymczasem woda jest, i to w bardzo dużej ilości. W kanionie płynie wezbrana górska rzeka! (Jak się później okazało, podobno było to spowodowane niespotykanymi o tej porze roku dużymi opadami śniegu na wierzchołkach wulkanów otaczających kanion. Tylko nie wiadomo, czemu rok później wody w rzece było nadal tyle samo). Na razie, przy małym spadku terenu, nie uznajemy takiego stanu rzeczy za poważny problem i trasa nie wydaje się niebezpieczna, ponieważ można iść skalnym brzegiem wzdłuż rzeki. Po pierwszych kilkuset metrach kończy się brzeg po stronie, którą wędrowaliśmy. Zakładamy ubrania piankowe, choć miały być wykorzystywane tylko w momentach, gdy będzie zbyt dużo wody na naszej drodze. (Wkrótce okazało się, że będą stanowić zasadniczą część naszej garderoby). Na przeprawę wybieramy najspokojniejsze i najpłytsze z możliwych miejsce i pomagając sobie kijkami trekingowymi, przechodzimy przez wzburzoną rzekę. Już po kilkudziesięciu metrach natrafiamy na zawalisko skalne. Kamienna zapora składa się częściowo z dużych głazów naniesionych przez rzekę w porze deszczowej, a częściowo z kamieni, które spadły z góry. Zaczynamy szukać najłatwiejszego sposobu, żeby ją ominąć. Przejść lub przepłynąć rzeką? Przecisnąć się gdzieś między kamieniami na dole? Raczej nie damy rady, za mało miejsca. Pozostaje trzecia możliwość: wspiąć się kilka metrów na zawalisko i zejść z niego kawałek dalej, po drugiej stronie zawalidrogi.

Wspinaczka jest dla nas prosta i każdy radzi sobie z nią bez problemu. Na tego rodzaju przeszkody jesteśmy dobrze przygotowani. Zabraliśmy wymagany sprzęt wspinaczkowy: uprzęże, sprzęt osobisty, karabinki, przyrządy do zjazdu i kaski. Kaski mają zabezpieczać nas nie tylko podczas wspinaczek, ale też w razie upadku. Dość poważnym zagrożeniem, przed którym nas ostrzeżono, są kamienie niespodziewanie odpadające z wysokich ścian i spadające z dużą prędkością, niczym pociski. W ciągu dnia skalne ściany nagrzewają się u góry w ostrym słońcu. W nocy, kiedy temperatura spada do zaledwie kilku stopni powyżej zera i wieje zimny wiatr, ulegają szybkiemu schłodzeniu. Powoduje to liczne pęknięcia i uszkodzenia skał, co w konsekwencji może powodować niekontrolowane bombardowanie kanionu kamieniami. Dodatkowe wyposażenie całego zespołu stanowią dwie liny statyczne, taśmy rurowe, haki, młotek skalny i spity wraz ze spitownicą. Mała, zgrabna spitownica ręczna została specjalnie na nasz wyjazd wykonana przez tatę Darka. W tym dniu jeszcze kilkakrotnie pokonujemy różne formacje skalne i przekraczamy rzekę w poprzek lub wędrując środkiem koryta. Ci, którzy są wyżsi, mają lepiej. Gdy mi woda sięga do pasa, najniższa osoba jest zanurzona prawie po szyję. A gdy mi woda sięga do klatki piersiowej, niektórych już zakrywa. Przyszło nam też wędrować po kamienistym brzegu, dużych kamieniach, a czasami po błocie. Ta ostatnia przeszkoda jest uciążliwa i sprawia dużo kłopotów. Człowiek zapada się w błocie po kostki, kolana albo jeszcze głębiej. Trzeba próbować wyjść na kolanach lub wyczołgać się z czyjąś pomocą. Wędrujemy powoli jak konie w kieracie, za to z determinacją, radośni, że nasze marzenia się ziszczają. Czujemy się jak odkrywcy. Zrządzeniem losu jesteśmy pierwsi w miejscu, w którym nigdy jeszcze nie stanęła stopa białego człowieka. (Byliśmy młodzi, pełni optymizmu i głęboko przekonani, że kanion jest już nasz).

Pierwszy dzień eksploracji kanionu generalnie nie jest zły. Poza olbrzymim zmęczeniem spowodowanym ciągłym pokonywaniem utrudnień największym wrogiem okazuje się wychłodzenie organizmu. Szybko zdajemy sobie sprawę, że nasze pianki i buty trekingowe ze skarpetkami piankowymi nie nadają się do długiego marszu w lodowatej wodzie o temperaturze 4ºC, w której często trzeba się zanurzać do pasa i jeszcze głębiej. Cienka pianka jest tylko doraźną ochroną przed zimną wodą. Istnieje zagrożenie łatwego wpadnięcia w hipotermię. Buty sprawdzają się nieco lepiej, dość przyzwoicie chronią przed zimnem. Za to strasznie ślizgają się na mokrej nawierzchni. Mimo wibramowej podeszwy nie nadają się do chodzenia i skakania po mokrych kamieniach, często porośniętych glonami i nachylonych pod dużym kątem. Darek, wędrując brzegiem rzeki, zamyślony, nie zauważa niedużej sadzawki. Kolor tego miejsca zupełnie nie przypomina kolorów, które dominują w kanionie: wszechobecnych szarości. Brzegi sadzawki są pokryte jasnozielonym piaskiem wymieszanym z osadami solnymi wytrącającymi się ze skał, a nad nią unosi się para wodna, świadcząca o tym, że woda raczej nie jest chłodna. Darek wpadł do sadzawki i błyskawicznie wyskoczył: – A! A! A! Parzy!!! To jest gorące źródło! Szymon szybko komentuje: – Darek cudotwórca szambo zmienił w gorące źródło. Po chwili jeszcze dodaje: – Dobra, szybko! Bo jest kamera włączona! Jest konkurs! Kto pierwszy włoży penisa do gorących źródeł, ten wygra! Woda jest bardzo gorąca, o kilkadziesiąt stopni cieplejsza od lodowatej w rzece, i parzy przytrzymaną w niej dłużej rękę. Wychłodzeni po całym dniu korzystamy ze znaleziska i na wszelkie sposoby próbujemy się rozgrzać. Początkowo

wszyscy chcą wchodzić do sadzawki, ale jest za mała, żebyśmy się w niej pomieścili. Więc po kolei zaczynamy moczyć nogi. To też na dłuższą metę jest nie do zniesienia, bo woda parzy. Nabieramy więc wodę do menażek, kubków albo butelek i polewamy się nią. Po plecach, do butów, po rękach, nogach – gdzie tylko się da, tak aby się rozgrzać. Gdy już wszystkim jest ciepło, zaczynają się gorące zawody (na szczęście nieco inne niż te, które proponował Szymon), zorganizowane przez Darka, a rozgłaszane przez Szymona: – Darek zorganizował zawody wyciągania fanta z wody! Kto wyciągnie kamień z dna sadzawki? To trudne wyzwanie. Mimo że sadzawka nie jest głęboka, dosięgnięcie kamienia na dnie gołą ręką bez uczucia poparzenia okazuje się prawie niemożliwe. Niektórym się jednak udaje bez uszczerbku na zdrowiu. Śmiejemy się, że byłby to ewenement, gdyby ktoś się poparzył wodą wypływającą ze skał, w kanionie z górską, lodowatą wodą. (Niestety, jak się później okazało, były to jedyne gorące źródła, na jakie się natknęliśmy na całym 20kilometrowym odcinku).

Gorące źródła fot. S. Biernacki

fot. K. Mrozowski

Rozgrzani i wybawieni zaczynamy na siebie spoglądać. Do zachodu słońca zostały jeszcze dwie godziny i szkoda byłoby je zmarnować. Choć z drugiej strony, aż serce się kraje na myśl, że trzeba opuścić tak miłe i ciepłe miejsce. Wszak nie wiadomo, co czeka nas dalej i czy dzisiaj znajdziemy lepsze miejsce na biwak. O tej porze roku dzień zaczyna się o szóstej i kończy o szóstej, ale dno kanionu promienie słoneczne ogrzewają przez zaledwie kilkadziesiąt minut w ciągu doby. Po zachodzie słońca w kanionie ściemnia się bardzo szybko, zmrok zapada w ciągu kilku minut. Po całodziennym brodzeniu w lodowatej wodzie długie moczenie w gorącym źródle odprężyło nas i pomogło zregenerować siły. Zapada decyzja – zostajemy. Gdy dumaliśmy nad wyruszeniem w dalszą drogę, Sławek zaczął penetrować

najbliższą okolicę i zbocze kanionu. Teraz okazuje się, że kilkadziesiąt metrów nad korytem rzeki znalazł doskonałe miejsce na biwak: płytką, lecz rozległą jaskinię, a właściwie schron skalny, z równym podłożem, które wyglądało jak przygotowane specjalnie dla nas. Każdy bez problemu znajduje tu kąt dla siebie. Schron osłania nas przed zimnym wiatrem, który nocą wieje w kanionie, i przed kamieniami spadającymi z góry. Był to pierwszy i jedyny tak wygodny i bezpieczny biwak. Kolejne noclegi wypadały już w mniej komfortowych miejscach. Ponieważ nie mieliśmy namiotu, zawsze spaliśmy pod gołym niebem. Przeważnie na niedużych, skalistych, nierównych i niewygodnych brzegach rzeki, gdzie każdy, żeby się przespać, musiał szukać miejsca na rozłożenie karimaty, przesuwając małe kamienie, wyrównując podłoże i wciskając się między duże głazy. Zdarzało się nam spać w kaskach. Wprawdzie kamieniem spadającym z góry w głowę nikt nigdy nie dostał ani w nocy przez sen, ani w ciągu dnia w trakcie marszu, zdarzyło się jednak niektórym z nas znaleźć rano kamienie na śpiworze, co potwierdzało, że jednak czasem spadają. Po rozpakowaniu rzeczy zaczęły się przygotowania do posiłku. W pewnym momencie Ania nawet żartowała, że skoro mamy sadzawkę z wrzącą wodą, to możemy do niej wrzucić zupki chińskie i kolacja będzie gotowa. Powstanie gigantyczna zupa chińska, która pewnie miałaby szanse trafić do Księgi rekordów Guinnessa. Pomysł jednak się nie przyjął i każdy sam zabrał się do przygotowywania posiłku. Lecz żeby sobie ułatwić pracę, postanowiliśmy korzystać z wody z gorącego źródła. Szymon próbował nas odwieść od tego pomysłu, podając różne powody: – Chcecie pić tę wodę? Ona jest namineralizowana nie wiadomo czym! Słonawa! Poza tym w niektórych źródłach można się moczyć tylko pół godziny i trzeba wyjść, bo

człowiekowi na dekiel działają. Na nic się jednak nie zdały jego starania: zakładaliśmy, że sadzawka, w odróżnieniu od rzeki, na pewno jest czysta. Woda w rzece niosła ze sobą muł i była mętna od przelewania się przez bystrza i wodne kipiele. Ponadto powyżej kanionu nad doliną rzeki Colca wybudowano 98 hoteli. Żaden z nich z wyjątkiem dwóch czy trzech nie ma oczyszczalni ścieków i nieczystości są spuszczane do rzeki. Ponadto w niższych odcinkach kanionu nad jego brzegami funkcjonują nielegalne kopalnie złota. Podczas procesu eksploatacji górnicy używają rtęci, bo umożliwia najprostsze odseparowanie złota od urobku, który po wykorzystaniu, zanieczyszczony znów spuszczają do rzeki. Z tych właśnie względów, gdy tylko było to możliwe, korzystaliśmy z innych niż Colca źródeł wody. Głównie były to małe rzeczki wypływające ze ścian kanionu, nieduże wodospady spadające z góry lub źródła wybijające gdzieniegdzie na dnie kanionu. Jeśli jednak ich zabrakło, czerpaliśmy wodę z rzeki. Na oczyszczenie tej wody mieliśmy kilka sposobów. Najpierw przelewaliśmy ją do butelek i odstawialiśmy do odstania. Kolejnym krokiem było przegotowanie wody, później wrzucaliśmy do niej tabletki do uzdatniania. Wystarczyło odczekać około pół godziny i gotowe. Tak oczyszczona i przegotowana woda nigdy nikomu nie zaszkodziła i mogliśmy jej używać do picia i przygotowywania posiłków. Z obozowiska do rzeki mamy kilkanaście albo nawet kilkadziesiąt metrów w dół, po stromym, prawie pionowym zboczu. Aby ułatwić sobie schodzenie po wodę, założyliśmy linę poręczową. Po dwóch kursach zorientowaliśmy się, że wspinaczka tam i powrotem jest męcząca i trzeba jakoś inaczej ułatwić sobie dostarczanie wody. Zbawieniem okazała się plastikowa beczka. Sławek, żeby odpowiednio zabezpieczyć swoje rzeczy przed wodą, przed wyprawą wymyślił, że do plecaka włoży plastikową beczkę na kiszoną kapustę: nie za ciężką, a przy tym całkowicie szczelną i

bardzo wytrzymałą. Teraz jedna osoba zjeżdżała z beczką, by nabrać do niej wody, i wracała do obozowiska. Mogliśmy spokojnie przygotowywać posiłki i korzystać z wody bez większych ograniczeń. Nasz wieczorny posiłek przeważnie składał się z zupki chińskiej i herbaty w nieograniczonych ilościach. Przygotowywaliśmy go na małych kuchenkach benzynowych przypadających po jednej na dwie osoby. Wybraliśmy rozwiązanie z kilkoma małymi maszynkami na wypadek, gdyba jedna przestała działać, zalałaby ją woda albo gdyby po prostu utonęła. W takiej sytuacji zawsze mogliśmy korzystać z pozostałych. Gdybyśmy mieli jedną dużą kuchenkę i stracilibyśmy ją, nie mielibyśmy możliwości przygotowania ciepłego posiłku. Dodatkową zaletą posiadania kilku kuchenek było przygotowywanie paru rzeczy naraz na kilku palnikach. Gotowanie na ognisku było raczej niemożliwe z powodu braku drewna i jakichkolwiek gałęzi. Kolację nad gorącą sadzawką jako pierwsi przygotowali Ania ze Zbyszkiem. Z entuzjazmem zabrali się do jedzenia, niestety, równie szybko ich zapał zgasł. Po spróbowaniu posiłku okazało, że jest przesolony. Woda z gorącego źródła była nie tylko ciepła, ale i bardzo słona. Przy okazji wyjaśniła się zagadka dziwnej substancji wydzielającej się ze skał przy sadzawce. Była to po prostu sól, tylko że w kolorze zielonym. Następne porcje kolacyjne w postaci zupek chińskich – zwanych również „małym chemikiem” – nie były doprawiane dołączonymi do nich przez producenta przyprawami. Zupka „przyprawiona” tylko słoną wodą była nawet do przełknięcia i można było ją zjeść. Gorzej rzecz się miała z herbatą. Ta nie nadawała się picia. Darek usilnie próbował nas do niej przekonać: – Nie jest taka zła. Wypiłem już całą menażkę. Większość jednak była zdania, że herbata jest za słona.

Zamiast gasić pragnienie, powodowała, że chciało się pić jeszcze bardziej. I tak przez przekorność losu w miejscu, gdzie wody było pod dostatkiem, poszedłem spać spragniony. Przed snem Kasia postanowiła zerwać owoce z rosnącego nieopodal kaktusa – opuncji – i zjeść je. Wyglądały na dojrzałe i smaczne. Kasia przezornie obrała owoc, ugryzła i krzyknęła: – Auuu!!! Owoce, mimo że obrane, miały jeszcze dostatecznie wiele igieł, żeby uniemożliwić ich zjedzenie. Rozpoczął się żmudny proces wyciągania igieł z języka Kasi. Był to moment, na który z utęsknieniem czekały Basia i Ania, by przećwiczyć swoje umiejętności medyczne. Z pudełka ze sprzętem medycznym wyjęły pincetę i przymierzają się do struchlałej z wrażenia Kasi. Trzymając jedną ręką wyciągnięty język Kasi, a drugą pincetę, wyciągają igły jedna po drugiej. Po każdej kolejnej słychać było Kasię wydającą z otwartymi na oścież ustami dźwięki, które miały znaczyć: – Nie, jeszcze mam. Operacja trwała do skutku, aż język Kasi był wolny od igieł. Patrząc na nie, Szymon stwierdził: – Dziewczyny zrobiły sobie akupunkturę, ponakłuwały język i myślały, że co? Będą miały wcięcie w talii! Po zgaszeniu latarek zapadła atramentowa ciemność. Po raz pierwszy zobaczyłem widok, który miał nam towarzyszyć przez cały pobyt w kanionie: wąski intensywnie świecący pas gwiazd, obramowany ciemnymi skalnymi ścianami. Byliśmy tak zmęczeni, że po zamknięciu oczu od razu zmorzył nas sen. *** Następnego dnia pobudka o wschodzie słońca: o szóstej. Noc wydaje się bardzo krótka, choć spaliśmy długo. Przed

wyruszeniem w dalszą drogę postanawiamy, że jako odkrywcy gorących źródeł skorzystamy z przysługującego nam przywileju i jakoś je nazwiemy. Ponieważ wszyscy jesteśmy członkami jednego klubu – Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra” – i czujemy się mocno z nim związani, wybieramy nazwę: Gorące Źródła Watry. Szymon nie może się powstrzymać od komentarza: – Jak każdy samiec znaczymy swoje terytorium. Przy źródle układamy z zielonego piasku wymieszanego z solą napis z nazwą, którą wymyśliliśmy, aby następni, którzy wkrótce przybędą, wiedzieli o naszej tu bytności i nazwaniu źródeł. Dokumentujemy sytuację: robimy zdjęcia nazwy źródeł wraz z zegarkiem, na którym widać datę i godzinę. Po tak uroczystym rozpoczęciu dnia z optymistycznym przekonaniem, że dzisiaj będzie lepiej, ruszamy w drogę. Jednak ani ten dzień, ani kolejne nie przyniosły poprawy sytuacji. Kanion szybko sprowadził nas na ziemię; nie było lepiej, tylko gorzej. Wkrótce staje się jasne, że dzisiaj dużo popływamy. Docieramy do przewężenia kanionu. W tym miejscu skały są powulkaniczne, ostre i poszarpane. Lewą stroną koryta rzeki jako pierwszy idzie Zbyszek. Stojąc na skale z tyłu za wszystkimi, krzyczę: – Po drugiej stronie jest płycej! Zbyszek i Szymon bez plecaków zaczynają przechodzić już przez przewężenie, szukając przejścia. Po paru minutach Szymon nadaje przez walki-talki: – Trzymajcie się najpierw prawej, a potem cały czas lewej strony i przejdziecie. Jako następny idzie Sławek. Ze skalistego brzegu pewnie schodzi do wody. Momentalnie jego nogi zostają unieruchomione w bagnistym dnie rzeki. Usiłuje się wyrwać

z błota, w którym tkwi po kolana. Utrudnia mu to plecak, który Sławek zaczął zakładać, schodząc z brzegu do wody. Teraz nieporadnie próbuje go włożyć na ramiona. Po chwili z pomocą przychodzi mu Szymon, który wrócił przez przewężenie po swój plecak. Pomaga Sławkowi wydostać się z pułapki i po chwili sam w nią wpada. Nieudolnie wyrywa z błota nogi, raz jedną, raz drugą, żeby po chwili wrócić do punktu wyjścia. Po kilku minutach takiej zabawy, łapiąc się skał na brzegu, przyciągając się do nich, a potem czołgając, wychodzi na brzeg. Ania pyta go: – Jak było? Po drugiej stronie zwężenia? Żartując, opowiada: – Strasznie! Na szczęście był tam Zbyszek. – OK. To możemy iść. Sprawdzoną trasą, zanurzeni głęboko w wodzie, wszyscy przechodzimy na drugą stronę rzeki, jeszcze bez konieczności pływania. Po kilku zakrętach docieramy do miejsca, gdzie kanion się rozszerza i jest rozświetlony przez słońce. Żółte wykwity odcinają się od szarobrązowych skał. Podejrzewamy, że jest to siarka, bo cały rejon jest znany z aktywności wulkanicznej. Z lewej strony dochodzi do dna kanionu boczna odnoga w postaci głębokiego żlebu, którego dnem płynie wartka wąska rzeka. Postanawiamy sprawdzić, czy można tędy wyjść z kanionu. Podchodzimy kawałek: odnoga rozdziela się na kolejne dwa mniejsze wąwozy. Szymon sprawdza, co jest dalej, i potwierdza, że może to być droga ewakuacyjna. Wtedy nawet do głowy mi nie przychodziło, że sam będę z niej korzystać. Przeprowadzamy pomiary przepływu wody powyżej bocznego dopływu Colki i kilkadziesiąt metrów poniżej, by sprawdzić, jak dużo wody przybyło wraz z nim. Wkrótce pojawiają się nowe problemy. Wody w rzece przybywa i zwiększa się spadek terenu. Rzeka staje się

bardziej nieokiełznana i dzika. Brzeg po naszej stronie się kończy i nie można iść nim dalej. Nie można też swobodnie przejść na drugą stronę. Trzech z nas zaczyna szukać jakiejś możliwości przedostania się dalej. Każdy w innym miejscu. Brodząc w rzece, powoli posuwam się wzdłuż skalnej ściany do przodu. Podpierając się kijkami, opierając się nurtowi rzeki, żeby mnie nie porwał, ostrożnie stawiam krok po kroku. Niespodziewanie znika mi dno pod nogami, jakby je ktoś odciął nożem. Rzeka od razu wykorzystuje moje zdziwienie. Trzymając kijki w rękach, czuję, jak nurt znosi mnie na bystrze. Pływanie nigdy nie było moją mocną stroną i po chwili panika, wzmocniona zastrzykiem adrenaliny, zmusza mnie do wykonywania gwałtownych ruchów rękami, blokowanych przyczepionymi do nich kijkami, mających imitować crawla. Próbuję złapać się skały. Jest zbyt śliska i nie mogę się utrzymać. Dopiero po pewnym czasie Darek podaje mi swój kijek. Łapię go, podciągam się i spostrzegam, że już od dawna jestem w miejscu, gdzie woda sięga mi do kolan. Na moich towarzyszach całe to zdarzenie nie zrobiło większego wrażenia. Siedząc spokojnie na brzegu, obserwowali, co się działo, i filmowali ich zdaniem całkiem ciekawą akcję. Z wyjątkiem Szymona, który nie mógł wytrzymać ze śmiechu: – Nasz pływak, HAAAAA! HAAAAA! HAAAAA!!! Tak czy inaczej, jedno jest pewne: dalej stoimy po tej samej stronie rzeki, a musimy jakoś dotrzeć dalej. Trzeba przedostać się przez wodę wpław, asekurując się z brzegu. Wybieramy najspokojniejsze miejsce na rzece: między bystrzami. Darek za pomocą młotka wbija spit, który posłuży do założenia stanowiska w skale. Miarowym uderzeniom towarzyszy śpiew żeńskiej grupy Watra Sisters, złożonej z Ani, Basi i Kasi, zachęcający Darka do większego wysiłku. Pozostali leżą na skałach i kontemplują uroki kanionu. Praca zespołowa. Rytm uderzeń co jakiś czas przerywa głośne:

– Kurde! Nie muszę się odwracać, wiem, że znów trafił w swoją rękę. Żeby założyć stanowisko w skale, na koniec spitownicy przypominającej mały metalowy pręt nakręca się stalową koronkę wykonaną z twardej stali i zakończoną ząbkami. Do odpowiedniego miejsce na skale przykłada się pręt z koronką i kręci nim raz w lewo, raz w prawo, cały czas dynamicznie uderzając młotkiem. „Zabawa” trwa aż do momentu, kiedy cała koronka zagłębi się w skale. Jak się ma wprawę cieśli, a nie tylko wiarę amatora odkrywcy we własne umiejętności, to na ręczne wywiercenie dziury wystarczy piętnaście minut. W przypadku twardego granitu może to trwać nawet godzinę. Wtedy do wiercenia dziury można zużyć kilka koronek i nawet wprawa cieśli nie jest w stanie przyspieszyć pracy. Po wywierceniu dziury jeszcze tylko przykręca się śrubą plakietkę i stały dobry punkt do asekuracji gotowy. Zdarza się (np. przy zjeździe ze skał lub gdy ostatnia osoba popłynie na drugi brzeg), że nie ma jak ściągnąć plakietki i zostaje już na stałe. Na naszych plakietkach wygrawerowaliśmy napis „AKT WATRA”, aby nie było wątpliwości, kto je przykręcił i kto był w kanionie pierwszy. Na wszelki wypadek zabraliśmy też kilka haków do wbijania w szczeliny skalne, ale w warunkach tu panujących i ze względu na rodzaj skały nie były zbyt przydatne. W kanionie przeważały lite, niepopękane skały mocno wypłukane przez wodę lub kruche, do których nic się nie nadawało. Wpięcie karabinka i przeciągnięcie liny jest końcowym etapem zakładania stanowiska. Teraz pozostaje przepłynąć z liną na drugą stronę i nie dać się ściągnąć na bystrza. To najtrudniejszy i najbardziej niebezpieczny moment całej operacji. Sławek przywiązuje do siebie koniec liny i schodzi do rzeki. Jego pianka powoli wypełnia się zimną wodą, powodując szok termiczny. Kilka minut trwa, zanim woda ogrzeje się od ciała i stworzy barierę cieplną. Plecak

utrudniający pływanie został na brzegu. Sławek płynie bez pośpiechu, trzymając ostry kąt do nurtu, pozwalając prądowi znosić się w stronę przeciwległego brzegu, omijając bystrza. Po wyjściu z wody zakłada stanowisko po drugiej stronie rzeki. Tym razem już bez używania spitownicy. Wykorzystuje do tego celu duży głaz: zakłada wokół niego pętlę z taśmy i przywiązuje do niej koniec liny. Po wykonaniu swojej części zadania znajduje przytulne miejsce między skałami, by się rozgrzać. Teraz kolej na pozostałą część ekipy. Wybieramy wszystkie możliwe luzy z liny za pomocą przyrządów zaciskowych, napinając ją jak strunę. Po przygotowanej linie asekuracyjnej przeprawiamy się przez rzekę. Po kolei każdy wpina się w linę z założonym plecakiem i płynie lub się po niej przeciąga na drugi brzeg. Jedna z osób zabiera dodatkowo plecak Sławka. Ostatni jest Szymon. Odwiązuje linę ze stanowiska, przywiązuje ją do siebie i płynie do pozostałych. Ściągany przez Darka i Zbyszka z drugiego brzegu, przemieszcza się dość szybko, tnąc wodę jak mała motorówka. Nasze przeprawy były dość bezpieczne, ale bardzo pracochłonne i zajmowały dużo czasu. Staraliśmy się jak największe odległości pokonywać, idąc brzegiem lub brodząc po spokojnej wodzie. Niestety, im dalej w głąb kanionu, tym rzeka robiła się bardziej dzika i zmuszała nas do coraz częstszych przepraw. Trzeba było je robić po kilka razy dziennie i tak już zostało do samego końca. Przeważnie musieliśmy pokonywać kanion w poprzek: z jednego brzegu na drugi. Czasem kanion zwężał się i woda wypełniała całą przestrzeń między ścianami, tworząc jeziorko. Wtedy przeprawialiśmy się w dół rzeki wzdłuż jednej ze ścian. Taka przeprawa była prostsza. Po założeniu stanowiska ze spitem pierwsza osoba wchodziła w kapoku do wody, a ona już zajmowała się resztą: nurt niósł delikwenta w dół rzeki, do drugiego brzegu jeziorka, czasem lawirując między głazami i bystrzami. Jeżeli jedna ze ścian była blisko, to dla asekuracji

należało się jej przytrzymywać. Od czasu do czasu zdarzało się, że gdy brzeg się kończył, było zbyt wysoko, żeby zejść do wody. Wtedy po założeniu stanowiska należało najpierw wykonać zjazd do rzeki, uważając przy tym, żeby nie zaplątać się w końcówkę liny. Zaplątanie się w linę i zejście w szybszy nurt mogło być tragiczne w skutkach. Na dole, w wodzie trzeba było założyć drugie stanowisko, zabezpieczające dalszą część przeprawy. W skrajnych przypadkach od razu płynęło się w dół rzeki z plecakiem i bez asekuracji. Było to ryzykowne, ale czasem konieczne.

Przeprawa

fot. D. Kandzia

Każde marzenie jest nam dane wraz z mocą potrzebną do jego spełnienia Richard Bach

Walka o przetrwanie Każdy dzień w kanionie zamiast przynosić oczekiwaną przyjemną przygodę życia, zmuszał nas do walki o przetrwanie. Byliśmy na łasce kanionu i rzeki, a one ujawniły nasze wielkie braki w sprzęcie i jego niewłaściwy dobór. Najbardziej dawał się we znaki plecak, w środku którego każdy z wyjątkiem Sławka miał szczelny worek kajakowy. Był on znacznie lżejszy niż beczka Sławka, choć beczka była bardziej wytrzymała niż worek. I beczka, i worki kajakowe spełniały swoje zadanie i trzymane w nich rzeczy były suche. Natomiast sam plecak zupełnie nie sprawdzał się podczas

przepraw. Gdy płynęło się, woda unosiła go, a przy tym wypełniała każdą wolną przestrzeń, znacznie zwiększając jego wagę. Dwudziestoparokilogramowe plecaki stawały się tak ciężkie, że po wydostaniu się z wody trudno było ustać, nawet podpierając się kijkami. Dosłownie nogi się nam uginały. Utrzymanie się w pionie było zadaniem dla siłacza i jak dziewczyny dawały sobie z tym radę, pozostanie dla mnie zagadką. Chyba tylko wola przetrwania pomagała im to wytrzymać i zmobilizować się do dalszego marszu. Gdy plecak już trochę ociekł i stał się nieco lżejszy, znów trzeba było wejść do wody, płynąć, pozwalając mu namoknąć, i siłować się z nim po wyjściu na brzeg. Około godziny 13.00 wiatr w kanionie osiągał największe natężenie i stawał się nie do zniesienia. Był zimny, przenikliwy i wiał, jakby ktoś włączał gigantyczny wentylator. Do osłony przed nim mieliśmy kurtki goreteksowe, które nie zdały egzaminu. Były to jedne z gorzej dobranych części ekwipunku. Podczas pływania stawiały opór i odnosiło się wrażenie, jakby cała rzeka chciała przepłynąć właśnie między ciałem a kurtką, wybrzuszając każdy luźny skrawek materiału. Po wyjściu z rzeki kurtka nie chroniła przed wiatrem i trzęśliśmy się z zimna. Właściwie nie wiadomo, co było gorsze − czy pływanie, czy wiatr. Jedno i drugie powodowało, że po każdej przeprawie byliśmy na skraju hipotermii. Wysokie ściany i duża liczba zakrętów sprawiały, że słońce docierało do dna kanionu tylko przez bardzo krótki czas i nie można było specjalnie liczyć na ogrzanie się w jego promieniach. Po kilku dniach zmagań z kanionem kilkoro z nas miało już bardziej relatywny stosunek do sztywnych norm obowiązujących w cywilizowanym świecie. Nic szybciej nie rozgrzewało jak przywarcie gołym ciałem do nagrzanej słońcem skały. Rozgrzewanie przez absorpcję było zarówno wyzwoleniem z pęt cywilizacji, jak i ratunkiem od przenikliwego zimna.

Już po dwóch dniach moczenia w zimnej wodzie i wystawiania na silny, zimny wiatr nasze dłonie, niezabezpieczone ani rękawiczkami, ani kremem nawilżającym, były spękane do krwi, pokryte licznymi ranami i otarciami. Niegojące się rany stały się udręką i najprostsze czynności, takie jak zawiązanie butów czy wiązanie liny, sprawiały duży problem. Zakładanie pianek, w których spędzaliśmy sporo czasu i dużo się ruszaliśmy, bezpośrednio na skórę, bez jakiejkolwiek jej ochrony, spowodowało, że także na ciele szybko pojawiły się otarcia i różne wysypki. I w takim stanie metr po metrze przedzieraliśmy się przez kanion. Według pomiarów robionych GPS-em przez Sławka pokonywaliśmy około kilometra dziennie, dużo mniej, niż planowaliśmy, i zdecydowanie za mało, żeby osiągnąć to, co zaplanowaliśmy. Pewnego popołudnia szykowaliśmy się do kolejnej przeprawy. Rzeka w miejscu, które wybraliśmy, była dość płytka, ale bardzo rwąca. Znajdowaliśmy się powyżej niebezpiecznego bystrza. Od patrzenia na nie robiło mi się nieswojo, ale z braku innej drogi musieliśmy przekroczyć rzekę w tym miejscu. Byliśmy już zmęczeni, chcieliśmy przeprawić się i w spokoju szukać miejsca na biwak. Jako pierwszy szedł Zbyszek. Woda stawała się coraz głębsza, ale on wciąż wolno posuwał się do przodu. Był już na samym skraju górnej części bystrza, w najbardziej niebezpiecznym miejscu. Wystarczyłaby chwila nieuwagi i rzeka porwałaby go w wodny kocioł. Szczęśliwe przeszedł na drugą stronę. Teraz do działania przystępujemy my. Rozciągamy linę między brzegami i przeprawiamy się pojedynczo. W końcu przychodzi kolej na Basię. Wpięta w linę, podpierając się kijkami, wchodzi coraz głębiej w nurt rzeki. Woda sięga jej do szyi. W pewnym momencie nurt wypiera plecak do góry, razem z Basią, która traci grunt pod nogami. Prąd ściąga ją w białą otchłań, zaś lina naciąga się jak proca, tylko pośrodku zamiast kamienia jest Basia. Dziewczyna zaczyna

się szarpać i wić na linie jak rybacki błysk w wodzie. Jej nogi już są w wodnej kipieli, plecak wciska jej głowę pod wodę, nie pozwalając zaczerpnąć powietrza, a kijki z paskami oplecionymi na rękach działają jak dwie małe kotwice i uniemożliwiają działanie. Serce mi zastyga, sekundy wydłużają się w nieskończoność. Sytuacja robi się dramatyczna. Basia pod wodą uwalnia ręce z kijków, resztkami sił, niesiona dawką adrenaliny, na przekór plecakowi wynurza głowę z wody. Szybki łyk powietrza i znów ginie pod wodą. Ponownie się wynurza i z trudem łapie przeciągniętą linę. Dysząc ciężko, powoli wyciąga się na brzeg. Skrajnie wyczerpana i roztrzęsiona dochodzi do siebie. Widzę, jak kilka łez spływa po mokrym policzku. Po chwili wstaje, zakłada plecak i idzie w dalszą drogę, a ja podążam za nią. Ból w jej oczach oraz łzy na policzku wstrząsnęły mną i głęboko zapadły mi w pamięć. Czułem się odpowiedzialny za nią, ale w tym momencie byłem bezsilny i nie wiedziałem, jak zareagować. *** W kanionie każdego poranka powtarza się ten sam rytuał: pobudka, śniadanie, pakowanie i w drogę. Pierwsze godziny dnia urozmaicał Szymon, który filmując obóz, komentował wszystko i wszystkich. Dziś, kierując kamerę na Anię i Zbyszka, mówi do mikrofonu: – A oto nowożeńcy! W czasie swojego miesiąca poślubnego. Na pewno jest im gorąco. Ania, jak jest? – Nie jest gorąco, tylko jest do d… Szymon kieruje kamerę na Basię, która się budzi i zaczyna się ruszać w śpiworze: – Basia się krząta, pierwsze ruchy, za chwilę zobaczy, że nie ma Pysia w śpiworze, i się zlęknie. A gdzie nasz Pysio? (Określenie „Pysio” pochodzi od powiedzenia „Krzysio Pysio”. Dwa dni wcześniej, gdy Basia wołała do mnie

„Krzysiu”, Szymon usłyszał „Pysiu” i tak zostało). Szymon widząc mnie myjącego menażki w rzece, mówi: – Aaa! Jest Pysio! Szuka złota! Pradawnego złota Inków! *** Dzisiaj spaliśmy przy trudnym bystrzu, które rano musimy pokonać. Poprzedniego wieczoru patrząc na szybko płynącą rzekę, rozmawialiśmy ze Sławkiem na temat powrotu. Dzisiaj pierwszy płynie Sławek, popędzany przez Szymona, który filmuje całą akcję. – Dawaj, dawaj, bo się kaseta kończy! Reszta grupy podąża za nim. Idąc dalej korytem rzeki, Zbyszek potyka się o kamień, traci równowagę, przewraca się i wpada do wody. Jak zawsze w takim momencie może liczyć na Szymona: – Nie czas na odpoczynek! Po chwili Szymon dodaje: – Co to tak długo? Nie czas na posiedzenie! *** Po południu dochodzimy do przewężenia, które wygląda, jakby nie chciało nas puścić dalej. Między dwoma pionowymi ścianami płynie rzeka. Za przewężeniem kanion zakręca i nie widać ani jego końca, ani tego, co jest za zakrętem. Asekurowany przez Sławka pierwszy płynie Zbyszek, przemieszczając się wzdłuż jednej ze ścian. Podchodzę do Darka: – Przeprawa jest długa, założymy stanowisko. Przybij spita obok Sławka. Podchodzi Szymon: – Spit? Bez sensu! Po co?!

Zniecierpliwiony warknąłem: – Po jajco! Darek! Zakładaj stanowisko! W czasie gdy Zbyszek płynie, Darek zakłada stanowisko, żeby mógł się do niego wpiąć Sławek. W końcu Zbyszek dociera do wielkiego głazu, a nam kończy się lina. Przywiązujemy drugą, zapasową i Zbyszek płynie dalej. Kończy się następna lina, ale Zbyszka już nie widzimy. W pierwszym momencie nie wiemy, co robić. Lin już nie mamy, pozostają tylko taśmy, które mają po 20 m. Jednak nie wiadomo, co się dzieje za zakrętem. Może jest dobrze, a może rzeka ciągnie Zbyszka gdzieś na zabójcze bystrza? W końcu decydujemy, że skoro nie było żadnych szarpnięć, to chyba wszystko jest w porządku. Przywiązujemy taśmę do liny. Powoli przesuwa się dalej do przodu. Po chwili kończy się, przywiązujemy kolejną taśmę. Przesuwa się dalej. I nagle – stop, taśma zatrzymuje się, już nie jest ciągnięta. Sławek przywiązuje taśmę do stanowiska i czekamy. Sekundy zaczynają się dłużyć, minuty zamieniają się w godziny. Co się dzieje za zakrętem? Zbyszka nie widać, a lina się nie rusza, to znaczy, że nikt jej nie ciągnie. Co robić? Takie rozważania trwają jeszcze przez chwilę. W końcu decydujemy, że jedna osoba musi popłynąć i sprawdzić, co tam się dzieje. Zgłasza się Szymon. Gdy już wpina się w linę, na horyzoncie pojawia się Zbyszek. Wciąga się na linie i ciężko dysząc, zbliża się do nas. Trzęsącego się i sinego z zimna wita Szymon: – Zbyszek, jak to jest być bohaterem?! Bohater szczękając zębami, odpowiada: – Ziziziiimmmnnnooo! Baaardzo zizizimno. Zbyszek naciąga suchą kurtkę, żeby w miarę możliwości osłonić się od wiatru i trochę się ogrzać. Zaczyna opowiadać. – Gdy zatrzymałem się na skale, chciałem trochę się ogrzać, ale nie było jak, bo cały czas wiał wiatr. To jak tylko przywiązaliście linę, popłynąłem dalej. Było strasznie zimno,

więc gdy tylko dopłynąłem do brzegu, to już musiałem się jakoś rozgrzać. Akurat tam było trochę słońca. Przywiązałem linę do kamienia, rozebrałem się cały i położyłem na dużym kamieniu nagrzanym słońcem. – A jak tam jest dalej? – Dopływa się do piaszczystego brzegu. Dalej kanion chyba się trochę rozszerza, ale co jest dalej, nie wiadomo.

Wyjście z kanionu w 2008 r. fot. K. Niemotko

Zdajemy sobie sprawę, że czeka nas długa, ponad 120metrowa przeprawa w dół rzeki i za przełomem nie będzie już możliwości powrotu, tylko trzeba będzie brnąć do przodu. A co czeka nas dalej, tego nikt nie wie. Do tej pory nic nie było tak, jak nam opisywano. Kanion stał się naszą golgotą, a każdy dzień w nim był wyniszczającą drogą przez mękę. Rzeka, której miało prawie nie być, była duża. Spadek terenu

okazał się czterokrotnie większy, niż przewidywaliśmy, przez co przeprawy przez rzekę były technicznie bardzo trudne i niebezpieczne. Ponadto nasz sprzęt nie nadawał się do warunków panujących w kanionie. Miało to bezpośredni wpływ na nasze dzienne postępy. Eksploracja 20kilometrowego odcinka kanionu według naszych założeń miała zająć siedem, osiem dni, a do tej pory pokonywaliśmy zaledwie kilometr dziennie. Przy zachowaniu takiego tempa żywność skończy się nam w połowie kanionu. Nawet gdybyśmy już teraz zaczęli racjonować porcje i tak jej zabraknie. Wyjście z kanionu będzie możliwe dopiero za mniej więcej 15 km. Wcześniejsze wyjścia, nawet jeśli istnieją, nie są nam znane. Rozpoczęła się gorąca dyskusja, co robić. W końcu przywołując wszystkie powyższe argumenty, podejmuję ostateczną decyzję: – Ja wracam, a Basia idzie ze mną.

Jeden z biwaków fot. K. Mrozowski

Wszyscy zamilkli. Rzeka i wiatr, które do tej pory były tak głośne, że nie można było normalnie porozmawiać, też jakby ucichły. Cisza brzmiała w uszach. Jeszcze przez chwilę milczeliśmy, spoglądając na siebie, aż w końcu odezwała się Ania: – No, to może pójdziemy jeszcze trochę i jak stwierdzimy, że nie damy rady już iść, to wtedy wrócimy? – Później już nie wrócimy. Gdy przekroczymy ten przełom, nie będzie już odwrotu. Nikt z nas nie da rady przepłynąć pod prąd takiej odległości. Poza tym jedzenia mamy tyle, że jeśli powrót zajmie nam tyle czasu, ile dotarcie tutaj, to go nie wystarczy. Wracam.

Byliśmy w trudnej sytuacji i zdawałem sobie sprawę, że wymagała ona podjęcia ostatecznej decyzji. Kiedy się zdecydowałem, odczułem ulgę. Oprócz oficjalnych, logicznych powodów były jeszcze inne, bardzo prywatne, których na tym etapie nie chciałem ujawniać. Była to obawa o Basię, z którą jestem i byłem związany uczuciowo. Na początku nie chciałem, żeby jechała, i jej udział w wyprawie uważałem za zdecydowanie zły pomysł. Jednak skoro na pierwszym spotkaniu dotyczącym eksploracji nasz odkrywca opisując kanion, powiedział, że to proste przedsięwzięcie i nie będzie żadnych problemów, wszyscy uznali to za fakt bezsporny. W końcu mówił to człowiek, który był w kanionie wiele razy. Ania przekazała tę informację Basi i namówiła ją na wyjazd. Widziałem teraz, że Basi jest ciężko i z dnia na dzień coraz gorzej znosi trudy wyprawy, zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Przy każdej jej przeprawie przez rzekę czułem niemal fizyczny ból i ogromny strach o nią. Przeczuwałem, że ze względu na moją reakcję obawia się narzekać. Więc nic nie mówi, choć czasem już ledwo trzyma się na nogach. O powrocie zdecydowałem sam, bez konsultowania się z Basią. Gdybym jej powiedział, że rezygnuję, bo się o nią boję, byłoby jej bardzo przykro i miałaby żal do siebie do końca życia. Wiedziała, że to było moje marzenie: żyłem tą wyprawą i bardzo dużo czasu poświęciłem na jej przygotowanie. Życie jest sztuką wyboru. Do kanionu zawsze mogę wrócić i na pewno wrócę, może nie będę już pierwszy, ale cóż i tak było warto. A Basia jest dla mnie osobą wyjątkową, życie ma tylko jedno i gdyby coś się jej stało, nie darowałbym sobie tego. Tak więc najważniejsze motywy mojej decyzji zostawiłem dla siebie, a oficjalne ogłosiłem wszystkim. Przyszło mi to z trudem, bo przed wyjazdem umawialiśmy się, że idziemy, póki będziemy w stanie iść, do końca. W takich sytuacjach przypomina mi się powiedzenie mojej babci: „Lepiej być żywym tchórzem niż martwym bohaterem”. Ale w żadnym

wypadku nie zgadzam się z teorią, że nie cel jest ważny, tylko droga. Dla mnie cel był najważniejszy, a nie żadna droga, więc wiedziałem, że jeszcze wrócę do kanionu. I do tej pory tej decyzji nie żałuję. Uważam, że była słuszna. Jeszcze dłuższą chwilę trwa dyskusja. Każdy decyduje, czy idzie dalej, czy nie. W duchu liczę, że Ania będzie chciała wrócić, bo dzień wcześniej wieczorem miała chwilę słabości i mały kryzys. Jednak wychodzi na to, że wszyscy chcą kontynuować wyprawę. Po chwili Sławek decyduje jednak, że wraca z nami. Ta wiadomość ucieszyła mnie, bo w dwójkę ciężko byłoby nam się wydostać, a w trójkę będzie szło szybko i sprawnie. Czas ucieka, już jest późne popołudnie. Reszta wyprawy zaczyna się szybko zbierać. Przekazujemy im część naszego jedzenia. Żegnając się, Szymon mówi: – Będzie dobrze, jeszcze razem tu wrócimy. Zadbajcie, żeby było wiadomo, kto był tu pierwszy. Pakują plecaki i po kolei wpinają się w rozciągniętą linę, wskakują do wody i płyną. Przypominają żołnierzy zeskakujących z helikoptera, szybko i sprawnie jeden po drugim znikają nam z oczu. Ostatni płynie Zbyszek, w połowie drogi odwiązuje krótszą linę, a my wyciągamy ją z wody. Po chwili Zbyszek znika za zakrętem. Zostaliśmy sami już na dobre.

Tylko podróż jest prawdziwym życiem, jak i prawdziwe życie jest podróżą Paul Jean

Powrót do cywilizacji Ten poranek był zupełnie inny od poprzednich: wreszcie mogliśmy się spokojnie wyspać i zregenerować. Powietrze tu było już cieplejsze, panowała cisza, żadnego wiatru, żadnego szumu rzeki. Byliśmy dość wysoko, blisko wyjścia z kanionu. Po śniadaniu wspinamy się, żeby na dobre opuścić skalną pułapkę. Po wyjściu z właściwego kanionu przechodzimy przez liczne pola tarasowe w górnej części doliny i docieramy do szutrowej drogi z wioski Madrigal do kopalni. Po drodze zwiedzamy napotkane ruiny świątyni z czasów inkaskich. Czuję się osłabiony, brak mi sił i energii, wychodzi ze mnie zmęczenie z ostatnich kilku dni. Wlokę się wolno, ciągnąc nogę za nogą, i co chwilę zatrzymując się na krótki odpoczynek. Basia ze Sławkiem zniknęli mi z pola widzenia. W Madrigal w pierwszym napotkanym sklepie kupuję puszkę coca-coli. Kiedy siedząc na kamieniu, w zacienionym miejscu pod drzewem, usłyszałem charakterystyczny dźwięk, jaki towarzyszy otwarciu puszki: „psyk”, poczułem, że wróciłem do cywilizacji; rozluźniony wypiłem całą colę. Teraz już jestem spokojny, że wróciliśmy. Udajemy się na Plaza de Armas. Szukamy jakiegoś transportu do Chivay. Wchodzimy na plac i niemal w tym samym momencie wjeżdża rozpędzony rozpadający się busik z Indianinem w roli kierowcy krzyczącym: – Chivay, Chivay, Chivay! Zatrzymuje się koło nas i kierowca pyta:

– Chivay? – Si. A kiedy odjeżdża? – Dziesięć minut.

No, lepiej nie mogliśmy trafić: busik pusty, dużo miejsca, idealnie. Minęło 20 minut, a busik stoi. – Kiedy odjeżdżamy? – Un momento amigo, diez minutos. Aha, teraz to już na pewno nastąpiło zderzenie z cywilizacją, a dokładniej z komunikacją peruwiańską. Po jakichś kolejnych 20 minutach wreszcie ruszyliśmy. Niestety, euforia nie trwała zbyt długo. Okrążyliśmy dwa razy Plaza de Armas, kierowca w tym czasie wydzierał się przez okno busika: – CHIVAY! CHIVAY! CHIVAY!!! A potem znów stanęliśmy. Tym razem na środku placu, żeby każdy mógł nas zobaczyć. Szkoda tylko, że w słońcu. Kierowca, urządzając nam prywatną saunę, czekał, aż jego busik wypełni się po brzegi pasażerami. Głównie Indiankami w kolorowych ludowych strojach, które jechały po zaopatrzenie. Ostatniego pasażera musiał prawie na siłę

wcisnąć do środka. Wtedy uznał, że już dość osób i może ruszać. Zawsze mnie intrygowały południowoamerykańskie rozkłady jazdy. Czasem zastanawiam się, co jest bardziej ekstremalne: życie codzienne, np. jazda autobusem w Ameryce Południowej, czy wyjazdy w nieznane, np. zejście do najgłębszego kanionu świata. Kolejny dzień, już w Chivay, jest przeznaczony na odpoczynek. Przepakowujemy się i suszymy rzeczy, które zamoczyliśmy w kanionie, a które do tej pory nie wyschły. Odwiedzamy miejscowe knajpki jedną po drugiej, żeby najeść się tradycyjnymi, smacznymi potrawami. W ramach relaksu i rekonwalescencji udajemy się do gorących źródeł. Możemy skorzystać z kilku basenów – w każdym woda ma inną temperaturę – i saun, w których powietrze aromatyzowane jest gałązkami eukaliptusowymi. Przy jednym największych basenów jest bar, gdzie mogę kupić duże zimne piwo Cusqueńa. Piję je ze smakiem, mocząc się w gorącej wodzie. Przeglądając stronę internetową konkurencyjnej wyprawy, oglądamy też listę jej uczestników. Widzimy, że jest grupa wspierająca, która nie zeszła do kanionu i pozostała w Chivay. Postanawiamy spróbować nawiązać z nimi kontakt. Wysyłamy mejla i SMS-a, korzystając z danych ze strony internetowej. Po południu przychodzi odpowiedź SMS-em. Niewiele dowiadujemy się na temat tego, co dzieje się na dole, ale otrzymujemy obietnicę, że gdy tylko dowiedzą się czegoś ciekawego o naszej ekipie, to dadzą znać. Cabanaconde Położone na wysokości 3239 m n.p.m. i zamieszkane przez Indian Cabanaconde to największa po Chivay miejscowość znajdująca się nad kanionem. W czasach, gdy panowali tu Hiszpanie, było ważnym ośrodkiem miejskim. Do dziś w Cabanaconde można zobaczyć

budowle z czasów przedinkaskich: ruiny Lioja Liasi, wielki mur La Trichera – Achachigua. Znajdują się tu również nieliczne budowle z czasów inkaskich, np. Casa Inca, oraz obiekty z ozdobnymi fasadami z czasów kolonialnych. Warto też zobaczyć kościół San Pedro Alcántara na Plaza de Armas, odbudowany w 1784 r. po trzęsieniu ziemi. Jednak Cabanaconde znane jest przede wszystkim dzięki… Juanicie. Tak nazwano mumię znalezioną w 1995 r. w topiącym się lodowcu Ampato. Było to ciało 12–14-letniej dziewczynki, którą w czasach inkaskich złożono w ofierze bogom gór (mieszkańcy Cabanaconde są przekonani, że dziewczynka pochodziła z ich miejscowości). Miasteczko ma stałe połączenie autobusowe z Chivay. Przyjeżdżają tu turyści, którzy planują zejście na dno kanionu. Na dnie poza rzeką Colca można zobaczyć aktywne gejzery, a także wykąpać się w gorących źródłach.

Okolice Cabanaconde fot. K. Mrozowski

Widok na kanion z okolic San Juan fot. K. Mrozowski

Wieczorem idziemy na spotkanie z przypadkowo poznaną grupą Polaków do Irish Pubu, który jest przy Plaza de Armas i wygląda jak z filmu Przystanek Alaska. Na jednej ze ścian, w kolorze czerwonym, znajdują się podpisy podróżników z całego świata i wiszą flagi różnych narodowości. Można się

tu napić wielu rodzajów piwa niespotykanych w innych restauracjach w Chivay i zjeść doskonałe tosty, np. z serem i awokado. Rafał ze swoimi znajomymi przyjechali do Chivay w ramach własnego projektu. Chcą zobaczyć kanion Colca i zwiedzić okolicę. Planują spędzić tutaj więcej czasu, a potem zrobić mapę i napisać przewodnik turystyczny o kanionie i jego okolicy. Nazajutrz jedziemy autobusem do Cabanaconde, miejscowości położonej na krawędzi kanionu. Ponad 1000 m niżej niż Cabanaconde znajduje się osada San Galle, gdzie mieliśmy zakończyć naszą wyprawę. Już w trakcie wychodzenia ze skalnej pułapki zdecydowaliśmy, że po krótkim odpoczynku zabierzemy pozostawioną w Chivay żywność i zejdziemy do kanionu na końcu odcinka Cruz del Condor, po czym ruszymy w górę Colki tak daleko, jak będzie to możliwe, żeby wyjść naprzeciw posuwającym się w dół rzeki pozostałym członkom naszej wyprawy. Zatrzymujemy się jeszcze na punkcie widokowym Cruz del Condor, sprawdzając, czy przypadkiem gdzieś na dole nie widać reszty ekipy. Szybko docieramy do Cabanaconde, a po kilkunastu minutach marszu z głównego placu znajdujemy się już na krawędzi kanionu. Początek ścieżki wyznacza biały krzyż. Widok zapiera dech w piesiach. Spoglądam na dolinę z otaczającymi ją olbrzymimi górami. Widzę wąską ścieżkę schodzącą stromo w dół po ścianie kanionu, która szybko znika gdzieś za skałami. Rozpoczynamy długie zejście ku rzece, która płynie ponad 1000 m niżej. Patrząc na nią, od razu można było sobie przypomnieć jej szum. Szybko robi się ciepło, musimy zdjąć dodatkowe warstwy ubrań, które o poranku założyliśmy na górze. W tym miejscu kanion jest dość szeroki i na jego ścianach powstało kilka wiosek, np. poniżej góry Bomboja przycupnęła wioska Tapay z małym kościółkiem Santa Maria Magdalena

pochodzącym jeszcze z czasów kolonialnych. Na przeciwległym zboczu było widać również inną ścieżkę i wioski, do których nie prowadziła żadna droga. Krajobraz, który towarzyszy nam podczas zejścia, jest cały czas pustynny, nie ma tu zbyt wielu roślin. Wśród skał i piasku sterczą tylko kaktusy i kolczaste juki. Gdzieś w oddali można dostrzec kondora. Im niżej schodzi ścieżka, tym jest goręcej. Szlak robi się coraz trudniejszy, a plecak coraz cięższy. Pocieszające jest to, że mijający nas ludzie, którzy idą pod górę, wyglądają na jeszcze bardziej zmęczonych i udręczonych upałem niż my. Ścieżka wciąż prowadzi w dół, długo i monotonnie, i choć widać rzekę, nie wygląda, żebyśmy się do niej zbliżali. Podczas zejścia dostajemy informację przez telefon komórkowy od członka drugiej wyprawy, że obydwie ekipy postanowiły opuścić kanion, wspinając się na jedną ze ścian. Jak będzie wiedzieć coś więcej, da nam znać. Ponieważ jesteśmy już prawie na dole, postanawiamy zejść na dno kanionu, a następnego dnia wyjść z niego, żeby spotkać pozostałą część wyprawy. Na dnie przechodzimy przez wiszący mostek nad Colką i siadamy w cieniu skalistej ściany. Nie wiadomo skąd pojawia się Indianka ubrana w miejscowy kolorowy strój i proponuje nocleg: niedaleko, w wiosce San Juan. Ponieważ właśnie tam chcieliśmy dotrzeć, zgadzamy się. Ścieżka prowadzi między kamiennymi murkami i małymi poletkami uprawnymi. O ile na jednej ścianie są tylko jałowe skały, na drugim zboczu rosną kaktusy, krzewy i czasem nawet drzewa pokryte różnokolorowymi małymi kwiatkami. Nasz hotel składa się z małych, czystych i zadbanych domków pokrytych strzechą, które mają łazienki z ciepłą wodą. Romantyczności dodawał brak elektryczności – w każdym pomieszczeniu były przygotowane świece i zapałki. Zaskoczyło nas to wszystko, bo był to najlepszy nocleg, jaki

przydarzył nam się w Peru. Wypadł w najmniej oczekiwanym momencie, wewnątrz kanionu, na samym dnie świata, wśród zielonych gajów z widokiem na przeciwległą pionową skalną ścianę. Podziwiając ją, siedzimy we wspólnej jadalni i zastanawiamy się, jak reszcie naszej grupy uda się po niej wyjść do góry. Rano udajemy się do osady San Galle, gdzie miała się zakończyć nasza wyprawa. Mijamy dwie wioski, Coshnihua i Malata, liczące po około 150 mieszkańców. Domy zbudowane są z kamieni lub glinianych cegieł, a w centralnym punkcie miejscowości rozpościera się Plaza de Armas. Za wsiami, jak daleko sięgnąć wzrokiem, wszędzie rosną opuncje. Wąskimi kamienistymi ścieżkami docieramy do San Galle. Położone w zakolu rzeki jest wspaniałym miejscem na zakończenie nie tylko wyprawy, ale także trekingu po zboczach kanionu. Ze skalnej ściany wypływa gorące źródło. Woda sprzyja rozwojowi bujnej roślinności w tym pustynnym klimacie. Rośną tu: bawełna, papaje, banany, awokado, figi, kępy bambusów i drzewka cytrynowe. Bambusowe domki z klepiskiem stojące wśród pól tarasowych i zielonych gajów dziś przeznaczone są dla turystów. Wśród nich znajduje się kilka basenów i barów. Nic dziwnego, że osada nazywana jest również Oazą Eden. Po południu przychodzi wiadomość, że wszyscy wyszli z kanionu, są bezpieczni i nikomu się nic nie stało. Wieczorem Sławek rusza do góry, żeby jeszcze tego dnia wydostać się z kanionu. Ja z Basią postanowiliśmy wyjść o czwartej rano, przed wschodem słońca. Chcieliśmy uniknąć upału i w chłodzie poranka pokonać cały szlak. Następnego dnia rano opuszczamy kanion i dochodzimy do Cabanaconde. Z całą resztą naszej grupy spotykamy się już w autobusie do Chivay.

Hotel w San Juan fot. K. Mrozowski

fot. K. Mrozowski

Podróżować to żyć Hans Christian Andersen

Opowieści z kanionu Wieczorem, już na spokojnie, siedząc w hotelu w Chivay, zaczynam wypytywać, co się działo po tym, gdy się rozstaliśmy w kanionie. – Podczas przeprawy już na samym początku Zbyszek utopił nasz aparat – mówi Ania. – Po przedostaniu się na drugi brzeg jeszcze raz czy dwa musieliśmy się przeprawić przez rzekę, szliśmy trochę brzegiem po skałach i znaleźliśmy

wygodne miejsce na piasku do spania. Tej nocy udało nam się rozpalić pierwsze ognisko i grzaliśmy się po całym dniu, bogatym w emocje, pijąc herbatę i zszywając dziury w plecakach. Kolejne dni były jeszcze trudniejsze. Napotykaliśmy na coraz większe przeszkody. Im dalej, tym gorzej. Więcej przepraw i pływania wpław bez zabezpieczenia, konieczność zakładania lin poręczowych przy pokonywaniu stromego skalnego zbocza wygładzonego przez wodę, liczne zjazdy na linie, także wprost do głębokiej wody, oraz marsz niepewnym piargowym zboczem, na którym upadek groził wpadnięciem wprost w rzeczną kipiel. Ania bierze kubek z herbatą do ręki, wypija dwa łyki i opowiada dalej: – Od rana szliśmy brzegiem, wspinając się na niewysokie skały i schodząc z nich na dół. Kilka przepraw przez rzekę i znów wędrówka po skalnym brzegu, delikatnie wznoszącym się do góry. Po ominięciu kolejnej napotkanej skały okazało się, że brzeg kończy się siedmiometrowym uskokiem skalnym. Nie było możliwości cofnięcia się i przejścia przez rwący nurt w innym miejscu. Trzeba było zjechać wprost do wody i od razu płynąć w dół rzeki. Darek wyszedł na samą krawędź skalnej półki i zaczął nabijać spita, żeby założyć stanowisko do zjazdu. Jednak skała w tym miejscu okazała się dość twarda i trwało to ponad godzinę. W tym czasie z Kasią próbowałyśmy rozpalić ognisko z jakichś uschniętych kaktusów i krzaków, żeby choć trochę się rozgrzać. Wiesz, jaki zimny, przenikliwy wiatr wiał już o tej porze. Miejsce nie było osłonięte od niego i nie było żadnej możliwości, żeby się gdzieś przed nim schować. Po tak długim czekaniu na założenie stanowiska już wszyscy byliśmy mocno zmarznięci i trzęśliśmy się z zimna. W końcu się udało. Pierwszy zjechał w dół Zbyszek i odbierał nas już tak, żebyśmy nie zamoczyli nawet butów. Oczywiście, stopy nie pozostały suche długo, bo po przejściu

kilkunastu metrów okazało się, że musimy przepłynąć wpław na drugi brzeg. Jako pierwsza, bez chwili wahania, wskoczyła do wody Kasia z liną przywiązaną do siebie, a my zaraz za nią. Dzień się chylił ku końcowi, więc od razu po przepłynięciu rzeki na pierwszym możliwym miejscu rozbiliśmy biwak. Mogliśmy przebrać się w suche ubrania, zjeść i odpocząć, bo o pełnej regeneracji już od dłuższego czasu nie było przecież mowy. Chwilę przerwy w opowieści Szymon wykorzystuje na wyciągnięcie Żubrówki i ptasich mleczek przywiezionych z Polski. Po uraczeniu się jednym i drugim, Ania otwiera usta, ale uprzedza ją Darek: – Następnego dnia, żeby wszystkich zmobilizować, zrobiłem poranną pobudkę, wyśpiewując: „Wstawać nieroby parubasy, nie przyjechaliście tu na wczasy”. Ania przejmuje jednak ster opowieści: – Co oczywiście mobilizuje nas do wskoczenia w mokre pianki i w drogę! Zresztą i tak nie było innego wyjścia. Dzień nie przyniósł nam poprawy sytuacji, tylko nowe wyzwania. Było ciężko, coraz gorzej. Pierwsze problemy pojawiły się niemal od razu, kiedy musieliśmy trawersować po ścianie kanionu na sypkim i kamienistym zboczu. Jeszcze na samym początku była możliwość asekuracji, ale później pozostawało być czujnym, bo było się zdanym tylko na siebie. Chwila nieuwagi groziła bolesnym zjazdem po kamieniach wprost w wodną otchłań. Od biedy można było się chwytać kolczastych kaktusów, co też nie należało do przyjemności. Po długim trawersie trafiliśmy na strumień, dzięki któremu mogliśmy ugasić pragnienie doskwierające od dłuższego czasu. W pewnym momencie, zupełnie nieoczekiwanie słychać w oddali gwizd! Pomyśleliśmy: „Jak to możliwe?”. I też zagwizdaliśmy. Znów słychać gwizd. Po chwili zobaczyliśmy na skale machającego Peruwiańczyka. Zszedł

do nas i okazało się, że czekał na konkurencyjną wyprawę. Miał zejść do kanionu w umówionym miejscu z dodatkową żywnością i pomocą na wszelki wypadek. Wtedy potwierdziło się przypuszczenie, że druga ekipa jest gdzieś za nami. Pożegnaliśmy się z Peruwiańczykiem i zaczęliśmy kolejną dłuższą przeprawę wpław. Później wędrowaliśmy trochę po stromym zboczu i na samym jego końcu zostaliśmy na nocleg. Tym razem komfortowy, bo na piasku. I byliśmy osłonięci skałami od wiatru. Wtrąca Darek: – Tylko wieczór już nie był tak spokojny jak poprzednie. Przynajmniej dla mnie. Chcąc zaoszczędzić czas rano, żeby móc szybciej wyruszyć, postanowiłem wbić spity w skałę i założyć stanowisko do zjazdu. Chciałem to zrobić szybko i pójść spać. Jednak skała o tym nie wiedziała i okazała się bardzo nieprzychylna. W świetle czołówki walczyłem z nią około półtorej godziny, mimo że pomagał mi Szymon. Dalej znów opowiada Ania: – Rano wyjątkowo ciężko było nam wyjść z ciepłego śpiwora, byliśmy już mocno zmęczeni i nawet Darkowi już nie chciało się śpiewać. Po porannym zjeździe nastąpiła wędrówka po skałkach. Kolejny zjazd, kolejne przejście po wygładzonych i wymytych głazach, następnie trzeba ominąć paskudnie trudne bystrze. Znów zjazd wprost do wody, gdzie należy się przepiąć i płynąć 50 m w dół rzeki. Właśnie wtedy, stojąc na skale, zauważyliśmy pierwszy raz konkurencyjną wyprawę. Przeprawiali się gdzieś z tyłu, między skałami. Ten widok spowodował ogólną mobilizację. Po jeszcze trzech przeprawach przez rzekę znów trzeba było zjechać ze skały. Darek w pośpiechu założył stanowisko z taśmy, a Zbyszek w tym czasie przygotował się do zjazdu. W wodzie okazało się, że jest dość głęboko i nie ma możliwości, by stanąć na dnie. Trzeba płynąć w dół rzeki przez wąski

przełom między ścianami kanionu wypełnionego tu w całości wodą, bez brzegu na żadnej ze stron. Po przepłynięciu tego odcinka Zbyszek próbował wyjść na wygładzony przez wodę skalisty brzeg. Najpierw bez powodzenia. Gdy udało mu się wczołgać kawałek na skałę, to ciężki, namoknięty plecak ściągał go z powrotem do wody. Po kilku próbach Zbyszek, już mocno wychłodzony, zebrał resztki sił i udało mu się w końcu nieporadnie wpełznąć na skałę. Zmarznięty i wyziębiony, zamachał do nas, że możemy zjeżdżać do wody i płynąć. Ostatni miał się przeprawiać Darek. Mocno wyziębiony przez silny wiatr trząsł się z zimna. Miał już zdrętwiałe ręce i kiedy zjechał w dół, w wodzie niefortunnie zaplątał się w linę. Wiesz, że na rzece to niebezpieczne. Zaplątany w linę na szybkim nurcie może łatwo się utopić. Na szczęście szybko udało mu uwolnić i szczęśliwie dopłynął do nas. Przez chwilę jeszcze pogrzaliśmy się w słońcu i ruszyliśmy dalej! Po kilku minutach musieliśmy przejść przez grząskie błoto, a potem znów przez większe lub mniejsze skały. Ściany kanionu uniemożliwiały słońcu dotarcie do dna i rzucały cień, wiatr rozhulał się już na dobre i zrobiło nam się naprawdę zimno. Dotarliśmy do miejsca, gdzie trzeba było zrobić kolejny zjazd. Właśnie wtedy Kasia przez nieuwagę włożyła rękę między linę a skałę i boleśnie się zraniła. Szybko ją opatrzyliśmy i zaczęliśmy kolejną przeprawę przez wartki nurt. Właśnie w trakcie tej przeprawy doszła do nas konkurencyjna wyprawa. Zatrzymali się na kilka chwil, popatrzyli i nawiązała się krótka rozmowa.

Zakładanie stanowiska… fot. K. Mrozowski

…i kolejna przeprawa fot. D. Kandzia

Ania zrobiła chwilę przerwy w swej opowieści. Ja mogłem sobie tylko wyobrazić, że wygląd członków naszej wyprawy mówił wiele o tym, co przeżyli. Pachniało od nich niedźwiedzim mięsem – jakby powiedział Jack London o pokonywaniu trudności ponad miarę przeciętnego człowieka. Każdy z uczestników wyprawy przez cały czas czuł się jak bohater, ale nie było przed kim się pochwalić, dokoła byli przecież tylko inni bohaterowie. Po łyku herbaty Ania kontynuuje: – Potem zaczęli się przeprawiać przez nieduże jeziorko powstałe między ścianami kanionu. Po dotarciu na drugą stronę założyli swój obóz, a myśmy postanowili zostać tam,

gdzie byliśmy, i już zabiwakować. Ta noc była bardzo ciekawa i długa. Długo rozmawialiśmy, pijąc gorącą herbatkę. Humor nas nie opuszczał. Szymon nagrywał „odcinek Dr Quinn” podczas zmiany opatrunku palca Kasi. Po humorystycznej części wieczoru przyszła pora na poważniejsze tematy. Jak stoimy z jedzeniem i czy powinniśmy już zacząć je racjonować? Każdy wymieniał, co ma, myśleliśmy, jak to podzielić i na ile dni wystarczy. Podzielenie jedzenia stawało się niemożliwe i wtedy naprawdę zrobiło się poważnie. Kiedy już wygodnie leżeliśmy pod rozgwieżdżonym niebem, nagle usłyszeliśmy stukot kamieni spadających ze ściany kanionu. Tylko Szymonowi chciało się wstać i przynieść każdemu kask, więc prawie przez sen założyliśmy kaski i błogo zasnęliśmy. Rano zauważyliśmy, że ktoś z konkurencyjnej wyprawy, stojąc na przeciwległym brzegu, macha rękoma. Wtrącam: – Pewnie potrzebowali pomocy? – Wtedy jeszcze dokładnie nie było wiadomo, o co chodzi. Przez chwilę trwała rozmowa na migi, ale z racji odległości i szumu rzeki nie mogliśmy się dogadać. W końcu przypłynął kajakarz, ciągnąc za sobą dwa pontony. Zabrał bagaże i dwie osoby i przepłynął z nimi na drugi brzeg. Powtarzając manewr jeszcze raz, przeprawił resztę naszej grupy na drugą stronę jeziorka. Tam okazało się, że przed nami jest ośmiometrowy wodospad, który trzeba ominąć. Nasz znajomy, kierownik drugiej wyprawy, powiedział, żeby ktoś od nas, kto zna się na wspinaczce, poszedł razem z Carlosem (jego andynistą) ocenić sytuację i wymyślić, jak pokonać wodospad. Tu Darek przerywa Ani, mówiąc: – Podszedłem na skraj wodospadu, rozejrzałem się, wróciłem i mówię, że ja tam nie widzę większego problemu. Jest dobre

miejsce na założenie stanowiska zjazdowego za pomocą spitownicy. W odpowiedzi usłyszałem, żebym to zrobił, a oni też skorzystają z naszego stanowiska. A potem pomogą nam w przeprawianiu się przez rzekę, użyczając pontonów. Tak nawiązała się współpraca między nami. Po założeniu stanowiska wszyscy zaczęli zjeżdżać na dół. Carlos miał zjechać ostatni i zlikwidować stanowisko. Jednak gdy zacząłem z nim rozmawiać na ten temat i gdy zobaczyłem, jak on chce się do tego zabrać, stwierdziłem, że lepiej sam to zrobię. Dalej opowiada już Ania: – Po pokonaniu następnych kilkuset metrów skalistego brzegu i przeprawie przez jeziorko powstałe między ścianami kanionu okazało się, że wciąż może być gorzej. W oddali było widoczne spektakularne przewężenie z niebezpiecznymi bystrzami i dość dużym spadkiem terenu. Po naradzie kierownik konkurencyjnej wyprawy zakomunikował, że wychodzą z kanionu. Sytuacja robiła się coraz trudniejsza. Zaczynało nam przecież brakować żywności. Nawet jej racjonowanie nie pomoże. A wiadomo, co wtedy! Dodaję od siebie, nie mogąc powstrzymać się od żartu: – No, na skutek głodu ulubiony sznycel wiedeński nagle może zostać wyparty przez sznycel z kolegi. Ania nie przerywa jednak opowieści: – Zmęczenie spotęgowane ciągłym wychłodzeniem porządnie dawało się nam we znaki. Ręce mieliśmy całe poranione, opuszki palców popękane do tego stopnia, że codzienne czynności, jak pakowanie śpiwora, stawały się problemem. Na ósmym kilometrze zdecydowaliśmy się na coś, co na początku wydawało się niemożliwe: przerwać eksplorację i wyjść po ścianie kanionu. Najpierw musieliśmy wspiąć się na pionową ścianę. Darek z Carlosem poszli pierwsi. Wspinali się, ubezpieczając się

wzajemnie. Założyli stanowisko asekuracyjne i pierwszy odcinek mogliśmy pokonać już wszyscy. Ściana naprawdę była pionowa i na dodatek bardzo sypka, więc asekurowaliśmy się za pomocą liny. Następnym etapem do sforsowania było bardzo strome i sypkie zbocze, około 1000 m. Część z nas poszła do góry, żeby znaleźć jakieś w miarę płaskie miejsce, gdzie można by się przespać, reszta czekała. Wspinaliśmy się coraz wyżej, pokonując strome i obsuwające się zbocze. Cały czas wydawało się, że jeszcze trochę i zaraz znajdziemy odpowiednie miejsce. Niestety, zastał nas zmrok. Osoby przed nami niechcący uruchomiły małą kamienną lawinę. Było naprawdę nieciekawie i niebezpiecznie! Kamienie rozpędzając się, uderzały nas to w rękę, to w nogę, na szczęście na głowach mieliśmy kaski i naprawdę wiele im zawdzięczamy! Co chwilę słychać było, jak ktoś krzyczy: „Uwaga, leeeeeci kamień!”, a po chwili ktoś inny: „Dostałem…”. To były jedne z najgorszych chwil w całej tej wyprawie. W końcu osoby idące z przodu zeszły na naszą wysokość. Teraz wszyscy razem, obok siebie, siedząc na piachu i kamieniach, powoli i ostrożnie zsuwaliśmy się w dół, by dołączyć do reszty grupy. Zejście zajęło sporo czasu, ci, którzy czekali na nas niżej, już odchodzili od zmysłów, nie wiedząc, co się z nami działo. Noc spędziliśmy w stromym żlebie, śpiąc jeden nad drugim. Było bardzo niewygodnie, ale po tych wszystkich emocjach nawet na głowie mogłabym zasnąć. Mieliśmy okazję czuć się jak kondor wysiadujący jaja w skalnym gnieździe. Pobudka o szóstej i wyjście z kanionu. Znów musieliśmy pokonać trasę, na której dzień wcześniej przeżywaliśmy horror. No, ale cóż, jakoś trzeba wyjść! Odwrotu już nie było. Szliśmy przed siebie, niepewnie, po stromiźnie. Tym razem w upale! Kanion nie chciał nas tak szybko wypuścić. Wspinaliśmy się przez sześć godzin, napotykając różne trudności. Każdy krok był na wagę złota. Mijaliśmy mnóstwo wypalonych kaktusów, może dlatego wyszliśmy z kanionu

czarni od sadzy, jak z kopalni, ale bardzo szczęśliwi, że jesteśmy cali, zdrowi i w komplecie!

Każdy dzień jest podróżą przez historię Jim Morrison

Konferencja Z samego rana dostałem wiadomość, że musimy szybko jechać do Arequipy, bo tam została zorganizowana konferencja prasowa z naszym udziałem. Byliśmy zaskoczeni całą sytuacją, no ale co zrobić? Konferencja już zorganizowana, więc trzeba jechać. W Arequipie zostaliśmy przyjęci przez naszego znajomego, Vlada Soto, w jego biurze.

Gadatliwy Peruwiańczyk, mieszkaniec Arequipy, od lat prowadzący agencję podróżniczą, zawsze deklarował wsparcie, ale nie zawsze udawało mu się pomóc. – Za dwie godziny konferencja w pobliskiej restauracji. Wszystko jasne? – No, prawie. Jest parę drobnostek do ustalenia, np. nikt z nas nie mówi biegle po hiszpańsku! – Hmm, w takim razie będziecie mówić po angielsku, a ja będę tłumaczyć na hiszpański. – OK. Restauracja, w której miała się odbyć konferencja, okazała się bardzo elegancka i dobrze przygotowana. Zestresowani zasiedliśmy za stołami w sali konferencyjno--bankietowej, która wkrótce wypełniła się dziennikarzami. Pojawiła się nawet telewizja działająca na zlecenie CNN. Wszystko przebiegało dość sprawnie. Wybrana demokratycznie Kasia czytała po kolei punkty z przygotowanej przez nas notatki, a Vlado tłumaczył. Zastanawiające było tylko to, dlaczego nasz peruwiański znajomy potrzebował pięciu lub więcej zdań, żeby przetłumaczyć jedno nasze zdanie. Vlado szybko wyjaśnił: – Wasze zdania są bardzo zwięzłe, a dziennikarzom trzeba wszystko dokładnie wytłumaczyć. Po odczytaniu i przetłumaczeniu oświadczenia zaczęła się krótka wymiana zdań z dziennikarzami, po angielsku, a potem nastała już mniej stresująca część konferencji. Kelnerki zaczęły przynosić duże tace zastawione w całości drinkami. W niewysokiej okrągłej szklance po raz pierwszy zobaczyłem drinka o egzotycznej nazwie Pisco Sour, z charakterystyczną grubą warstwą białej pianki u góry. Na tyle przypadł nam do gustu, że znacznie przyczyniliśmy się do opróżnienia szklaneczek w naszej okolicy. Dzięki niemu ze swadą mogliśmy prowadzić w kuluarach rozmowy z

dziennikarzami. Drinki szczególnie zasmakowały naszym dziewczynom, którym wydawały się bardzo słabe, a więc nieszkodliwe. Niestety, po kilku kolejkach prawda brutalnie wyszła na jaw, dziewczyny jednak do końca trzymały fason. Na zakończenie rozmów zostaliśmy zaproszeni na kolację. Nasz wyczyn postanowiliśmy uczcić jakąś lokalną, egzotyczną dla Europejczyków potrawą. Wybraliśmy smażoną świnkę morską. Pisco Sour Pisco Sour to drink przygotowywany na bazie peruwiańskiego koniaku Pisco. Nazwa koniaku pochodzi od miasta, w którym jest wytwarzany ze specjalnych odmian winogron rosnących w okolicach doliny Ica w Peru. Przepis na Pisco Sour jest dość prosty: 30 ml Pisco, 20 ml soku z cytryny, 80 ml wody, syrop cukrowy lub 3 łyżeczki cukru i lód. Do profesjonalnie przygotowanego drinka przed zmiksowaniem należy dodać białko jajka, a powstałą piankę posypać szczyptą cynamonu. Niestety, drink przygotowany w domu nigdy ani nie wygląda, ani nie smakuje tak jak w Peru.

Pisco Sour fot. © Ildi | Fotolia.com

Dalekie podróże mają to do siebie, że przywozi się z nich coś zupełnie innego niż to, po co się pojechało Nicolas Bouvier

Z Peru do Polski

Następnego dnia wyjeżdżaliśmy z Arequipy. Chcieliśmy zwiedzać Peru już bez sprzętu używanego w kanionie. Po kolacji uzgodniliśmy z Vladem, że weźmie część naszych rzeczy i wyśle do polskiej ambasady w Limie. Oczywiście wysłał. Tylko kurier, gdy przywiózł rzeczy na miejsce, zapomniał powiedzieć, co to jest i od kogo. Położył wszystko przed drzwiami ambasady, zadzwonił i odjechał. Jak nam potem opowiadał konsul, zgodnie z przepisami pracownicy ambasady powinni potraktować to jako zagrożenie terrorystyczne i wezwać saperów, którzy wywieźliby rzeczy na poligon i wszystko wysadzili. Na szczęście konsul, wiedząc o naszej wyprawie do kanionu, domyślił się, czyje to bagaże i zamiast wzywać saperów, schował je do garażu. *** Opuszczając Peru, już na lotnisku też obawialiśmy się kłopotów, ponieważ Kasi jakiś miesiąc wcześniej skończyła się wiza. Podczas kontroli miły pan ze straży granicznej specjalnie się tym nie przejął i szczęśliwie odlecieliśmy do Stanów Zjednoczonych. Kłopoty pojawiły się za to po kilkudniowym pobycie na Florydzie, w Miami. Najpierw nie mogliśmy znaleźć wypożyczalni samochodów, do której musieliśmy oddać samochód. Gdy ją już znaleźliśmy, oddaliśmy auto i w ostatniej chwili przyjechaliśmy na lotnisko, okazało się, że nasz lot został odwołany z powodu huraganów. Po kilku godzinach jednak znalazł się dla nas samolot i polecieliśmy do Wielkiej Brytanii. W trakcie nadawania bagaży obiecano, że ze względu na opóźnienie tego lotu samolot z Wielkiej Brytanii do Polski będzie na nas czekać. Oczywiście nie czekał i musieliśmy spędzić kolejne osiem godzin na następnym lotnisku. Na zakończenie dnia kolega, który po nas przyjechał, dostał mandat za złe parkowanie przed lotniskiem w Warszawie. Ze stolicy ruszyliśmy do Czeladzi, skąd o czwartej rano

zabrał nas mój kuzyn Bartek. Godzinę później umęczeni podróżą w końcu dotarliśmy do naszego miasta. Jednak zamiast prosto do domu, pojechaliśmy do miasteczka studenckiego, gdzie w czynnym jeszcze kiosku-barze zamówiliśmy sobie po kotlecie schabowym. Pomimo że odgrzewane, smakowały jak w najlepszej restauracji. Poczuliśmy, że po sześciu tygodniach wróciliśmy do domu. *** Po kilku dniach od wyjścia z kanionu przeczytaliśmy bulwersujący artykuł na jednej ze stron internetowych. Dowiedzieliśmy się z niego, że konkurencyjna polskoamerykańsko--peruwiańska wyprawa zeszła do kanionu jako pierwsza i jedyna oraz dokonała pełnej eksploracji całego 20kilometrowego odcinka Cruz del Condor. W innym artykule można było przeczytać m.in. „Kolejnym zadziwiającym odkryciem były gorące źródła na dnie kanionu, w których woda miała temperaturę ponad 64 stopni…”. Zgodnie uznaliśmy, że pominięcie nas i pisanie o odkryciu miejsc, w których byliśmy pierwsi, jest więcej niż przesadą. Dlatego postanowiliśmy przygotować notatkę opisującą wydarzenia z naszego punktu widzenia i przesłać ją do jak największej liczby dziennikarzy i osób zainteresowanych wyprawą do kanionu Colca.

Nasza wyprawa El Condor Rio Colca 2008 (www.condor2008.pl) dobiegła końca. Przesyłamy Państwu wstępną relację zawierającą najważniejsze punkty wyprawy. Oburza nas fakt, że Jerzy Majcherczyk będący kierownikiem wyprawy Colca Condor 2008 podaje w mediach, że jako pierwsi przebyli 10-kilometrowy odcinek kanionu. Tymczasem od 23.08. do 28.08.

eksplorowaliśmy kanion jako pierwsi, a następnie grupa J. M. dogoniła i wyprzedziła nas o kolejne bystrze. Od 29.08. zaczęliśmy wspólnie przeprawiać się przez kanion. Tymczasem J. Majcherczyk dotychczas nie wspomniał o nas ani słowem w telewizji, prasie czy też mediach elektronicznych. Jeden z uczestników jego wyprawy, amerykański kajakarz Eugene Buchanan, ujawnia prawdę w swoim artykule opublikowanym w magazynie „Paddling Life”. Oto cytat z jego artykułu: „Ironically, another group from Poland, students from the AKT «Watra» Club, was in the canyon at the same time, morphing both expeditions into a sort of Polish Race for the Bottom of the Earth. After Majcherczyk’s team passed them at the cusp of a waterdall on day five, the two groups effectively became one, tackling the canyon’s jigsaw puzzle of problems together”. (Jak na ironię, inna grupa z Polski, studenci z klubu AKT „Watra”, była w tym samym czasie w kanionie, co zamieniło obie wyprawy w swoisty wyścig w czeluściach Ziemi. Po tym, jak ekipa Majcherczyka wyprzedziła ich po piątym dniu na górze wodospadu, obie grupy połączyły siły i kolejne elementy kanionowej układanki rozwiązywali już razem). W dniu 26.09.2008 r. odbędzie się konferencja prasowa J.M. w Warszawie. Jeśli ktoś z Państwa lub ktoś ze środowiska dziennikarskiego będzie wybierał się na tę konferencję, bardzo prosimy o poruszenie tego ważnego dla nas tematu. Skrócona wersja relacji z naszej wyprawy: W dniach 23.08 do 30.08.2008 r. polska akademicka wyprawa AKT „Watra” El Condor Rio Colca 2008 eksplorowała jako pierwsza dziewiczy odcinek najgłębszego kanionu na świecie.

8-osobowa grupa zeszła do kanionu Colca z mostu na ścieżce łączącej wsie Madrigal i Pinchollo i rozpoczęła eksplorację. Najważniejsze punkty wyprawy: 1. Dzień pierwszy – 23.08. – odkrycie gorących źródeł nazwanych na cześć klubu „Watra”. 2. Dzień trzeci – 25.08. – ze względów bezpieczeństwa odwrót 3 osób. 3. Dzień czwarty – 26.08. – powracająca grupa spotyka wyprawę polsko-amerykańsko--peruwiańską Colca Condor 2008. 4. Dzień szósty – 28.08. – zrównanie się grupy Colca Condor z grupa AKT „Watra”. Pod koniec dnia grupa Colca Condor wyprzedza grupę AKT i rozbija obóz o jedno bystrze poniżej. 5. Dzień siódmy – 29.08. – pomoc grupy Colca Condor w przeprawie do ich obozu przy wodospadzie, któremu nadano nazwę Polonia. Grupa AKT zakłada stanowisko zjazdowe do ominięcia wodospadu, a grupa Colca Condor przeprawia obydwie grupy do najbliższego bystrza. Ze względu na niespodziewanie wysoki poziom wody oraz czterokrotnie większą deniwelację terenu i ograniczenia czasowe grupa Colca Condor i AKT „Watra” podejmują decyzję o wyjściu z kanionu. Od tego momentu wspólne wyjście przy wsparciu ekipy zabezpieczającej Colca Condor. 6. Dzień ósmy – 30.08. – około godziny 12.00 wyjście z kanionu w okolicy Cruz del Cura. Podsumowanie: Ekipa AKT „Watra” jako pierwsza przeszła odcinek kanionu od mostu łączącego Madrigal z Pinchollo do biwaku przed wodospadem Polonia. Ciąg dalszy tego sporu można było śledzić na łamach

różnych gazet, czasopism i stron internetowych.

Początek kanionu fot. S. Biernacki

fot. S. Biernacki

2009

Droga do gwiazd nie jest łatwa z ziemi Seneka Młodszy

Znów w objęciach kanionu Obudziło mnie ostre słońce wschodzące nad Andami. Leżąc w śpiworze na kamienistym podłożu między kaktusami, jeszcze niemal przez sen, słyszę Darka: – Popard, weź GPS, idź jeszcze pobiegać i znajdź miejsce, gdzie będziemy schodzić. Popard odrzekł, głośno dysząc: – Jo ni mom siyły do lotanio, moga yno łazić. Niecały rok temu właśnie w tej okolicy nasza wyprawa wyszła z kanionu w pobliżu charakterystycznej skały. Wówczas Darek zebrał współrzędne za pomocą GPS-u i teraz z Popardem szukali tego miejsca. Po chwili słyszę Przemka: – Jest zimno! Wyjdę ze śpiwora, jak wstanie słońce. O! Siedząc jeszcze w śpiworze, zapala papierosa i po chwili dodaje: – A w ogóle to w nocy prawie nie spałem, bo biegały tu wilki i inne bestie. Faktycznie coś w nocy biegało w pobliżu, ale nie byłem pewien, czy to były wilki lub jakieś inne bestie, wyglądało mi to co najwyżej na lisy. Przemek miał chyba majaki, bo bez wcześniejszej aklimatyzacji noc spędziliśmy na krawędzi kanionu, w pobliżu punktu widokowego Cruz del Cura na wysokości 3700 m n.p.m. Poza tym ciągle palił papierosy i pił herbatę z liści koki. Szymkuś nic nie mówił − nawet jakby chciał, to nie mógł, ponieważ dostał zapalenia krtani. Poprzedniego wieczoru próbował wydusić z siebie słowa i

nawiązać rozmowę z Popardem na temat miejscowych motocykli, ale odpowiedź była krótka, nawiązująca do punktu widokowego Cruz del Cura: – Je piontek wieczor, wylondowalimy przy jakijś kurze, nie smol mi sam o motorach, jutro idymy na kanion, si ju lejter. Po chwili ponownie usłyszałem śląską gwarę Poparda, tym razem zadowolony krzyczał: – Znojdłech ten plac ze skałom, je kajś dwiesta metrów furt. Był to sygnał, że już trzeba wstawać. *** Wczoraj późnym wieczorem dojechaliśmy tutaj przepełnionym do granic możliwości autobusem. Musieliśmy prosić kierowcę, aby się zatrzymał, bo nie było tu żadnego przystanku. Był zaskoczony, że chcemy wysiąść w nocy na takim odludziu, ale skoro nalegaliśmy, to stanął. W Chivay ledwo zmieściliśmy się do autobusu. Ostatni wsiadał Darek i jedyne miejsce, jakie znalazł, znajdowało się naprzeciwko kierowcy na jego kokpicie. Romantycznie mogli patrzeć sobie w oczy, tylko że kierowca jeszcze musiał prowadzić autobus. Podróżowanie po Peru w takim stylu stało się dla nas normalne. Nasza wyprawa była niskobudżetowa i nawet gdy braliśmy taksówkę, to tylko jedną. Było nas pięciu i każdy miał dwa duże plecaki i wiosła do pontonów. Musieliśmy wyglądać dość niezwykle, bo mimo swej wszędobylskiej nachalności kierowcy taksówek daewoo tico nigdy nam nie proponowali podwiezienia, a gdy chcieliśmy ich zatrzymać, nawet nie zwalniali. Dlatego zawsze wybieraliśmy średniej wielkości samochód kombi. Były to największe taksówki, jakie można znaleźć w Peru. Kierowca i tak nie wierzył, że się zmieścimy do jego auta (my początkowo też nie), zwłaszcza że niektóre samochody miały butle od instalacji gazowej właśnie w bagażniku, co odpowiednio zmniejszało jego pojemność. Sposób pakowania się do auta był dziecinnie

prosty: najpierw upychaliśmy do bagażnika tyle bagaży, ile się tylko dało, potem cztery osoby wsiadały na tylne siedzenie. Na ich kolana wciskałem wiosła i kolejne plecaki, tak żeby zostały mi tylko dwa. Ponieważ jestem największy, sam wsiadałem na przednie siedzenie i wciągałem na siebie ostatnie dwa plecaki. Tak upchani jechaliśmy czasem nawet kilkadziesiąt kilometrów. *** Dochodząc do miejsca, skąd mamy schodzić na dno kanionu, słyszę Poparda: – Co momy? Sobota some połednie. Przyszli my, piyrszy roz widzimy tamkej konsek rzyki i bydymy tam wlazować. Turyści tu nie bywają. Nie ma tu platformy widokowej ani żadnej ścieżki czy drogi. Odludne, zapomniane miejsce położone gdzieś nad kanionem. Pustynny krajobraz z porozrzucanymi głazami i rosnącymi gdzieniegdzie kaktusami nie wyglądał zachęcająco.

Droga w dół fot. K. Mrozowski

Przed zejściem do kanionu (od lewej: P. Kmita, Sz. Ponikiewski, K. Popardowski, D. Kandzia; na dole: K. Mrozowski) fot. K. Mrozowski

Po zrobieniu pamiątkowego zdjęcia przy skale, gdzie przed rokiem zakończyła się wyprawa, zaczynamy schodzić w dół. Mamy do pokonania ponad 1000 m. Ruszyliśmy dość wcześnie, żeby uniknąć prażącego w południe słońca, które rozpali górne krawędzie kanionu i będzie chciało usmażyć wszystkich, którzy się tam znajdą. Schodzimy ostrożnie po bardzo stromym, sypkim zboczu, spod nóg raz po raz osypują się kamienie. Zakosami od lewej do prawej strony kluczymy między sterczącymi pionowo skałami. Omijamy podcięte skały, za którymi rozciąga się przepaść. Dookoła skalna szaro-brązowa pustynia, tylko gdzieniegdzie rosną kaktusy i nieduże krzewy. Czasem gdzieś wysoko nad głową można dostrzec kondora szybującego na tle bezchmurnego nieba. Przeciwległą ścianę kanionu, która ma wysokość około 3000 m, wieńczy wulkan z ośnieżonym szczytem. Gdzieś na dole

wije się rzeka, której szumu jeszcze nie słychać. Staramy się iść szybko, żeby jak najprędzej dotrzeć do dna kanionu. W południe nie znajdziemy już nawet skrawka cienia, żeby uchronić się przed słońcem. Dodatkowo im niżej, tym jest cieplej, średnio co 100 m temperatura wzrasta o 1°C. Zbocze cały czas jest prawie pionowe, ani na moment się nie wypłaszcza. Nawet jeśli patrząc z góry, ma się wrażenie, że za kilkadziesiąt metrów stromizna złagodnieje, po dotarciu w dane miejsce okazuje się, że to było tylko złudzenie i nadal jest tak samo. Schodzimy na ugiętych bez przerwy nogach, ze stopami wygiętymi w stawie skokowym i napiętymi mięśniami, wyhamowując bezwładnie nabieraną prędkość i starając się nie upaść. Cały nasz sprzęt znosimy w workach na plecach. Po drodze nie ma nawet najmniejszej półki, na której moglibyśmy spokojnie odpocząć. W pewnym momencie spod nóg osuwają mi się kamienie. Tracę równowagę, upadam i od razu zaczynam się zsuwać po kamienistym zboczu, przypomina to zjazd po tarce. Nie mogę się zatrzymać. Dopiero po kilkunastu metrach wytracam prędkość, poobdzierany wstaję i schodzę dalej. Podobne upadki zdarzyły nam się jeszcze kilka razy, zanim zaczęliśmy drugi etap schodzenia. Polegał on na zejściu po pionowej ścianie do właściwego koryta rzeki, wyżłobionego przez nią w litej skale. Zakładamy stanowisko i przy użyciu lin powoli zjeżdżamy już na samo dno. Na dnie kanionu, w miejscu, gdzie ma się zacząć nasza przygoda, znajdujemy graffiti „POLONIA 2009 USA” wysprejowane na skale przez wyprawę wywodzącą się z Nowego Jorku, światowej stolicy graffiti. Była to specjalna wiadomość od konkurencji dla nas. W czasie zejścia otrzymałem od Sławka wiadomość SMS-ową, którą teraz odczytuję: „Wasza konkurencja jest w kanionie. Uważajcie! Natknęli się na dwa 50-metrowe wodospady. Nie umieli sobie z nimi poradzić, stracili dwa dni i potrzebowali pomocy

alpinistów z góry. Na pewno dacie radę. Życzę powodzenia!”. Od razu przypomniał mi się kwietniowy pokaz slajdów Jerzego Majcherczyka, który odbył się w Krakowie. Będąc na sali, słuchałem, jak niewłaściwie i niegodnie się zachowaliśmy. Prelegent zakończył wystąpienie propozycją wspólnego powrotu obu wypraw – jego i naszej – do kanionu Colca, prawdopodobnie w przyszłym roku, po znalezieniu dużego sponsora. Teraz to sam nie wiem, chyba „zapomniał” nam później przekazać, że jednak jedzie w tym roku.

Tylko jedno może unicestwić marzenie – strach przed porażką Paulo Coelho

Drugie podejście Po powrocie z pierwszej wyprawy, w październiku 2008 roku

niespodziewanie okazało się, że otrzymaliśmy nominację do nagrody Traveler w kategorii Wyczyn Roku przyznawanej przez „National Geographic”. Była to swego rodzaju mobilizacja do kontynuowania wyprawy. Jednak mimo planów powrotu do Peru ten temat coraz rzadziej przewijał się w rozmowach naszej ekipy. Długo zastanawiałem się, czy w ogóle chcę jeszcze tam jechać. Pierwsza wyprawa była nauczką i dobitną lekcją pokory. Przekonałem się, że eksploracja kanionu to nie jest zwykły spacer wzdłuż małej rzeczki. Już po powrocie do Polski ustaliliśmy z Darkiem, że jeśli zechcemy znów zmierzyć się z Colką, damy radę, ale trzeba się do tego odpowiednio przygotować. Nie możemy sobie pozwolić na błędy i niedociągnięcia, które przypadły nam w udziale za pierwszym razem i były spowodowane brakiem wiedzy o kanionie. Po koniec roku 2008 na naszym forum internetowym wyprawy nieśmiało spytałem, kto chciałby ponownie jechać do kanionu. Po jakimś czasie odezwał się Darek, ale jego decyzji byłem akurat pewien, nawet nie musiał się deklarować. Darek właściwie od momentu powrotu do Polski był gotowy na ponowny wyjazd do Peru. Wspólnie zastanawialiśmy się, czy zgłosić naszą wyprawę do nagrody Kolosa na Ogólnopolskich Spotkaniach Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów. W końcu, za namową znajomych, stwierdziliśmy, że wysyłamy zgłoszenie. Niestety, gdy wszedłem na stronę internetową Kolosów, żeby wypełnić formularz, okazało się, że jest już kilka dni po terminie i organizatorzy nie chcieli robić wyjątków. Przeglądając stronę, spostrzegłem, że jeszcze nie minął termin zgłoszeń projektów wypraw do Nagrody im. Andrzeja Zawady. Otrzymanie jej jest równoznaczne z otrzymaniem wsparcia finansowego przeznaczonego na organizację wyprawy. Zgodnie z regulaminem, aby się o nią ubiegać, trzeba być młodym (wiek poniżej 30 lat) i mieć marzenia. Wydawało mi się, że spełniamy oba te warunki. Zostały jeszcze dwa dni.

Ponieważ projekt i tak był już gotowy, szybko dostosowałem go do wymogów przedstawionych w formularzach i wysłałem z nadzieją, że może się uda. Andrzej Piętowski Kierownik wyprawy Canoandes-79, organizowanej przez Akademicki Klub Turystyki Kajakowej „Bystrze”, za ten wyczyn wraz z przyjaciółmi w 1984 r. trafił do Księgi rekordów Guinnessa, a w 2001 r. otrzymał nagrodę Super Kolosa. W sumie już pięciokrotnie spłynął kanionem Colca. Andrzej Piętowski studiował elektronikę na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Był prezesem Akademickiego Klubu Turystyki Kajakowej „Bystrze” w Krakowie. Przerwał studia w związku z udziałem w wyprawie Canoandes-79. Po osiedleniu się w Stanach uzyskał tytuł magistra na wydziale matematyki Uniwersytetu Stanowego Bowling Green w Ohio. W czasie wyprawy Canoandes-79, w Meksyku, został wybrany przez uczestników kierownikiem ekspedycji i kierował eksploracją rzek Ameryki Środkowej i Południowej, gdzie Polacy osiągnęli największe sukcesy. W latach 1998 i 1999 zorganizował i poprowadził dwie wyprawy rowerowe w rejon źródeł Amazonki. W roku 2000 wraz z Piotrem Chmielińskim, pod patronatem National Geographic Society, zorganizował ekspedycję w celu dokładnego zlokalizowania źródeł królowej rzek – Amazonki. Obecnie pracuje jako nauczyciel matematyki w liceum miejskim – Foreman H.S. – w Chicago. Co roku latem prowadzi szkołę języka angielskiego dla Indian w Chivay. Relacja z wyprawy Canoandes-79 autorstwa Andrzeja Piętowskiego została zamieszczona w 1989 r. na czołowym miejscu w amerykańskiej książce First Descents. In Search of Wild Rivers (Pierwsze spływy. W poszukiwaniu nieujarzmionych rzek). Podróżnik jest też autorem licznych artykułów publikowanych w prasie

światowej.

Nasz ślad… fot. D. Kandzia

Podczas OSPŻiA w Gdyni jako kandydaci do nagrody przeprowadziliśmy swoją prezentację i wieczorem udaliśmy się na imprezę dla prelegentów. Podczas tego spotkania mieliśmy okazję poznać Andrzeja Piętowskiego, kierownika wyprawy Canoandes-79. Długo rozmawialiśmy z nim na temat naszej wyprawy: dlaczego się nam nie powiodło i co trzeba zmienić, jakiego sprzętu użyć. Podróżnik opowiedział o szkole angielskiego,

którą założył dla Indian w Chivay. Ze swoimi znajomymi ze Stanów Zjednoczonych co roku jeździ do Peru i bezinteresownie uczy angielskiego młodych Indian. Dzięki temu będą oni mogli podjąć później pracę, np. jako przewodnicy, w jakiejś gałęzi turystyki, która coraz mocniej rozwija się w tej okolicy. Ponieważ nie byliśmy do końca przekonani co do ponownego wyjazdu do Peru, gorąco zachęcał nas, mówiąc: – Koniecznie musicie jechać, zaczęliście. Musicie to skończyć.

aby

dokończyć

to,

co

W niedzielę wieczorem, podczas gali kończącej Spotkania prowadząca przeczytała: – W czasie XI Ogólnopolskich Spotkań Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów Kapituła przyznała Nagrodę im. Andrzeja Zawady zespołowi El Condor Rio Colca. Ten komunikat przypieczętował naszą decyzję. Ogromnie zaskoczeni i szczęśliwi wyszliśmy na scenę. Znana aktorka Anna Milewska, wdowa po himalaiście Andrzeju Zawadzie, wręczyła nam tabliczkę pamiątkową i symboliczny wielki czek. Po chwili włożono mi do ręki mikrofon. Na wielkim ekranie pojawiło się zdjęcie Darka wbijającego spita w kanionie, a ja, zestresowany, z trudem wykrzesałem z siebie jedynie parę słów do kilkutysięcznej publiczności. Chcieliśmy jechać w tym samym składzie. Byliśmy już wszyscy pewni, że znów powinniśmy zmierzyć się z kanionem, no może z wyjątkiem Sławka, który już wtedy wiedział, że nie może wziąć udziału w wyprawie. Niestety, z różnych powodów kolejne osoby rezygnowały z wyjazdu i nasza grupa kurczyła się. Został Darek, Szymon i ja. Wkrótce dołączył do nas Wojtek, kolega Szymona, ratownik WOPR, dobry wspinacz, który miał za sobą dużo ciekawych wypraw, i wyglądało, że będzie z niego dobry kompan. Taki skład ekipy nam odpowiadał. Wiedzieliśmy, że mała,

czteroosobowa grupa będzie się mogła szybko poruszać, a jednocześnie będziemy w stanie sami przetransportować cały potrzebny sprzęt. Postanowiliśmy też rozwiązać sprawę kierownictwa wyprawy. W 2008 r. ostatecznie nie ustaliśmy, kto jest kierownikiem ekspedycji. W kanionie podczas eksploracji wspólnie podejmowaliśmy decyzje, w jaki sposób ominiemy przeszkodę, i taki system się sprawdzał. Jednak przy organizacji wyprawy i po jej zakończeniu powodowało to różne problemy i przeciąganie się spraw, bo niekiedy mijało trochę czasu, zanim zapadła ostateczna wspólna decyzja. Mimo że na co dzień znaliśmy się dobrze i byliśmy przyjaciółmi, to w Peru dochodziło między nami do spięć. Zaobserwowaliśmy, że w skrajnych warunkach uwidaczniały się różnice charakterów. By uniknąć niepotrzebnych sporów, stwierdziliśmy, że tym razem musimy wybrać kierownika wyprawy. Jego zadaniem będzie reprezentowanie grupy i – w razie sporu – podejmowanie ostatecznej decyzji. Chętnych na to stanowisko było dwóch: ja i Szymon. Zrobiliśmy tajne wybory, głosować miały wszystkie osoby uczestniczące w pierwszej wyprawie. Jednak zanim wybory zostały rozstrzygnięte, Szymon zrezygnował z wyjazdu, a kierownikiem wyprawy zostałem ja. Na wieść o rezygnacji Szymona zadzwonił Wojtek: – Słyszałem, że ci się wyprawa rozsypuje. – Nic mi się nie rozsypuje. Szymon zrezygnował, ale my jedziemy. – No właśnie… ja też rezygnuję, bo planujemy wyjazd na motorach. Tym sposobem zostaliśmy we dwóch: Darek i ja. Zaproponowaliśmy udział w wyprawie naszemu koledze Popardowi, który jeździł już z nami w różne miejsca. Szybko i bez wahania zgodził się. Popard, Ślązak posługujący się na

co dzień gwarą śląską, miał na imię Krzysztof, ale sam tego imienia nie używał, przedstawiając się pseudonimem. Uprawiał turystykę wysokogórską i wśród nas wyróżniał się tym, że czekał, aby wyznaczyć mu zadanie, a potem realizował je bez wahania i wątpliwości czasem komplikujących życie. W tym samym okresie pokazywałem slajdy z naszej ubiegłorocznej wyprawy do Peru w Akademickim Klubie Turystyki Kajakowej „Bystrze” w Krakowie, z którego pochodzili pierwsi zdobywcy kanionu. Po prezentacji w kuluarach, czyli już na Rynku Głównym, wywiązała się rozmowa na temat nowej wyprawy oraz jej uczestników, a na koniec padło pytanie: – Czy zgodzilibyście się, żeby jedna osoba z „Bystrza” pojechała z wami do Peru? – Czemu nie? Porozmawiam z resztą, ale myślę, że to niezły pomysł. I tak dołączył do nas Przemek – nałogowy palacz z rozbrajającym, dziecięcym uśmiechem, jego sylwetka pozwalała słusznie przypuszczać, że spłynął niejedną rzeką: Przemek to jeden z najlepszych kajakarzy górskich w Polsce. Ponieważ nie znaliśmy go, początkowo mieliśmy obawy, czy się sprawdzi. Podczas kilku wspólnych wyjazdów przygotowawczych szybko pozbyliśmy się tych wątpliwości. Przemek okazał się doskonałym kolegą i dobrym kompanem w podróży. I tak znów było nas czterech i w takim składzie postanowiliśmy jechać. Mieliśmy już kupować bilety lotnicze i pakowaliśmy się do wyjazdu, gdy zadzwonił do mnie Szymkuś: – Cześć! Powiem wprost: myślisz, że mógłbym jechać z wami na Colkę? – Hm? Nie wiem. Muszę się zastanowić. Porozmawiam z Darkiem.

– Już z nim rozmawiałem, powiedział, że mam zadzwonić do ciebie, i jak się zgodzisz, to mogę jechać. – A jak u ciebie z technikami wspinaczkowymi? Wiązanie lin i te sprawy… – Spoko, ale bez szału. – A dobrze pływasz? (Przyganiał kocioł garnkowi). – Dobrze! – No, to jak chcesz jechać, to się pakuj. Do jutra musisz podjąć ostateczną decyzję, bo kupujemy bilety. – OK. Idę jutro z wami po bilet. Szymkuś miał na imię Szymon. Był najmłodszy z nas i stał się maskotką wyprawy. Najlepiej ze wszystkich biega po pizzę i piwo, w tej kwestii zawsze można na niego liczyć. Tak powstała pięcioosobowa zgrana grupa, gotowa, by zmierzyć się z kanionem. *** Dzień wyjazdu przypadł na niedzielę. Zbiórka wszystkich uczestników wyprawy odbyła się wieczorem pod moim domem. Mieliśmy jechać do Frankfurtu nad Menem, a stamtąd lecieć samolotem przez Madryt do Limy. Przed samym wyjazdem okazało się, że nie działają tylne światła w samochodzie. Szymkuś, student budownictwa i właściciel pojazdu, stwierdził: – To chyba tylko żarówki, dajcie mi chwilę, naprawię to. Minęła godzina, podchodzę do samochodu. – No i jak tam? – No, to nie żarówka, ale jeszcze próbuję to naprawić. Na wszelki wypadek zacząłem wydzwaniać do zaprzyjaźnionych elektryków samochodowych, lecz żaden nie odbierał telefonu. Zadzwoniłem jeszcze do kolegi, który się

trochę zna na samochodach, i dostałem taką radę: – Weź kawałek kabla i pociągnij go od akumulatora do świateł. Jak będziesz chciał je zapalić, to w kabinie złączysz dwa przewody i światła będą się zapalać. – A stopy? – Też będą się zapalać. – Podczas hamowania? – Jak w tym momencie złączysz kable, to tak. – Dzięki. Ten wariant mnie nie zadowalał. Minęła kolejna godzina. Podchodzę do Szymkusia, który już razem z Popardem, absolwentem budownictwa, walczył z materią: – No i jak? – Hm, lipa, ale jeszcze jest parę koncepcji. Minęła trzecia godzina, przychodzi Szymkuś. – Światła… nie działają. Musimy znaleźć inny samochód. W tym momencie olśniło mnie. Przecież Darek, który do tej pory wyluzowany oglądał telewizję i rozmawiał z Basią, jest elektronikiem. Krzyczę: – Darek! Przyjdź do samochodu. – A do chłopaków mówię: – Damy mu teraz chwilę. Jak się nie uda, to szukamy samochodu. Darek zabrał się do pracy, a my poszliśmy do domu. Minęło nie więcej niż pięć minut, ledwo zdążyliśmy usiąść, przychodzi Darek. Mówię do niego: – No, idź, spróbuj naprawić te światła! – Już zrobione. Pociągnąłem dodatkową masę, podłączyłem ją z…, ale wtedy musiałem wziąć jeszcze jeden kabel i poprowadzić go z… do… i …

– Co? – To było banalne. Naprawiłem jeszcze światełko w kabinie i gniazdko od zapalniczki, żeby można było włączyć nawigację. Nie wiem, czy to było takie banalne, bo wewnątrz samochodu na kokpicie pojawiły się jakieś dodatkowe kable, których Darek pod żadnym pozorem nie pozwolił ruszać. W każdym razie odjechaliśmy w kierunku Frankfurtu. Na autostradzie jeszcze przez chwilę obserwowałem światła samochodów jadących z naprzeciwka i obudziłem się już na miejscu. Szczęśliwie dojechaliśmy do Frankfurtu, a stamtąd polecieliśmy do Peru. Dokądkolwiek zmierzasz – rób to całym sercem Konfucjusz

Pierwsze kilometry Gdy docieramy na samo dno kanionu, jest jeszcze zbyt wcześnie, żeby biwakować, więc zaczynamy się przebierać i przygotowywać do eksploracji. Doświadczenie sprzed roku

pozwoliło nam odpowiednio dobrać sprzęt. Teraz rozpoczyna się ceremoniał, który będzie nam towarzyszył przez cały czas pobytu w kanionie. Najpierw, przed założeniem pianki, smaruję dokładnie wszystkie newralgiczne miejsca na ciele, czyli te, gdzie łatwo mogą powstać obtarcia: stopy, dłonie, pachy i okolice genitaliów kremami nawilżającymi Ivostin i Emolium, które nie zawierają wody. Potem wkładam bieliznę termoaktywną, która dodatkowo odizoluje ciało od pianki, również zapobiegając obtarciom, które rok wcześniej były naszą zmorą. Po posmarowaniu stóp kremem naciągam skarpetki piankowe i buty do kanioningu. Te ostatnie, ponieważ były niedostępne w Polsce, sprowadziliśmy ze Stanów Zjednoczonych. Producent zapewniał, że charakteryzują się doskonałą przyczepnością do mokrej skały, nawet porośniętej algami i o dużym nachyleniu. I faktycznie, nasz nowy nabytek trzymał się skał, jakby miał wbudowane przyssawki, a rok wcześniej ślizgaliśmy się w tych samych miejscach, jakby były oblodzone. Na piankę wkładam suchą wodoszczelną kurtkę kajakową. Kołnierz i mankiety z lateksu oraz neoprenowy pas sprawiają, że podczas pływania woda nie przedostaje się do środka. Taka kurtka chroni przed silnym wiatrem, który wieje w kanionie, oraz przed lodowatą wodą, zapewniając komfort termiczny. W tym czasie Przemek zakłada już kolejną warstwę, którą stanowi kamizelka asekuracyjna. Ma ona zapewniać odpowiednią wyporność w czasie pływania oraz dodatkowo ochrania tors przed wiatrem i podczas upadku. Na głowę wkłada kask, dla osłony przed kamieniami spadającymi ze ścian kanionu. Obserwuję Darka, który już w kamizelce zakłada uprząż wspinaczkową, potrzebną do asekuracji, zjazdów ze skał i wpinania się w liny poręczowe. Taka uprząż była stałym elementem wyposażenia każdego z nas. Dłonie, które w ubiegłym roku po krótkim czasie były tak pokiereszowane, że wyglądały, jakby przeszły charakteryzację do filmu grozy, najpierw smaruję kremem nawilżającym, a następnie nakładam warstwę kremu

ochronnego zabezpieczającą przed obtarciami. Potem zakładam jeszcze rękawiczki z pianki neoprenowej i skóry – będą dodatkowo grzać i chronić przed urazami.

Wodowanie pontonu… fot. D. Kandzia

…i przenoszenie pontonu fot. D. Kandzia

Tak skompletowany „mundur” zapewniał nam doskonałą ochronę przed zimną wodą, wiatrem i urazami. Miał tylko jedną małą wadę: trudno było go zdjąć. Co wieczór śmialiśmy się, obserwując się nawzajem podczas rozbierania. Najwięcej czasu zajmowało zdjęcie kurtki, bo wszystkie jej lateksowe elementy mocno przyklejały się do ciała. Kurtkę wkładało się i zdejmowało przez głowę. Najpierw trzeba było podciągnąć ją do góry i zacząć ściągać przez głowę. Pewnego wieczoru Szymkuś, mając już głowę i ręce w środku, zdał sobie sprawę, że zapomniał rozpiąć rzepy na pasie biodrowym kurtki, i zrobił sobie z niej kaftan bezpieczeństwa. Szamotał się jak zwierzę w potrzasku i obijał się na ślepo o skały, usiłując się wydostać. Dopiero po chwili uspokoił się i bez

pomocy ściągnął kurtkę. Ze względu na problemy ze zdejmowaniem „munduru” w ciągu dnia nikt nie próbował się rozbierać, zaś załatwienie potrzeb fizjologicznych raczej zostawiał na wieczór. Na rzeczy i sprzęt zamiast plecaka mieliśmy worki kanioningowe. Worek był całkowicie szczelny, wygodny i prosty w obsłudze. Można było razem nim wskakiwać do wody, pływać, a on nie nasiąkał wodą. Miał tylko jedną wadę – brak pasa biodrowego. Przy skokach przesuwał się na plecach we wszystkie strony. Jednak z tym też sobie poradziliśmy. Pasy biodrowe, bez dziurawienia worka, dorobiła nam mama Darka. Aparat fotograficzny i kamerę trzymałem osobno w szczelnym pudełku, które było przywiązane do worka, żeby w każdej chwili był do nich łatwy dostęp. Sprzęt kajakowy i kanioningowy skompletowaliśmy dzięki pomocy Piotra Darkowskiego z firmy ProKajak. Gdy kończyłem się ubierać, Przemek wziął się już za pompowanie dwóch małych pontonów, które stanowiły dodatkowe wyposażenie całego zespołu. Na pierwszy rzut oka wyglądały jak szuwarowo-bagienne pontoniki ze sklepu dla ubogich wędkarzy. W rzeczywistości były to specjalistyczne małe pontony raftingowe kupione na naszą prośbę w Stanach Zjednoczonych przez Piotra Chmielińskiego. Przed wyjazdem zmodyfikowaliśmy je, dostosowując do naszych potrzeb i warunków panujących w kanionie. Aby zmniejszyć ich wagę, wymontowaliśmy zbędne elementy i dorobiliśmy linkę wokół całego pontonu. Miały nam służyć głównie do robienia mostów pontonowych. Gdybyśmy jednak chcieli przepłynąć dłuższy odcinek, to wszyscy do dwóch pontonów byśmy się nie zmieścili. W takim wypadku kolejne osoby musiały płynąć w wodzie za pontonem lub obok niego. Właśnie z myślą o takiej możliwości, dla bezpieczeństwa, żeby było się czego trzymać, została dorobiona linka wokół pontonu. W pontonie

jednocześnie mogły się pomieścić dwie osoby i jeden worek albo jedna osoba i dwa worki. Zaletą naszych łodzi była niewielka waga, mała objętość i duża wytrzymałość. Jeden ponton ważył 2,2 kg, a po spakowaniu był wielkości śpiwora. Początkowo baliśmy się o ich wytrzymałość, szczególnie że były wykonane z jakiegoś dziwnego PCV. Uważaliśmy zatem na wszystkie wystające z wody kamienie, na przybijanie do brzegu, ostrożnie się z nimi obchodziliśmy przy rzucaniu, żeby nie przetrzeć lub nie przebić powłoki. Jednak w miarę posuwania się w dół kanionu i upływu czasu traktowaliśmy pontony coraz gorzej. Pod koniec nikt się nimi nie przejmował. Przeciągaliśmy je po wszystkim: skałach, kaktusach i żadnemu się nic nie stało. Przemek bardzo chciał zabrać do kanionu dwa kajaki. Załatwialiśmy je już dużo wcześniej przez naszego znajomego Vlada, który rok wcześniej też nam pomagał. Miały na nas czekać w Arequipie. Po przyjeździe mieliśmy się po nie zgłosić. Niestety, okazało się, że ich dla nas nie ma. Podobno pojawili się Amerykanie, zaproponowali dużo pieniędzy i je zabrali. Istniała możliwość pożyczenia innych kajaków, ale za dużo wyższą cenę i dla nas była to bariera nie do pokonania. W Arequipie jest mnóstwo agencji turystycznych, czasami odnosi się wrażenie, że są w co drugim budynku. Zacząłem z Przemkiem biegać po mieście i szukać kajaków. Rozmowa w każdej agencji wyglądała podobnie. Za biurkiem siedziała miła pani i na początku szło gładko: – Dzień dobry! Czy mają państwo kajaki górskie? – Tak, oczywiście. Chcecie pływać z przewodnikiem czy bez? – Bez przewodnika, sami. – A gdzie? – Yyy… no… gdzieś… I w tym momencie za każdym razem zaczynały się problemy.

– …może Colca? Kanion Colca? I rozmowa wyraźnie zaczynała zmierzać ku końcowi. Albo padało krótkie „nie”, albo za dziesięciodniowy wynajem kajaka żądano takiej kwoty, że można byłoby sobie prawie kupić nowy. Chyba nie wierzyli, że dostaną je z powrotem. Przemek był niepocieszony takim obrotem sprawy. Jednak jak się później okazało, dobrze, że nie mieliśmy kajaków. W kanionie było wystarczająco dużo wody, ale warunki do kajakowania były skrajnie trudne. Bystrza najwyższej klasy trudności, niespływalne i ciągłe skalne przeszkody – szachownice, nazywane również kamiennymi ogródkami. Gdybyśmy wzięli kajak, to więcej czasu spędzilibyśmy, nosząc go, niż nim pływając. Bardziej by przeszkadzał, niż pomagał, a ciągnięcie kajaka tylko po to, żeby zrobić sobie z nim zdjęcie, nie było warte wysiłku. Liny statyczne, których używaliśmy rok wcześniej, zastąpiliśmy linami do kanioningu, które nie nasiąkają wodą i pływają po jej powierzchni. Wydawało się, że są zrobione doskonale. Miały jednak poważną wadę: trzeba było uważać, bo bardzo szybko się przecierały. Mieliśmy okazję doświadczyć tego przed wyprawą, podczas wyjazdów treningowych. Podczas zjazdu z wodospadu wystarczyła chwila nieuwagi, żeby lina się przetarła i skróciła o 10 m. Uzupełnieniem lin była rzutka ratunkowa i taśmy rurowe do zakładania stanowisk. „Sprzętem gastronomicznym” były, tak jak poprzednio, trzy małe maszynki benzynowe, na których mogliśmy w każdej chwili przygotować posiłek. To rozwiązanie sprawdziło się za pierwszym razem i nie było sensu szukać innego. Na nasze menu składały się: rano i wieczorem po pół porcji gotowego liofilizowanego dania, w ciągu dnia do przegryzienia coś słodkiego, a na wyjątkowe chwile kawałek suszonej kiełbasy. ***

W końcu, po całej ceremonii byliśmy ubrani w „zbroje” i mogliśmy ruszać w drogę. Już na samym początku natknęliśmy się na przeszkodę: bystrze klasy WW VI z syfonem. Na szczęście nie musieliśmy testować, czy naszymi małym pontonami dałoby się tędy spłynąć. Obeszliśmy bystrze bez większych problemów i ruszyliśmy dalej. Pierwszy dzień poświęciliśmy głównie na przetestowanie naszego sprzętu w kanionie. Dzięki pontonom nie musieliśmy już przeprawiać się wpław tak często, jak podczas poprzedniej wyprawy. Staraliśmy się, żeby dwie osoby płynęły z bagażami, a trzy szły brzegiem lub po płytkiej wodzie. Jeżeli nie dało się płynąć, to każdy zakładał swój worek na plecy, brał coś dodatkowo: ponton, linę lub wiosła i wszyscy szliśmy brzegiem. Jeżeli nie dało się iść, to przeprawialiśmy się pontonami na drugą stronę rzeki lub przez jeziorka powstałe między ścianami kanionu. Najpierw płynęła jedna osoba bez bagażu, asekurowana na linie z wcześniej przygotowanego stanowiska. Gdy już dopłynęła na przeciwległy brzeg to, asekurując ponton, przeciągaliśmy ją z powrotem i jednocześnie drugi załadowany ponton płynął na drugi brzeg. Taką operację trzeba było powtórzyć dwa razy, ale szło to dość sprawnie i bez zbędnego moczenia w zimnej wodzie wszyscy, z całym sprzętem przeprawialiśmy się na drugą stronę. Pierwszego dnia w kanionie udało nam się pokonać 300 m. Może nie był to oszałamiający wynik, ale uważaliśmy, że nie był też najgorszy. W tym dniu pokonaliśmy całą ścianę kanionu: z góry na samo dno. Późnym popołudniem dotarliśmy do wysokiego wodospadu. Woda zgromadziła się między dwoma ścianami, tworząc dość rozległe jeziorko. Z jego krawędzi szerokim korytem z hukiem spadała w dół, tworząc na dole olbrzymi syfon pod głazami wielkości domków jednorodzinnych. Stojąc nad

wodospadem, zacząłem się zastanawiać: – Darek, to chyba ten pierwszy 50-metrowy wodospad? – Myślisz? Chyba nie, ten ma osiem metrów, no, może dziesięć. – Pewnie przesadzali i tyle. – Nie, na pewno nie. Jeszcze będą wyższe! Zobaczysz! Nikt nie mógłby pomylić tego wodospadu z wodospadem wysokości Niagary. – Nie? Jak znam życie, nie będzie wyższych. Przypuszczenia Darka miał potwierdzić fakt, że napotkany wodospad bez problemu można było obejść, zakładając z boku stanowisko i zjeżdżając na linie w dół. Nikt nie mógłby stracić tutaj dwóch dni na przeprawie. (Jak się później okazało, faktycznie nie był to jeden z oczekiwanych wodospadów wysokości Niagary, ale i tak był najwyższym wodospadem, jaki spotkaliśmy w czasie całej eksploracji dna kanionu). Było już dość późno, a ładny widok na duży wodospad nie zdarza się codziennie, więc stwierdziliśmy, że tutaj założymy biwak. W pobliżu korony wodospadu wypatrzyliśmy półkę skalną, która była wystarczająco rozległa dla naszych potrzeb. Każdy znalazł sobie na niej miejsce do spania. Stanowisko musieliśmy założyć po to, by móc załatwić potrzeby fizjologiczne – ostrożnie zjeżdżaliśmy kilka metrów niżej. Trzeba było uważać, bo chwila nieuwagi mogła zakończyć się upadkiem w wodną kipiel, na dno wodospadu, skąd nurt wody pociągnąłby człowieka pod wielkie głazy bez możliwości ucieczki. Piękno dzikiego krajobrazu szpecił napis „Cascada del Muerte” (Wodospad Śmierci) wysprejowany na skale przez konkurencyjną wyprawę, która mówiła o ochronie środowiska i przekształceniu kanionu w park narodowy. Sądziłem, że czasy, kiedy podróżnicy zostawiali po drodze napisy typu „Tu byłem”, już dawno

minęły. W kanionie odkryłem, jak bardzo się myliłem.

Przygotowania do wyprawy

fot. D. Kandzia

Przez kolejne dni średnio pokonujemy około kilometra dziennie. Kanion dość mocno się wije, więc droga jest dłuższa, niż mogłoby się zdawać, gdy patrzy się na mapy. Przed rokiem walczyliśmy o każdy kilometr, a teraz, mimo że kanion miejscami jest trudniejszy, pokonywanie go jest ekscytującą przygodą. Zaobserwowaliśmy, że zimny wiatr, który przed rokiem tak nas wykańczał, tym razem jest dużo słabszy. Nie wiem, czy jest to uzależnione od pory roku, czy po prostu wcześniej mieliśmy pecha? Jednak za każdym razem, gdy nastrój robi się zbyt sielankowy, przyroda szybko wyrywa nas z rozmarzenia. Wystarcza chwilowy brak uwagi czy zlekceważenie niebezpieczeństwa i rzeka pokazuje, kto tu rządzi. Docieramy do kolejnej przeprawy. Wygląda niewinnie. Gęsto porozrzucane kamienie w korycie rzeki umożliwiają przejście po nich na drugą stronę. Pośrodku spiętrzona woda przeciska się między dwoma głazami, tworząc lej, przez który przelewa się cała rzeka. Jest to najwęższe miejsce w korycie rzeki i mimo tego jest dość płytko. Postanawiamy, że właśnie tędy przedostaniemy się na drugi brzeg. Pierwsi przechodzą Przemek z Popardem. Ponieważ prąd jest dość silny, idą bez worków, asekurowani liną, i przedostają się na drugi brzeg. Jest za daleko i worki są za ciężkie, żeby przerzucać je z jednego brzegu na drugi, więc robimy wyciąg. Stwierdzamy, że szkoda czasu na zakładanie stanowisk na tak prostą przeprawę. Na naszym brzegu Darek trzyma linę, zaś Szymkuś bierze pierwszy worek i wpina w linę. Podnosi linę nad głowę i worek zaczyna jechać na drugą stronę. Tymczasem za słabo naciągnięta lina ugina się, a worek, zamiast dojechać do celu, wpada w sam środek wodnego leja. W pierwszej chwili nie wygląda to najgorzej, chłopaki z drugiej strony próbują podnieść linę i przeciągnąć worek do siebie. Ale rzeka ani myśli go oddać, trzyma go w swojej kipieli. Gdy oni podnoszą linę, rzeka, zamiast puścić,

wciąga worek jeszcze głębiej. Darek, do którego jest przypięty koniec liny, siedział na gładkiej i śliskiej skale, a teraz zaczyna się zsuwać w kierunku kipieli, nie mając się czego złapać. Filmując całą sytuację, usłyszałem jego słowotok – to nie przypominało słów znajdujących się w tradycyjnym słowniku ani języka polskiego, ani żadnego innego. Była to jednak wystarczająca informacja dla mnie, że sytuacja zaczyna robić się nieciekawa. W końcu rzucam kamerę, podbiegam do Darka, łapię go i razem trzymamy linę, zaś Szymkuś wyciąga jakoś worek z wody. Zakładamy stanowiska na obu brzegach i tym razem nasze bagaże, już bezpiecznie, jeden po drugim przejeżdżają na drugą stronę. Na szczęście była to jedyna niebezpieczna przygoda, jaka przydarzyła nam się w tym dniu. Kolejne przeszkody pokonaliśmy już gładko, bez większych niespodzianek. Po południu dotarliśmy do miejsca, gdzie mogliśmy zatrzymać się na kolejny biwak. Albo znajdziemy drogę, albo ją sami wytyczymy Hannibal

La ruta del Watra Dzwoni budzik. Znów trzeba wcześnie wstać i tego najbardziej nie lubię na wyprawach. Najgorzej jest w wysokich górach, kiedy trzeba zrywać się np. o drugiej nad ranem przed atakiem szczytowym. Tutaj na szczęście jest trochę lepiej. Wstajemy o szóstej. Znów jest zimno i jest do d… . Rozpoczyna się kolejny dzień przeprawy przez kanion. Czasem zastanawiam się, po co jeżdżę w takie miejsca? Na pozór podobne wyprawy są wręcz masochistycznie. Ale wszystkie niewygody kompensuje zadowolenie z udanego wyjazdu i sprawia, że bardziej docenia się życie. Tylko trzeba to lubić, taki styl życia nie jest dla wszystkich.

Wczoraj, gdy dotarliśmy tutaj, miejsce wydawało się bajeczne: duża plaża w zakolu rzeki, sporo miejsca na biwak, słońce świeciło do wieczora. Pierwszy raz nie trzeba było wyszukiwać miejsca na karimaty, żeby „jakoś” się przespać. Nie było żadnego przesuwania i odgarniania kamieni, żeby znaleźć chociaż pół metra kwadratowego równej powierzchni pod plecy, ani wciskania się między wielkie głazy lub przypinania do nich, żeby w nocy przez przypadek nie wpaść do rzeki. Na poprzednich biwakach przeważnie nie byliśmy w stanie swobodne wyprostować nóg, a zwijanie się w figury geometryczne nigdy nie zapewniało wygody. Zgięcie nóg w kolanach pod kątem prostym niezbyt długo wydaje się optymalnym rozwiązaniem. Spanie z ciałem wygiętym w łuk? Wykluczone. Sinusoida w prostokącie? Tylko na dziesięć minut. Próbowaliśmy nawet leżeć na plecach ze stopami wzniesionymi do góry – z kątem rozwartym między nogami a tułowiem – ale i ta pozycja była absurdalna i niewygodna. Wybawieniem stawała się zapamiętana lekcja o życiu ludzi w średniowieczu. Łóżka wtedy były dość krótkie, spano w nich, prawie siedząc. Jeśli ludzie mogli spać w takiej pozycji przez całą epokę, to my mogliśmy przez kilka nocy. Przenosiliśmy się więc myślami w średniowiecze i spaliśmy na siedząco, innego wyjścia nie było. A teraz gdzie położyłem karimatę, tam było dobrze. Na dodatek jest ładnie, a kanion jest tu na tyle szeroki, że żadne kamienie oderwane od jego zboczy raczej na nas w nocy nie spadną, no i słońce rano oświetli to miejsce dość szybko. Okazało się zresztą, że nie tylko my doceniliśmy to miejsce. Nocowała tu także posuwająca się przed nami wyprawa kierowana przez Majcherczyka. Nas irytowały tylko pozostawione przez nich resztki niespalonych odpadków i śmieci. John Muir, ojciec parków narodowych w USA, który wywarł bardzo duży wpływ na dzisiejszą ekoturystykę, już w XIX w. nawoływał, by „w miejscach takich jak te zostawiać tylko ślady stóp”. Zadowoleni z tak wybornych warunków poszliśmy spać, rozkładając się na całej plaży.

Gdy już zapadły egipskie ciemności, zrobiło się chłodno. Wszyscy leżeliśmy wygodnie w śpiworach, studiując przed zaśnięciem migocącą Drogę Mleczną obramowaną ciemnymi ścianami kanionu. Z miłych i ciepłych wspominek wczorajszego wieczoru wyrywa mnie znów dzwonek budzika. Mocno wiejący wiatr nie zapowiada niczego dobrego. Czuję w ustach piasek, przecieram oczy, a w nich piasek. Spojrzałem na śpiwór: cały obsypany piaskiem. Nasz obóz wyglądał jak po przejściu burzy pisakowej. Poranny mocny wiatr sprawił, że drobny i delikatny piasek z plaży znalazł się w naszych rzeczach dosłownie wszędzie. Rozpinam śpiwór – piasek, w spodniach – piasek, w majtkach – piasek. (Jeszcze przez dwa dni towarzyszył nam jako dodatkowy bagaż). Tylko do jedzenia się nie dostał, bo było hermetycznie zamknięte. Tak rozpoczęty dzień nie wróżył niczego dobrego. W czasie śniadania, zapijając dzienną porcję liofilizatów herbatą z dodatkiem piasku trzeszczącego między zębami, dyskutuję z Darkiem: – Ciekawe, czy dzisiaj znajdziemy 50-metrowe wodospady? – Nie będzie żadnych wodospadów, to na pewno wymysł. – Nie, nie, na pewno będą. Biorąc pod uwagę, że poruszamy się tak samo jak oni, to dzisiaj musimy się na nie natknąć. – Zobaczymy. Szybko pokonujemy pierwszych kilkadziesiąt metrów, najpierw jedną stroną rzeki, potem drugą. Kanion ciągle się zwęża. Gdy po chwili znów chcemy przedostać się na drugi brzeg, okazuje się, że mamy problem. Rzeka staje się coraz bardziej rwąca, ledwo spłynie z jednej kaskady, już pojawia się następna. A my musimy się jakoś przez nią przedostać. Jedyne nadające się do tego miejsce znajduje się tuż za bystrzem. Pierwszy płynie Przemek. Jedną linę przywiązuje

do pontonu, a drugą do siebie. Przygotowuje się, siada wygodnie w pontonie i wypływa na szybki ogon nurtu rzeki wzburzonej i spienionej po spłynięciu z kaskady powyżej. Wspierany jest przez dwie osoby z dwóch różnych stanowisk. Popard stoi na samym brzegu: asekuruje prostopadle do nurtu rzeki, którą pokonuje ponton, i wydaje luz na linie, by w razie problemów szybko ściągnąć Przemka do brzegu. Ja, stojąc kawałek dalej, tak że linę trzymam niemal równolegle do koryta rzeki, pilnuję, żeby ponton nie zbliżał się do górnego bystrza i żeby przypadkiem nurt nie porwał go na bystrza poniżej. Przemek próbuje trawersować rzekę, ale prąd ściąga go w dół. Po pierwszej próbie wraca do cofki, z której wypłynął, podejmuje drugą próbę, i znów prąd go nie puszcza. W końcu wypływa trzeci raz i w pewnym momencie słychać jego krzyk tłumiony rykiem rzeki: – TERAZ! DUŻO LUZU! Tym razem udaje się. Przemek przepływa na drugą stronę, ale nie ma jak wysiąść. Próbuje złapać się kamieni, ale skała jest wygładzona przez rzekę i nie ma za co się chwycić. Bada dno wiosłem: jest za głęboko i nie może wejść do wody. Jak tylko przestanie wiosłować i chce wstać, żeby przeskoczyć na skały, nurt natychmiast zaczyna ściągać go w dół, więc musi wracać do wiosłowania. Po dłuższej walce z rzeką udaje mu się wcisnąć i zblokować ponton między głazami. Nerwowo wstaje, opierając się o skały, i z chyboczącego się pontonu szybko wspina na wielkie głazy. Uff, znów się udało. Teraz ściągamy ponton z powrotem i po kolei, już bezpiecznie, trawersujemy rzekę asekurowani na linach z dwóch stron. Jeszcze nie wiemy, że to dopiera rozgrzewka przed trudnościami dzisiejszego dnia. Ruszamy dalej. Za zakrętem nagle wyrasta przed nami wąski przełom. Wejście do niego prowadzi przez wysoką skalną bramę z wąskim przesmykiem, w którym znika rzeka, pozwalając tylko snuć domysły, co dzieje się z nią dalej. Podchodzimy niepewnie,

pokonując kilka bystrzy po drodze. W pierwszej chwili wydaje się, że nie da się iść dalej. Zaczynamy kombinować, jak dostać się do nieznanej otchłani, od której odgradzają nas niebezpieczne bystrza. Po wspólnej naradzie stwierdzamy, że to jest prawie proste. Słowo „prawie” nabierało tu znaczenia dużo większego niż w reklamie piwa. Pierwsza osoba musi wziąć rozbieg, wybić się z kamiennego brzegu, przeskoczyć nad niebezpiecznym bystrzem, wskoczyć do wody, dopłynąć do cofki za dużym głazem, gdzie woda jest spokojna, i wreszcie wyjść na drugi brzeg. Aby dodać pikanterii planowi, trzeba powiedzieć, że powyżej i poniżej jedynego miejsca, z którego można by skoczyć, znajdują się jeszcze bardziej niebezpieczne bystrza – z odwojami, więc margines błędu jest zerowy. Nieudane wykonanie zadania czy drugie podejście po prostu nie wchodzi w grę. Musi się udać. Niewiadomą jest też rzeka, do której trzeba wskoczyć, a dokładniej to, co jest na jej dnie. We wzburzonej rzece nie widać, czy na dnie są kamienie, na których można połamać sobie nogi, czy piasek zapewniający miękkie lądowanie. Gdy oceniam nasze szanse, przypomina mi się powiedzenie: „Nie bój się wielkiego kroku, nie pokonasz przepaści dwoma małymi”. Przyszedł czas na wybór ochotnika, który poprowadzi tę przeprawę. – Szymkuś, chcesz iść pierwszy? – Eeeee… My… Hy… – cichutko chrypi Szymkuś. Pada więc na niego. Właściwie to trudno powiedzieć, że Szymkuś jest ochotnikiem. Ma zapalenie krtani i nie może protestować. Nawet jeśli chce. Mówi tak cicho, że ledwo go słychać w ciszy, zaś przy szumiącej rzece jest w zasadzie niesłyszalny. Zajmuję wygodne miejsce na dużym kamieniu. Przygotowuję kamerę, bo wiem, że będzie co filmować.

W kanionie fot. K. Mrozowski

Początek Przełomu Watry fot. K. Mrozowski

Szymkuś stanął na krawędzi skały, pomyślał ostatnie życzenie i skoczył. Przeleciał nad rwącym nurtem, lądując na niedużym głazie na środku rzeki, oblewanym dużą ilością wody. Buty zadziały, jakby miały przylepce, i nie pozwoliły mu się zsunąć ze skały. Lekko się zachwiał, ale po chwili stał już wyprostowany, szykując się do drugiego skoku. Odbił się i wskoczył prosto do rzeki, nie wiedząc, co go w niej czeka. Woda w tym miejscu okazała się głęboka i szybko dopłynął na drugi brzeg. Filmując to, pomyślałem: – Skoczył, przeżył, to dobrze. W tym momencie było już jasne, że droga do wnętrza przełomu została otwarta i że zapuszczamy się w nieznaną

otchłań, ominiętą przez naszą konkurencję. Dalsza część przeprawy idzie sprawnie. Na obu brzegach rzeki zakładamy mocne stanowiska asekuracyjne. Najpierw na drugą stronę po linie przejeżdżają nasze bagaże, a potem przechodzimy po kolei my. Przekraczamy skalną bramę i wchodzimy do wąskiej szczeliny przełomu, który rzeka wyżłobiła w twardej skale. W tym miejscu dno kanionu było puste, jakby wymarłe. Można by rzec, że kanion jest taki wszędzie, ale tutaj miał on szczególny wygląd. Jeżeli do tej pory wydawał się trudny do przebycia, to tutaj to słowo nabrało nowego, szczególnego znaczenia. Słońce nie zagląda tu chyba nigdy. Jest wąsko i kręto. Cały czas pozostajemy w cieniu, zaś szarobrązowe ściany wyglądają ponuro i mrocznie. W najwęższym miejscu przełom ma około 2,5 m szerokości. Jeśli się dobrze naciągnę, mogę jednocześnie dotknąć obu ścian kanionu. Dotykając dwóch przeciwległych ścian i patrząc wysoko w górę na wąski pasek nieba pomiędzy nimi, czuję się szczególnie. Oto jesteśmy na dnie tej wielkiej szczeliny, rysy na naszym globie, jako pierwsi na świecie! Jak się później okazało, to właśnie miejsce, przy ścianach wysokości ponad 3000 i 4000 m, jest drugim co do głębokości w całym kanionie. Tuż po wejściu do przełomu siedzimy na wąskiej skalnej półce, zastanawiając się, co zrobić dalej. Jedno jest pewne, trzeba iść do przodu, bo wrócić już się nie da. „Albo znajdziemy drogę, albo ją sami wytyczymy”. W pierwszej chwili nie wiemy, jak to zrobić. Tuż pod nami jest wąska wodna gardziel, przez którą pędzi rozszalała rzeka, woda z hukiem spada kolejnymi kaskadami i trzeba uważać, by przypadkiem do niej nie wpaść. Powoli zaczynamy przesuwać się po półce skalnej do przodu. Na jej końcu pojawia się możliwość dalszej drogi. Do gładkiej litej ściany Darek wbija spita, zakłada stanowisko i po kolei każdy zjeżdża parę metrów w dół na nieduży głaz wystający z

wody. Jest zbyt mały, żebyśmy się na nim wszyscy pomieścili z naszymi bagażami. Od razu za kamieniem robimy most pontonowy. Po chwili płyniemy przez najwęższy fragment kanionu, woda w tym miejscu jest akurat spokojna i można podziwiać to miejsce, dotykając ścian. Po chwili dopływamy do niedużego, ale płaskiego fragmentu brzegu, by wkrótce zmierzyć się z kolejnymi trudnościami. W tym miejscu nie ma żadnych półek skalnych, po których można by przejść dalej. Woda wypełnia całą przestrzeń dna kanionu od ściany do ściany. Przed nami rozciąga się gigantyczna szachownica skalna wypełniona porozrzucanymi przypadkowo głazami. Rozszalała woda pędzi między nimi, a fale przelewają się przez niektóre kamienie. Rzeka jest wzburzona i biała, tworzy liczne bystrza, gdzieniegdzie małe, a zaraz za nimi duże. Najpierw milczymy, każdy myśli, co tu zrobić. Powiedzenie, że nadeszła czarna godzina, nie jest odpowiednie, bo ta godzina już dawno minęła. Nie mając innego wyjścia, powoli przechodzimy ze skały na skałę, ostrożnie przesuwając się w dół rzeki. Głazy, nawet te większe, są zbyt małe, żeby zmieściły się na nich więcej niż dwie osoby. Czasem nie mieści się nawet jedna, trzeba stać obok i tylko trzymać się skały, wypatrując dalszej drogi. Najpierw Szymkuś z Popardem przechodzą na drugą stronę, żeby zobaczyć, którędy iść dalej. Wspinają się na ścianę i trawersują tuż nad spienioną wodą spadającą z kolejnych bystrzy. Po chwili wchodzą w ślepy zaułek i muszą się wycofać. Ostrożnie idziemy ze skały na skałę, przedostajemy się coraz dalej. Po wykonaniu wielu następnych manewrów udaje nam się przejść przed ten kamienny labirynt i dojść na spokojną wodę. Przez chwilę możemy odetchnąć. Przed nami kolejna atrakcja. Kanion znów zrobił się bardzo wąski. Nad samą rzeką, parę metrów powyżej wody jest półka skalna, na którą musimy się dostać. Ściana kanionu jest mocno wymyta przez wodę i bardzo krucha. Nie ma możliwości, żeby się czegoś złapać i wspiąć do góry. Darek z

Popardem próbują wejść na tę ścianę. Najpierw bez powodzenia. Wbijają kolejne haki, które po chwili zaczynają się luzować. Niby trzeba pokonać tylko parę metrów, ale pod nami płynie wartka rzeka, która tylko czeka, żeby ktoś do nie wpadł. Chłopaki wbijają kilka kolejnych haków i powoli udaje im się piąć do góry. Trwa to dość długo. Patrzę na Przemka siedzącego samotnie na skale w wodzie. Ma znużoną, zmęczoną minę, więc pytam: – Co tam? – No, rzeka miała być prosta. Więc dlaczego nie pływamy, tylko cały czas coś nosimy? Niestety, pokonywania kanionu nie da się przyśpieszyć. Chłopaki wciągają wszystkie bagaże na górę, potem wchodzą tam Szymkuś i Przemek. Idę ostatni, wybijam wszystkie haki, bo mogą się jeszcze przydać. Musimy oszczędzać, bo mamy ich mało, a przed nami długa i nieznana droga. Gdy jestem już gotowy, krzyczę do góry: – Mogę iść? – Tak. – Stanowisko jest mocne? Bo będę wisieć tylko na nim! – Moment! Po chwili: – OK, już możesz. Najpierw robię wahadło na linie, przelatując na wzburzoną rzeką, a potem wchodzę na półkę. I od razu robię wielkie oczy: – To jest stanowisko!? – No. – Do leżących plackiem na skale Poparda i Szymkusia przywiązałeś linę!?

– Tu jest bardzo krucho, nie dało się niczego wbić, więc zostali tylko oni. Mało prawdopodobne, żebyś ich ściągnął. Nie marudź. Nie ma czasu. Trzeba iść dalej. A dalej czekają na nas kolejne kłopoty. Godziny wloką się straszliwie. Jest coraz trudniej i niebezpieczniej. Przemieszczamy się bardzo wolno. Według Josepha Conrada, jeżeli spokojnie chce się przejść przez życie, nigdy nie wolno drażnić trzech osób: kobiety, kucharza i człowieka z nożem. Na dnie kanionu kucharz i człowiek z nożem nie wydają się większym problemem, bo ich tutaj nie ma. Natomiast kobieta, mimo że jej też nie ma, wbrew pozorom staje się coraz większym problemem. Czekająca w domu na swojego narzeczonego – czyli na mnie – z którym za trzy tygodnie ma wziąć ślub, jest wystarczającym powodem, żeby się pospieszyć i zdążyć opuścić kanion na czas. Bo w przeciwnym razie… Nie mam wyjścia: muszę iść do przodu. Zresztą każdy z nas ma powody, żeby nie ustawać. Powód Przemka jest bardzo prozaiczny: kończą mu się papierosy. Jedną z rzeczy, która pozwala zapomnieć o grożącym nam wciąż niebezpieczeństwie, są kawały opowiadane głównie przez Przemka. Przez cały pobyt w kanionie, gdy tylko nadarzyła się okazja, na przykład gdy reszta zespołu szykowała przeprawę, on zaraz opowiadał jakiś kawał. Pokonywanie przełomu składało się wyłącznie z różnego rodzaju przepraw, więc i kawały były non stop. Usłyszałem ich wtedy więcej niż przez całe dotychczasowe życie. Mi też poprzypominały się dowcipy, jeszcze te z przedszkola, które natychmiast opowiadałem. Pierwsze były śmieszne, ale z czasem stawały się coraz gorsze, np. „Leci nietoperz przez las. Niespodziewanie uderzył w drzewo, spada na ziemię i mówi: – Cholera, kiedyś przez tego walkmana to się zabiję”. Po pewnym czasie dowiedzieliśmy się nawet, skąd wzięło się przezwisko Przemka: „Lisek”. Oczywiście z powodu kawału. Właśnie zajadaliśmy suszoną kiełbasę i delektując się

każdym kęsem, rozmawialiśmy: – Przemek, to opowiedz w końcu ten kawał, od którego masz przezwisko! – Oj tam, oj tam, nie ma czego opowiadać. – Dawaj i tak czekamy. – No dobra, ale zobaczysz, że jest głupi i nie będziesz się śmiać. Na jednej z imprez, gdy wszyscy już byli wstawieni i wydawałoby się, że z każdego dowcipu będą się śmiać, pomyślałem, że zabłysnę nowym kawałem: „Był sobie gospodarz i miał kurnik, w którym trzymał kury i koguty. Sprytny lisek zaglądał do niego co wieczór i podkradał kurę albo koguta – zależy, na co miał ochotę. Trwało to miesiącami, aż pewnego dnia gospodarz schwytał liska i mówi: – Czy to ty wyjadasz mój drób? A sprytny lisek odpowiedział: – Nie. A naprawdę to był on!” Kawał okazał się tak nietrafiony, że nikomu nie było do śmiechu, a „Lisek” na dobre przylgnął do Przemka.

Przełom Watry fot. D. Kandzia

fot. D. Kandzia

*** Jesteśmy gdzieś poniżej punktu widokowego Cruz del Cura. Posuwamy się do przodu, wiążąc węzły jak automaty. Wbiegamy na skały jak wiewiórki (skalne), żeby zaraz potem błyskawicznie z nich zjechać. Każdy ruch jest zaplanowany i precyzyjny. To już nie jest droga przez mękę, w tym przełomie zaczęła się prawdziwa przygoda. Wydzieramy kanionowi metr za metrem. To twarda walka. Przeciwnik nas nie rozpieszcza. Nadal mamy spore problemy, które musimy rozwiązywać, jeden za drugim. Dla naszego sprzętu to doskonały test – możemy go teraz sprawdzić na wszystkie

możliwe sposoby. Na 400-metrowym odcinku jest 80–100 m różnicy wysokości, co daje 22,5% spadku. Tak duża deniwelacja musiała dać nam popalić… I dała. Pokonujemy teraz jeden po drugim niezliczoną ilość bystrzy, progów, kaskad i wodospadów, kilkumetrowe wodospady składające się na bystrza najwyższej klasy trudności z syfonami, podmytymi skałami i odwojami – niespływalne kajakiem ani pontonem. Gdy patrzy się w górę rzeki, Colca wygląda, jakby tworzyły ją niekończące się kaskady między dwoma pionowymi, wysokimi ścianami. Manewrowanie między wodospadami, przeprawy przez rzekę asekurowane linami, skoki przez bystrza, ryzykowne przejścia i przepłynięcie nurtu wpław, nabijanie spitów i haków, żeby założyć liny poręczowe do wykonania trawersów nad rzeką, a do tego cały czas wspinaczka i zjazdy również wprost do wody lub do pontonu – to sprawdzian umiejętności całego zespołu, naszej determinacji i wytrzymałości. Przez cały czas trzymamy się koryta rzeki, poruszając się dnem kanionu, wąskiego, krętego i bardzo głębokiego, przez co nie widzimy słońca i cały czas jesteśmy w cieniu przy temperaturze wody wynoszącej tylko 5°C. Wszystkie możliwe trudności, zamiast rozłożyć się na 20 km, zgromadziły się na tym krótkim odcinku. Jest naprawdę wymagający i trudny technicznie. Satysfakcję daje nam fakt, że na całej jego długości nigdzie nie widzimy śladów człowieka. Konkurencyjna wyprawa ominęła ten przełom, pozostawiając go nam. Jesteśmy tu więc pierwsi i jedyni. Czujemy radość odkrywców i dumę zdobywców. Postanawiamy nazwać przełom Przejściem Watry (ang. Watra route, hiszp. La ruta del Watra), by upamiętnić nasz macierzysty klub. Przejście całego przełomu świadczyło, że byliśmy zgranym i tym razem dobrze przygotowanym zespołem. Późnym południem trafiamy na niezbyt kamienistą plażę. W tym miejscu kończy się też trudny przełom. Jest to pierwsze

miejsce tego dnia, gdzie możemy bezpiecznie zatrzymać się na nocleg. Wszędzie jest dużo szarych kamieni i na pierwszy rzut oka trudno znaleźć kawałek równego terenu. Przemek powiedział: – Przynajmniej w nocy nie będzie burzy piaskowej. I miał rację: burzy nie było, ale wiał silny wiatr, który w nocy porozrzucał nasze rzeczy. Tymczasem wycieńczeni po trudnym dniu korzystamy z okazji i postanawiamy rozbić biwak. Każdy z nas robi przegląd swojego ciała, oglądamy i opatrujemy potłuczone, obolałe miejsca. Ogarniając kamienie na ziemi, szykujemy sobie miejsca do spania. Mimo zmęczenia jak zawsze dobry humor nas nie opuszcza. Darek przesuwając wiosłem kamienie, przygotowuje miejsce na położenie karimaty i komentuje pod nosem: – Było przepięknie. Najfajniejsze wakacje, jakie można sobie wymarzyć. Można popracować wiosłem niekoniecznie na wodzie. Na co Popard: – Darek, czego szukasz? Złota? – Majcherczyk nie znalazł! To my znajdziemy! – odparł Darek, nawiązując do jednego z celów konkurencyjnej wyprawy. Szybko rozkładamy biwak, jemy długo oczekiwaną ciepłą kolację i pijemy gorącą herbatę. Cały dzień słuchałem Szymkusia, który marzył: – Jak tylko dotrzemy na biwak, to zrobię sobie mój ulubiony kisiel. Teraz, gdy tylko zaczął robić kisiel, zaczęliśmy go pouczać, przekrzykując się: – Masz go wsypać do zimnej wody i zagotować. Za chwilę:

– Nie! Do gorącej i nie gotować! Albo może jednak gotować? Po minucie: – Masz go zalać gorącą wodą! A może zimną? Mieszać wcześniej czy później, a może nie mieszać wcale. I tak dalej. Zdezorientowany Szymkuś zamiast ze smakiem zjeść swój ostatni lejący się kisiel, wolno przeżuwał gęste mączne grudy. Wściekły podsumował: – K…a, s……..ł mi się przez was kisiel. Cholera, koledzy! Tak jak w poprzednie wieczory męczę wszystkich, puszczając z telefonu komórkowego tango z filmu Wytańczyć marzenia (Take the lead). Wszyscy się dziwią, bo jeszcze nikt nie wie, że jest to utwór, do którego mam zatańczyć na własnym weselu. Ponieważ nie było wystarczająco dużo czasu na przygotowania w Polsce, teraz sobie go puszczam i wizualizuję, kiedy i co mam robić. Już w śpiworach opowiadamy sobie wieczorną porcję kawałów, w czym jak zwykle przoduje Przemek. Obserwując Księżyc w pełni, który dziś rozświetla kanion, w dobrym nastroju zasypiamy.

Świat ustępuje z drogi temu, kto wie, dokąd zmierza Anonim

Coraz bliżej do celu Rano dają się odczuć trudy poprzedniego dnia. Nawet ranne ptaszki, Popard i Darek, tym razem zawodzą. Budzę się przed szóstą jako pierwszy. No, ale przecież nie przyjechaliśmy tu odpoczywać. Korzystając z okazji, postanawiam się okrutnie zemścić za codzienne wczesne pobudki. Wyciągam gwizdek z kamizelki Przemka. Jego świdrujący, piskliwy dźwięk wyrwie każdego z objęć Morfeusza. Głęboki wdech, mocny wydech i przenikliwy gwizd wypełnia dno kanionu, odbijając się od ścian. Następnie zaczynam śpiewać, wychodząc poza tradycyjną tonację: – Pobudka, wstać, koniom wody dać… Ja tu stoję pół godziny, a wy śpicie s…! I jeszcze kilka głośnych gwizdów. Reakcja? Nie jest taka, jakiej się spodziewałem. Wszyscy mnie olali. Darek wprawdzie podniósł się, ale tylko spojrzał, głupio się uśmiechnął i położył z powrotem. Popard popatrzył jednym okiem, tym, którego nie zakrywał śpiwór, po czym naciągnął śpiwór na głowę i spał dalej. Przemek chwilę się poszamotał i też spał dalej. Szymkuś nawet nie drgnął. Jeszcze przez chwilę pogwizduję, pokrzykuję kilka razy, szturcham po przyjacielsku niektórych i powoli towarzystwo zaczyna wypełzać ze śpiworów.

Kanion w słońcu

fot. K. Mrozowski

*** Za trudnym przełomem kanion znacznie się rozszerza. Słońce rozświetla jego wnętrze, co bardzo dobrze wpływa na nasze humory, ponieważ od dwóch dni cierpieliśmy na jego brak. Jednak radość trwa krótko. Okazuje się, że nasze stroje przygotowane do ochrony przed zimnem, teraz fundują każdemu prywatną saunę. Zaczynamy tęsknić za cieniem. Tymczasem skały zmieniają się. Nie są już takie ponure, choć równie dzikie i niebezpieczne, a pomiędzy nimi wciąż płynie nieujarzmiona rzeka Colca. Zaczyna pojawiać się roślinność, ożywiając kolorystykę otoczenia. Kanion nie wije się już tak bardzo. Droga staje się łatwiejsza. Idziemy teraz jednym lub drugim brzegiem, przeprawiając się od czasu do czasu. Po kilkuset metrach trafiamy na wodospad spadający ze ściany kanionu. Patrzę na niego, powoli przesuwając wzrok do góry, coraz wyżej i w końcu gdzieś pod samą górną krawędzią ściany dostrzegam miejsce, z którego wypływa. Ściana ma około półtora tysiąca metrów, a wodospad – jak się później okazało – zajmuje mniej więcej dwie trzecie wysokości. Najwyższy znany do tej pory wodospad na świecie to Salto Angel w Wenezueli, który ma 979 m, więc ten przed nami jest być może jednym z kilku najwyższych wodospadów na Ziemi. Czujemy się jak wybrańcy, mogąc podziwiać jego piękno jako jedni z niewielu, którym będzie to dane. Krótka przerwa u stóp wodospadu dobrze nam zrobi. Napełniamy butelki wodą i posilamy się czekoladowymi batonikami. Po południu docieramy pod punkt widokowy Cruz del Condor. Kanion jest tu szeroki, słońce świeci mocno, ściany są znacznie łagodniejsze, jest dość dużo roślin, choć w większości to kaktusy. Szymkuś cały czas nosi w worku na plecach element naszego wspólnego wyposażenia: telefon satelitarny. Będąc w takim miejscu, postanawiamy zrobić

z niego użytek i zadzwonić do Polski. Uradowani przygotowujemy numery telefonów, żeby przekazać najbliższym, że wszystko u nas dobrze. Pierwszy próbuje Szymkuś. Włącza urządzenie. Chwilę czekamy, telefon szuka zasięgu. Mija kilka minut, a on nadal szuka… Po chwili wyskakuje komunikat: „Brak zasięgu”. Wchodzimy nieco wyżej na skały i próbujemy jeszcze raz – na chwilę udaje się złapać zasięg, ale bardzo słaby. I na tym kończy się dzwonienie. Wieczorem przed zaśnięciem włączam telefon komórkowy, żeby jak zawsze nastawić budzik. Bez przekonania sprawdzam też, czy jest zasięg. A tu… na wyświetlaczu widzę logo operatora i informację o zasięgu z pełnym zakresem. (Później okazało się, że było to jedyne miejsce w kanionie, gdzie złapaliśmy zasięg). Pomimo że w Polsce jest środek nocy, postanawiam zadzwonić do Basi. – Cześć! Jesteśmy w kanionie pod Cruz del Condor, wszystko u nas dobrze… – Cześć Krzysiu! To niesamowite, fajnie, że masz zasięg. U nas jest piąta rano, przed chwilą rozmawiałam z Anią o tobie. Jest u mnie i właśnie kończy się mój wieczór panieński. Więc dobrze, że dzwonisz i że nic ci nie jest, ale może porozmawiamy później? – Aha, OK. Pa. – Pamiętaj o weselu! Pa. Pomyślałem: No tak, jedni się bawią, a inni walczą z przyrodą. Jak skończymy, to też urządzimy imprezę. *** Rano chcemy rozpalić duże ognisko, żeby zwrócić uwagę tych, którzy punktualnie o dziewiątej przyjadą na punkt widokowy Cruz del Condor oglądać kondory. Zbieramy wszystko, co uda się nam znaleźć i co nadaje się do

rozpalenia ogniska. Przeważnie są to jakieś suche krzaki, ale wystarczy na duże, efektowne i, niestety, krótko płonące ognisko. Wzniecamy ogień, płomienie szybko buchają w górę. Żałuję, że nie mamy polskiej flagi. Gdybyśmy ją rozłożyli na dnie, byłaby widoczna z góry i na pewno wyglądałaby bardzo efektownie. (Rok wcześniej mieliśmy flagę, ale tu nie dotarliśmy, a tym razem, niestety, zapomnieliśmy jej zabrać). Przez teleobiektyw w aparacie i na maksymalnym zbliżeniu w kamerze próbujemy wypatrzyć kogoś na platformie widokowej, ale jest zbyt wysoko, żeby można było dostrzec ludzi. (Dopiero po powrocie do domu, oglądając zdjęcia maksymalnie powiększone na ekranie komputera, udało nam się zobaczyć kilka osób, które prawdopodobnie na nas patrzyły. A więc rozpalenie ogniska nie poszło na marne). Przez cały czas w plecaku noszę pamiątkową tabliczkę, którą chcemy przymocować gdzieś na dnie kanionu. Tabliczka została wykonana ze specjalnego materiału odpornego na czynniki atmosferyczne i upamiętnia nasze wyprawy z 2008 i 2009 r. Wygrawerowano na niej nazwiska wszystkich osób, które brały w nich udział. Najpierw chcieliśmy umieścić ją w miejscu, gdzie zeszliśmy na dno kanionu. Kolejnym pomysłem było umocowanie jej w Przełomie Watry, bo byliśmy jego odkrywcami. Potem zastanawialiśmy się nad umieszczeniem tabliczki przy wodospadzie i jeszcze w kilku innych miejscach, ale cały czas odsuwaliśmy to, zakładając, że znajdziemy lepszą lokalizację… Wyprawa zbliża się powoli do końca i lepszego miejsca niż pod Cruz del Condor raczej nie będzie. Znajdujemy odpowiednio gładką, pionową skałę na przeciwległej ścianie punktu widokowego. Solidnie, żeby jej nic nie wyrwało, przymocowujemy tabliczkę do podłoża za pomocą czterech spitów. To pracochłonne, ale skoro ma tam zostać na bardzo długo, warto się pomęczyć. Ponieważ jest dość późno, zaczynamy się pakować, żeby ruszyć w drogę. Tymczasem wewnątrz kanionu pojawiły się

dwa kolorowe punkty: żółty i czerwony, wyraźnie odcinające się od krajobrazu. Po chwili zobaczyliśmy dwóch Indian. Skąd się wzięli na dnie kanionu? Najpierw przypuszczaliśmy, że podeszli wzdłuż rzeki od osady San Galle, gdzie mieliśmy dotrzeć już niedługo. (Później okazało się, że nie mogli stamtąd przyjść, bo przeszkody, które by napotkali, były dla nich nie do pokonania. Bardziej prawdopodobne było to, że zeszli po ścianie kanionu jakąś sobie tylko znaną ścieżką. Wcześniej, gdy rozpytywaliśmy o jakieś zejście w dół kanionu, wszyscy odpowiadali podobnie: że jest gdzieś jakiś Indianin, który zna taką ścieżkę, ale nie wiadomo, gdzie go szukać). Zastanawialiśmy się, po co Indianie zeszli na dno kanionu? Łowić ryby? A może byli strażnikami złota, które ponoć jest ukryte w kanionie? Trudno powiedzieć, ponieważ nie udało się nam porozumieć. Natomiast pewne jest, że złapali węża, którego nam z dumą pokazali. Osłupieliśmy. Do tej pory byliśmy przekonani, że na dnie kanionu nie żyje nic, co mogłoby nas ukąsić. Zawsze spaliśmy pod gołym niebem, zresztą namiotów i tak nie mogliśmy zabrać. Byłoby to dla nas zbyt duże i na dodatek niepotrzebne obciążenie. Teraz okazało się, że nie tylko rzeka może być zagrożeniem. Ze spotkania z Indianami wysnuliśmy jeszcze jeden wniosek: problemem nie jest zejście do kanionu i wchodzenie wyżej, by ominąć najtrudniejsze miejsca. Prawdziwym wyzwaniem – któremu podołaliśmy jako pierwsi i na razie jedyni – jest przejście całego kanionu, poruszając się tylko po jego dnie – brzegami rzeki lub tuż obok. Na razie żegnamy Indian i kończymy pakowanie. Minęło już południe i jesteśmy przekonani, że koniec wędrówki jest już blisko. Przyszło nam na myśl, że skoro Indianie podeszli od osady San Galle, to mamy szansę jeszcze dzisiaj tam dotrzeć. Ruszamy więc w dół rzeki, wędrując jednym lub drugim brzegiem. Jest coraz łatwiej, bo i przeszkód spotykamy coraz mniej. Przemieszczamy się dość szybko. Wszystkie ewentualne przeszkody, czy to skalne, czy w postaci

przepraw przez rzekę, pokonujemy z marszu bez zakładania stanowisk. W jednym tylko wypadku okazało się to zbyt brawurowe: podczas przejścia przez rzekę Szymkuś nie wytrzymał naporu wartko toczących się fal. Nagle stracił równowagę i porwał go szybki nurt. Na szczęście błyskawicznie złapał się liny i wyciągając się po niej, wyszedł na brzeg. Kanion coraz bardziej się rozszerza. Częściej napotykamy źródła z wodą i wodospady staczające się ze skalnych ścian. Jest coraz więcej zieleni i zaczęły pojawiać się różne ptaki, mniejsze i większe. Dookoła robi się kolorowo, przyroda zdaje się bardziej przyjazna, nawet słońce grzeje mocniej. Pokonanie wpław lodowatej rzeki nie jest już takim dużym problemem, a chwilami okazuje się przyjemnością, bo kąpiel pozwala się wychłodzić w rozgrzanych od słońca strojach. Idzie nam tak dobrze, że jesteśmy przekonani, że nic nas nie zaskoczy i szybko dotrzemy do celu. Napijemy się zimnego piwa, a Przemek kupi w końcu papierosy, których mu brakuje już od kilku dni. Bardzo się ucieszył, gdy mu powiedziałem, że przy pierwszym z dwóch wiszących mostów, które będziemy mijać, stoją Indianki i sprzedają słodycze, napoje i papierosy.

Pod Cruz del Condor – my… fot. K. Mrozowski

…i pamiątkowa tabliczka fot. K. Mrozowski

Z rozmarzenia znienacka wyrwała nas przeszkoda: kilka trudnych bystrzy, za którymi huczał wodospad wciśnięty między pionowe ściany. Rzeka płynąca do tej pory szerokim kanionem natknęła się tu na twarde skały i wyżłobiła w nich tylko wąski przesmyk, do którego nawet trudno było się zbliżyć. Stanęliśmy przed skalną bramą z wąską gardzielą. Szybko pojawiły się pesymistyczne myśli i zaczęliśmy się zastanawiać, jak bardzo tym razem będzie trzeba się pomęczyć. Nie jesteśmy w stanie ominąć przeszkody, obchodząc ją bokiem, bo ściany kanionu są zbyt wysokie. Nie pozostaje więc nic innego, jak iść środkiem. Już niejeden raz przeprawialiśmy się przez bystrza, a pokonanie Przełomu Watry było jedną wielką przeprawą, więc mieliśmy wprawę. Jednak ta przeszkoda nas zaskoczyła i na dodatek wcale nie wyglądała na taką, która łatwo nas przepuści.

Kanion nie chciał nas wypuścić

fot. K. Mrozowski

Pierwszy wyrusza Popard. Ostrożnie idąc wzburzoną rzeką, zbliża się do bystrzy i tuż przed nimi zajmuje pozycję: w wodzie, za dużym wystającym z niej głazem. Ponieważ było już dość późno i nie mieliśmy możliwości założenia solidnego stanowiska, Popard stojący za głazem miał spełniać tę funkcję. Oparty, a właściwie przylegający do kamienia, dodatkowo dociskany do niego przez nurt rzeki, był jak kotwica na dnie morza, nie do wyrwania. Jako kolejny rusza do akcji Przemek, który będzie rozpoznawać teren. Przywiązuje do siebie linę i asekurowany przez Poparda szykuje się do przedostania na drugi brzeg. Nie ma zbyt wielu możliwości. Trzeba wybić się z głazu, do którego przylega Popard, i wylądować na drugim głazie, przez który przelewają się setki litrów wzburzonej wody. Gdy tylko wyląduje i złapie równowagę, musi się odbić od głazu, zanim zmyje go woda, wskoczyć do białej od piany rzeki tuż poniżej bystrza i popłynąć wpław do kolejnych skał, by tam wyjść na brzeg. Przemek po chwili skupienia robi to i niedługo później macha do nas, że wszystko jest dobrze. Droga otwarta, idziemy po kolei w ślady Przemka. Gdy przychodzi moja kolej, z workiem na plecach docieram do pierwszego głazu, wybijam się, skaczę, ląduję na kolejnym kamieniu, nie udaje mi się utrzymać równowagi i… zaczynam się ześlizgiwać! W ostatniej chwili ratuję się przed wpadnięciem do wody, nieporadnie, w jakiś dziwny sposób jednak odbijam się od głazu i skaczę w spienione fale. Niestety, trafiam w inne miejsce, niż powinienem, i mocno uderzam piszczelem w podwodny kamień. W lodowatej wodzie nawet nie czuję bólu i dopływam do brzegu. Noga wygląda na całą, krwi za dużo nie widać, więc specjalnie się tym nie przejmuję. Po chwili wszyscy jesteśmy na drugiej stronie. Stoimy teraz na wąskim skalnym brzegu w przełomie. Powyżej nas są bystrza, poniżej wodospad, a nad nami wiszą skały, które wyglądają dość niepokojąco. To właściwie wielki jednolity

blok skalny, jak gdyby przyklejony do ściany kanionu i sprawiający wrażenie, że zaraz runie i nas zmiażdży. Robi się coraz później, słońce powoli zachodzi, a my nie mamy pomysłu co dalej. Jedno jest pewne: w tym miejscu nie możemy spać. Wąską skalną półką o szerokości zaledwie kilkudziesięciu centymetrów podchodzę z Przemkiem do wodospadu. Sytuacja wygląda źle: półka, na której stoimy, kończy się tuż przed wodospadem, jednak można dostrzec, co jest dalej. A dalej rzeka z hukiem spada parę metrów w dół, tworząc duży odwój. Po wypłynięciu z niego jest wciskana pod już dość mocno podmytą skałę, pod którą tworzy się syfon. Mówiąc inaczej: znajdujemy się tuż nad wodnym piekłem. Ściana, przy której stoimy, jest wymyta przez rzekę przybierającą w porze deszczowej i przez to dość gładką. Jedynym pocieszeniem jest to, że za wodospadem tworzy się dość rozległe jezioro i prawdopodobnie dalej kanion znów się rozszerza, więc wędrówka nie powinna nastręczać większych problemów. Na razie jednak patrząc z Przemkiem na to wszystko, zastanawiamy się, jak pokonać problem znajdujący się tuż przed nami. – Krzysiek, zrobimy tak: powiesimy tu linę, ja zjadę na dół z pontonem i przepłynę na drugą stronę. – Spójrz jeszcze raz na dół! Podmyta skała! Syfon! – No, widzę. Zjadę i będzie dobrze. – Chyba jesteś… Wybij to sobie z głowy! – Odwracam się i krzyczę: – DAARREEKK! Potrzebna spitownica! Robimy poręczówkę na ścianie, przechodzimy dalej nad spokojną wodę i tam zjedziemy na dół. – Może masz rację. Już po chwili szykujemy się do założenia liny poręczowej. Asekurowany przez Poparda, Darek wychodzi na ścianę i wbija pierwszego spita. Słońce zaczyna zachodzić, a to nie wróży niczego dobrego. Darek przesuwa się kawałek dalej.

Dostrzega kilka małych szczelin, które wykorzystuje, i wbija hak, najpierw jeden, a zaraz potem kolejne. Dzięki temu dość szybko mamy zawieszoną linę. Już po ciemku, jako ostatni, wchodzę na ścianę i likwiduję za sobą punkty asekuracyjne, odkręcając plakietki ze spita i wybijając wszystkie haki. Potem zjeżdżam na dół do pontonu, który już na mnie czeka przycumowany przez Przemka. Płyniemy na drugą stronę jeziorka i rozbijamy biwak na małej plaży. Tam, po ściągnięciu pianki, okazuje się, że rana na mojej nodze mocno krwawi i jest dość głęboka. Z apteczki wyciągam, co trzeba, i opatruję ją. (Goiła się przez kilka miesięcy i pamiątka po niej i po Colce zostanie mi do końca życia). Późnym wieczorem pierwszy raz w kanionie udaje nam się nazbierać gałęzi, więc rozpalamy ognisko. Nie jest to góralska watra, ale można przy nim usiąść i się ogrzać. Tańczące płomienie przypominają, że nadszedł czas na rozmowy przy ognisku. Opowiadamy i wspominamy: chwile trudne i te wesołe, które przeżyliśmy w ostatnich dniach, podczas zeszłorocznej wyprawy i na innych wspólnych wyjazdach. Wiemy, że koniec kanionu jest już blisko. Dyskutujemy, co będziemy robić, gdy z niego wyjdziemy. Szymkuś: – Ja chcę jechać do Cuzco, ale nie do Machu Picchu, bo jest tak komercyjne, aż obrzydzenie bierze. Ja: – Ja bym wszedł na jakiś sześciotysięcznik koło Arequipy. Popard: – Mie to tam je jedno, pokożcie mi yno wiyrch góry, na kiery mom wlyźć, i tak pójda. Zresztą wejście na którąś z peruwiańskich gór było planowane od początku. Tymczasem Przemek zmienia temat

i zaczyna opowiadać o skokach kajakiem z wodospadów. Zaczynam drążyć: – Przemek, a właściwie jak ci idzie freestyle kajakowy? – Eee, w tym to jestem słaby. – To znaczy? Na zawody jeździsz? – No, jeżdżę, ale słabo mi idzie. – To które miejsce zająłeś? – Hm, w zawodach ogólnopolskich nigdy nie byłem niżej niż na piątym… – Yyy!? Po chwili milczenia tym razem ja zmieniam temat i pytam Poparda: – Popard, czy ty właściwie umiesz mówić nie po śląsku? – Ja, godom kapka po angielsku. – A jak mówiłeś w szkole na polskim? – No jak to jak? Po ślunsku! – A nie musieliście mówić po polsku? – Ja, trza było. – To jak mówiłeś, gdy cię nauczycielka zapytała? – Rechtorka pytoła mnie trzi razy i zawsze godałem do niej gadkom ślunskom. Potym do mnie nye godoła. Darek zaczyna przysypiać; ognisko powoli dogasa, aż w końcu gaśnie. Zapadają egipskie ciemności, robi się chłodno. Wchodzimy do śpiworów. Towarzyszy nam szum rzeki, odblask księżyca na skalnej ścianie i chłód nocy na policzkach. Ze świadomością, że nasza przygoda już wkrótce się skończy i że wracamy do cywilizacji, zapadamy w sen. To możliwość spełnienia marzeń sprawia, że życie jest tak

fascynujące Paulo Coelho

Udało się! Pobudka wcześnie rano. Zbieramy się, żeby jeszcze dziś dotrzeć do końca kanionu. Jeszcze zaspany wytrzepuję swój śpiwór z piasku. W pewnym momencie oczy o mało nie wychodzą mi z orbit, a otwarte z przerażenia usta pewnie upodabniają mnie do Ludwika XVI przed gilotyną: – K…a! SKORPION! Ze śpiwora razem z piaskiem wyleciał skorpion. Jak długo tam siedział? Nie wiadomo. Jednak złych zamiarów chyba nie miał, skoro mnie nie ukłuł. Najpierw wąż, teraz skorpion. Pocieszam się w myślach, że może chciał się tylko ogrzać. Nie jestem przesądny, ale zaczynam się zastanawiać, czy na koniec wyprawy znowu nie trafimy na jakąś paskudną niespodziankę. Może to znak, że kanion nas tak szybko nie wypuści i dzisiaj z niego nie wyjdziemy? Mimo wszystko jesteśmy pełni nadziei i szybko ruszamy w drogę. Już po godzinie docieramy do mostu przy osadzie San Juan, pierwszego z dwóch, które musimy minąć. Cieszymy się. Teraz wiemy, że już na pewno jesteśmy przy osadach ludzkich i nasz cel jest blisko. Przemek, pamiętając, co mu powiedziałem o Indiankach handlujących na moście, gnany głodem nikotynowym, biegnie ich szukać. Ma pecha. Wbiega na most i zastaje tam tylko dwie małe dziewczynki. To go jednak nie zraża. Podchodzi do nich pełen nadziei: – Cigarettes, cigarettes!

Wąskie gardło kanionu

fot. D. Kandzia

Widząc Przemka w pełnym rynsztunku, krzyczącego coś w niezrozumiałym języku, przerażone Indianki szybko uciekły, a on zawiedziony, ze smutną miną wrócił na dół. Nie tracąc więcej czasu, idziemy dalej. W tym dniu musimy dotrzeć do osady San Galle. Poruszamy się szybko, nie zważając na nic. Z coraz większą brawurą przeprawiamy się przez bystrza i pokonujemy rzekę wpław. Colca staje się dość łatwa i żeby przyspieszyć tempo, prawie cały czas ktoś z nas płynie wpław. Zaczynamy sprawdzać możliwości naszych dwóch pontonów, przepływając w nich coraz trudniejsze bystrza. Darek z uśmiechem pokonuje kilka progów, ale na jednym z nich podskakuje tak wysoko, że wypada z pontonu. I nagle widzimy, że ponton płynie sam, a za nim wpław Darek. Docieramy do niebezpiecznego bystrza w przewężeniu kanionu. Podczas przeprawy Przemek próbuje przerzucić ponton nad bystrzem. Pech chciał, że w tym momencie zrywa się wiatr i silnym podmuchem zakłóca lot pontonu. Ten wpada do rzeki i woda go porywa. Przemek bez namysłu, chcąc ratować sytuację, rzuca się za nim do wody. Szczęśliwie udaje mu się dogonić ponton i dopłynąć z nim do brzegu, zanim szybki nurt cisnął go na następne bystrze. Posuwamy się dalej. Dokoła jest coraz bardziej zielono i mijamy coraz więcej wodospadów spadających ze ścian kanionu. Ponieważ rok wcześniej chodziłem po tych mostach, za każdym razem, gdy tylko zobaczę wodospad, ogłaszam reszcie ekipy: – Jesteśmy u celu, za tym wodospadem będzie drugi most. A po chwili okazuje się, że mostu nie ma. Ten scenariusz powtarza się kilkanaście razy, aż w końcu już nikt mi nie wierzy. Gdy nawet i ja zwątpiłem w to, że dojdziemy do mostu, ukazuje się długo oczekiwana konstrukcja. Wysoko nad nami, w wąskim przesmyku kanionu wisi most, na

którym stoją turyści z kamerami. Krzyczą do nas: – Jak zeszliście na dół? Wokół nas tylko pionowe ściany, bez żadnej ścieżki. Nie wiemy, co im odpowiedzieć, jak im to wytłumaczyć. Bo przecież nie możemy im wykrzyczeć, że mają pojechać do Madrigal i dojść tutaj, pokonując dwadzieścia parę kilometrów dnem kanionu. Odpowiedź jest więc szorstka i opryskliwa: – Nie wiemy. Jak dzieci cieszymy się, widząc w oddali zakole Colki. Brzeg porośnięty bujną roślinnością wygląda jak zielona wyspa wśród pustynnych terenów. Stąd w pontonach i wpław o zachodzie słońca docieramy do San Galle. Jesteśmy szczęśliwi, już wszystko za nami. Idziemy do osady i rozkładamy się koło jedynego baru. Przemek w końcu kupuje papierosy. Po chwili słychać charakterystyczny „brzdęk”, jaki towarzyszy stukaniu się butelkami: wznosimy toast i zaczynamy z satysfakcją podsumowywać naszą wyprawę: – Darek! Co zrobiliśmy? – Zrobiliśmy kawał dobrej, nikomu niepotrzebnej roboty! W tym dniu udało nam się pokonać najdłuższy odcinek podczas obu wypraw. Był to nasz rekord: 4,5 km. W sumie cały górny odcinek kanionu Colca ma około 22 km długości w linii prostej. Wiadomo jednak, że kanion ma wiele zakrętów, co sprawia, że w rzeczywistości jest znacznie dłuższy. Po rozłożeniu naszych rzeczy w bambusowych domkach, w których zdecydowaliśmy się nocować, spotykamy się przy barze. Nie ma tu elektryczności i ciepłej wody, a w domkach są tylko drewniane prycze i klepisko. Zresztą trudno spodziewać się luksusów, skoro wszystko jest tu dowożone na grzbietach osiołków, które schodzą z góry ścieżką wyrytą w ścianie kanionu, pokonując ponadtysiącmetrową różnicę

poziomów. W barze, jak zawsze w takich sytuacjach, niezastąpiony jest Szymkuś. Szybko udaje mu się zaprzyjaźnić z barmanem i wynegocjować odpowiedni rabat na piwo. W rezultacie doszło do pobicia drugiego rekordu w tym dniu. Piliśmy tak długo, aż barman powiedział: – Już nic nie mam! Wszystko wypiliście. Trzeciego rekordu o mało nie pobił Lisek, który – żeby zaspokoić swój głód nikotynowy – tego wieczoru wypalił dwie paczki peruwiańskich mocnych papierosów no name. W nocy ze snu wybudził mnie hałas. Mrużąc oczy, dostrzegam Przemka szarpiącego się z drzwiami wejściowymi. Przez chwilę zastanawiam się, dlaczego nie potrafi ich otworzyć, skoro i tak się nie zamykają, bo przypominają drzwi do saloonu. Może właśnie w tym tkwił problem. Zasypiam. Chyba niedługo potem czuję, że ktoś szarpie się z moim łóżkiem. Otwieram oczy, zapalam latarkę i nie wierzę. Przemek z pontonem próbuje wcisnąć się pod moje łóżko. Już zdenerwowany krzyczę: – CO JEST!? – K…a, jak to co! Przeprawiamy się! Przez chwilę nie wiem, co powiedzieć, Zastanawiam się, kto tu śpi. Trącam Przemka:

zgłupiałem.

– Hej, obudź się. Ten otrząsa się: – Co? Aha! Już dobrze. Wraca do łóżka. Zasypiamy, gdy dociera do nas, że to już na dobre koniec wyprawy. Kanion pokonany. Udało się!

Żyj tak, aby przeszłość nie była kłamstwem Anonim

Konferencja i wodospady Na drugi dzień budzimy się późnym rankiem. Przemka boli głowa. Gdy zapytałem, czy pamięta nocne wydarzenia, zaprzeczył. Później oświadczył, że wszystko – łącznie z bólem głowy – to wina mocnych peruwiańskich papierosów.

W San Galle

fot. P. Kmita

Długo odpoczywamy i bez pośpiechu przygotowujemy się do wyjścia z kanionu. Dopiero późnym popołudniem, kiedy słońce nie jest już takie mocne, decydujemy się wyruszyć. Wąską stromą ścieżką, wydeptaną w ponadtysiącmetrowej ścianie kanionu, zaczynamy piąć się do góry. Po kilku godzinach wychodzimy do Cabanaconde. Razem z Przemkiem decydujemy się jeszcze tego samego dnia jechać wieczornym autobusem do Chivay; reszta grupy zostaje, bo, jak to określił Szymkuś: – Chcemy poczuć klimat i folklor tej miejscowości. Do Chivay przyjeżdżamy późną nocą. Miasto śpi snem głębokim, recepcjonistka w naszym hotelu też. Po kilku próbach obudzenia jej pukaniem do drzwi, a potem już waleniem w nie pięścią w końcu nam się udaje. Od razu pytamy o to, czego nam najbardziej brakowało: – Jest ciepła woda pod prysznicem? – Nie. Będzie rano. Po zajęciu pokoju odbieramy rzeczy z przechowalni hotelowej. Jeszcze przed zaśnięciem, wiedząc, że jesteśmy w zasięgu telefonów komórkowych, rozsyłamy do wszystkich wiadomość o naszym sukcesie. Ze względu na strefy czasowe odpowiedzi przychodzą o różnych godzinach. O szóstej rano jednak dociera najważniejsza wiadomość. Wraz z gratulacjami nadchodzi informacja, że prof. Mariusz Ziółkowski, wiceprezes The Explorers Club oddział Polska, chce wspólnie z nami zorganizować konferencję prasową w Arequipie. Musimy jak najszybciej dotrzeć do miasta. Profesor Ziółkowski następnego dnia wyjeżdża, więc konferencja musi się odbyć dzisiaj. Mamy się niczym nie martwić, bo nasz peruwiański znajomy z Arequipy, Vlado, wszystko zorganizuje, tylko musimy zdążyć dojechać. To dla nas bardzo ważna

wiadomość, zaś propozycja współpracy z tak znaną w Peru osobą jest zaszczytem. Budzę Liska. Zaspany z trudem otwiera najpierw jedno oko, potem drugie. Przedstawiam mu sytuację, mówiąc, że musimy pakować się i szybko wyjeżdżać. W odpowiedzi słyszę: – A tak mi się marzyło na zakończenie wyspać się w łóżku i wziąć ciepły prysznic. Jest ciepła woda pod prysznicem? – Nadal nie ma i pewnie nie będzie. – ……….!!! (Usłyszane słowa nie nadają się do publikacji). Nie pozostaje nam nic innego, jak tylko odłożyć spanie i ciepły prysznic na później, i szukać transportu do Arequipy. Nie udaje nam się dodzwonić do naszych kolegów, więc wysyłamy im wiadomość o konferencji z prośbą, by dojechali do nas, jak tylko będą mogli najszybciej. Opuszczamy Chivay w wielkim pośpiechu i nie możemy nawet pożegnać się z tym urokliwym miasteczkiem, ale na pewno tu kiedyś wrócimy. Za to w Arequipie, we wskazanym hotelu czeka już na nas cieszący się wielkim uznaniem w Peru polski archeolog, prof. Mariusz Ziółkowski. Witamy się serdecznie i rozpoczyna się krótka rozmowa. – Słuchajcie, panowie, nie ma za dużo czasu, więc trzeba wszystko szybko ustalić. Za godzinę jest konferencja, a ja jeszcze muszę coś załatwić. Generalnie wszystko już jest przygotowane, zajął się tym Vlado Soto. Macie jakieś materiały na konferencję? – Mamy przygotowaną notatkę. Zrobiliśmy ją podczas podróży. – A jakieś zdjęcia, slajdy? – Wszystko w aparacie, wczoraj wyszliśmy z kanionu. – A po hiszpańsku mówicie?

– Cuánto cuesta? No entiendo! − na tym się kończą się nasze hiszpańskie możliwości. – W takim razie tu macie laptopa, przygotujcie zdjęcia, a na konferencji wy będziecie mówić, a ja będę tłumaczyć na hiszpański. Jest jeszcze jedna sprawa. Kierownik drugiej wyprawy powiedział, że kanion jest cały zaśmiecony. Czy to jest prawda? – No, myśmy tam za wiele śmieci nie widzieli, tylko po nich. – Tak myślałem. Trzeba będzie to sprostować. Wojewoda tego regionu i całe Peru stara się, żeby kanion Colca znalazł się na liście Siedmiu Cudów Świata Natury, a teraz boją się, że im to zaszkodzi. Przygotujcie się. Spotkamy się na konferencji. Podobnie jak rok wcześniej, konferencja odbyła się w dobrej restauracji. Przebiegła w miłej atmosferze. Po jej zakończeniu udaliśmy się jeszcze do siedziby dziennika „El Pueblo”. Chcieli z nami przeprowadzić wywiad i przygotować artykuł do weekendowego wydania gazety. Umówiliśmy się też na kolejny dzień, żeby przygotować bardziej szczegółową relację do następnego wydania. Ponieważ następnego dnia byliśmy już sami, bez prof. Ziółkowskiego, o pomoc w tłumaczeniu na język hiszpański poprosiliśmy Edytę, Polkę, która przypadkiem trafiła na naszą konferencję prasową. (Za pomoc odwdzięczyliśmy się jej porcją jedzenia liofilizowanego, bo była bardzo ciekawa, jak to smakuje, a ja już nie mogłem na nie ani patrzeć, ani jeść). I tak w niedzielę wywiad z nami ukazał się na pierwszej stronie największego dziennika w drugim co do wielkości mieście w Peru. A w wydaniu poniedziałkowym nasza relacja zajęła kolorową wkładkę do „El Pueblo”. Teraz wreszcie mogliśmy się zrelaksować po całym medialnym zamieszaniu. Czas ciepłego prysznica i spokojnego snu jednak jeszcze nie nadszedł. Z trójką

poznanych na konferencji prasowej Polaków udaliśmy się na Plaza de Armas, by świętować przy pisco nasz sukces i nasze spotkanie. Wybraliśmy bar, przed którym na tablicy informacyjnej widniał intrygujący napis: „Pisco Happy Hours”. Okazało się, że na jedną kolejkę reklamowanego „Happy Hours” przypadały trzy drinki, które po przeliczeniu kosztowały w sumie 10 złotych. Siedliśmy przy stoliku. Żeby nie tracić czasu na zamawianie kolejnych drinków, których przygotowanie trwa dość długo, każdy z nas poprosił o „Pisco Happy Hours” i „Cuba Libre Happy Hours”. Po kilkunastu minutach przyszedł kelner i postawił po jednym drinku Pisco Sour i Cuba Libre i zamierzał odejść. Przemek z paniką w oczach krzyknął: – Ależ halo! Gdzie reszta? Miało być „Pisco Happy Hours” i „Cuba Libre Happy Hours”? – Tak, jest. – Jak jest, miała być całość dla mnie i dla kolegi. – Całość od razu?! – Tak, od razu, inaczej nie zdążymy tego wypić do rana. – I dodał, mówiąc już do mnie: – Od razu widać, że Polaków nadal tu mało przyjeżdża. Po kolejnych kilkunastu minutach na stole pojawiła odpowiednia porcja drinków, którymi mogliśmy się delektować. Stwierdziliśmy też, że należy skosztować również „Machu Picchu Happy Hours”. I tak nasze Happy Hours ciągnęły się aż do zamknięcia baru. Po krótkim spacerze wróciliśmy do hotelu, by wziąć ciepły prysznic i w spokoju się wyspać. Chcąc mieć pewność, że nic nam nie przeszkodzi, wyłączyliśmy nawet telefony komórkowe.

Miejscowi Indianie: w Cuzco… fot. K. Mrozowski

…i w Arequipie fot. K. Mrozowski

*** Informacja, jaką otrzymaliśmy, schodząc do kanionu, o dwóch 40–50-metrowych wodospadach odkrytych przez wyprawę Jerzego Majcherczyka zaniepokoiła mnie. Zastanawiałem się, czy będziemy w stanie je pokonać. Wycofanie się i obejście tego trudnego odcinka przez konkurencję stało się dla nas wielką szansą. Zdałem sobie sprawę, że jeżeli podołamy, to będziemy jedyną wyprawą, która może stwierdzić, że pokonała całe dno kanionu Colca, a więc może się szczycić pełną eksploracją jego wnętrza. Czułem pewien niepokój, ale z drugiej strony, jakoś nie mogłem sobie wyobrazić, że takie wodospady mogą istnieć

na dnie kanionu. Reszta wyprawy przyjęła wiadomość ze spokojem. Zakładaliśmy, że teraz mamy wszystko, co potrzebne, więc musi się nam udać. Moje obawy ustąpiły całkowicie w czasie przejścia odcinka, który obchodziła druga grupa. Owszem, ten fragment był trudny i wymagał od nas dużo wysiłku, ale największy wodospad na nim miał może 4 m wysokości. Zastanawiałem się, czy Sławek, który nas o tym powiadomił SMS-em, nie pomylił przy wciskaniu klawiszy, kiedy wpisywał wysokości wodospadów. Odrzucałem myśl, że informację o nieistniejących wodospadach można było puścić w świat, wiedząc, że nasza wyprawa będzie w tym samym miejscu. Po wyjściu z kanionu trafiłem na stronę internetową konkurencyjnej wyprawy. W trakcie jej przeglądania moją uwagę przyciągnęło nazwisko jednego z uczestników ekspedycji. Przez chwilę zastanawiałem się, skąd znam tę osobę. Szybko sobie to przypomniałem. Rok wcześniej, po naszej pierwszej wyprawie zadzwonił do mnie telefon. Patrzę: numer ze Stanów Zjednoczonych. Odbieram: – Słucham. – Dzień dobry. Mam na imię Piotr. Dzwonię ze Stanów Zjednoczonych, jestem z Polonii amerykańskiej. Czy możemy chwilę porozmawiać? – Możemy, słucham. – Śledziłem wiadomości o waszej wyprawie w internecie, a teraz chciałem się dowiedzieć kilku rzeczy… Rozmowa trwała godzinę. Piotr z Ameryki wypytywał o wszystkie najważniejsze szczegóły dotyczące wyprawy i eksploracji kanionu. Co się sprawdziło, co było złe, co bym zmienił i dlaczego. Oczywiście nie widziałem żadnych przeszkód, żeby o tym mówić, zawsze byliśmy otwarci na wszystkich. Później Piotr zadzwonił również do Ani i Szymona. Teraz, widząc nazwisko Piotra na liście

uczestników konkurencyjnej wyprawy, dlaczego był tak ciekawy naszych wrażeń.

zrozumiałem,

Przeszukując stronę, trafiłem także na blog wyprawy, a na nim znalazłem informację o kilku 40–50-metrowych wodospadach, o których informował nas Sławek, gdy schodziliśmy do kanionu. Identyczną informację znalazłem w oficjalnych komunikatach wyprawy zamieszczanych przez jej sponsora w Polsce. Później, w trakcie przeglądania opisu osiągnięć wyprawy Colca Condor na stronach internetowych w języku hiszpańskim i angielskim, znalazłem wiadomość podaną w czasie konferencji prasowej przez kierownika tejże wyprawy o odkryciu 30 wodospadów, w tym czterech katarakt o wysokości od 40 do 60 m. Niestety, zdjęć nie pokazano. Szkoda! Sprostowania tej informacji przez kierownika wyprawy nigdy potem nigdzie nie znalazłem…

Komunikat nr 5–20 czerwca […] dotarliśmy do następnej kaskady wodnej, której rozmiary przekroczyły wszystkie nasze wcześniejsze oczekiwania. Szacujemy, że wodospad przed nami ma wysokość co najmniej 40–50 metrów […]. Komunikat nr 7–22 czerwca [wyprawa] wspięła się na skalną ścianę, po czym za pomocą zawieszonych nad przepaścią lin przeszła bezpiecznie nad obydwoma wodospadami […]. Za: http://www.newconnect.pl/index.php? page=informacje&ph_main_content_start=show&cmn_id=2697

Życie jest śmiałą przygodą lub niczym Helen Keller

Na Chachani Niestety, dopiero następnego dnia po całym zmieszaniu medialnym do Arequipy dotarła reszta naszej grupy. Nie tracąc już więcej czasu i trzymając się ustaleń jeszcze z kanionu, przygotowujemy się do wejścia na wulkan Chachani (6075 m n.p.m.). Jest to najwyższa góra w okolicach Arequipy. Jej nazwa w języku keczua oznacza „Spódniczka”. Tylko Przemek obawia się wejścia na Chachani, bo najwyższym szczytem, jaki zdobył do tej pory – niejako przy okazji, był trzytysięcznik w Alpach. Od Vlada, naszego znajomego, dostajemy numer telefonu do kierowcy, który może nas zawieźć do bazy pod wulkan. Jednak podana przez niego cena 120 dolarów za przejazd wydaje się wygórowana. Idąc przez miasto, pytamy po kolei napotkanych taksówkarzy, czy nas zawiozą w to miejsce. Odpowiedź wszystkich jest jednakowa: – You are crazy! Zupełnie nie rozumiejąc, dlaczego żaden z nich nie chce nas

zawieźć do bazy wypadowej pod wulkanem, umawiamy się z drogim, ale jedynym chętnym kierowcą, tym poleconym przez Vlada. Następnego dnia, punktualnie o szóstej rano, pod nasz hotel podjeżdża terenowa toyota land cruiser 4×4. Od razu stwierdzam: – Teraz już rozumiem, skąd ta kwota za podwózkę! Nam by wystarczył zwykły samochód… Odjeżdżamy spod hotelu w kierunku wznoszącego się nad miastem Chachani. Toyota cicho i delikatnie płynie po asfaltowej jezdni, zbliżając się powoli do wulkanu. Zaczynam powoli zasypiać, gdy nagły wstrząs brutalnie wyrywa mnie z objęć Morfeusza. Jeszcze zaspanymi oczami widzę, jak samochód hamuje i skręca nie wiadomo w co, bo drogi to raczej nie przypomina. Widziałem już różne drogi w Polsce, Rosji i Afryce. Wydawało mi się, że jestem przyzwyczajony do jazdy bezdrożami. Drogi, które do tej pory uważałem za fatalne i określałem najgorszymi słowami, teraz momentalnie kwalifikuję do grupy „całkiem znośnych”. To coś, po czym właśnie jedziemy, nie przypomina niczego, co znałem. Auto cały czas podskakuje. Kilka razy przy takich podskokach moja głowa zatrzymuje się na suficie i zostaje do niego dociśnięta. Cały czas musimy być czujni, bo chwila nieuwagi grozi uszkodzeniem kręgosłupa. Samochód podjeżdża na kolejne strome i z pozoru niemożliwe do pokonania wniesienia, przechylając się na wszystkie strony, na granicy swoich możliwości, o czym co chwilę informuje głośno brzęczący żyroskop. Po drodze oglądamy roślinę spotykaną głównie w Andach, a znaną jako yareta. Przypomina kamień obrośnięty mchem, występuje na wysokości od 3200 do 4500 m n.p.m., cały rok pozostaje zielona, a kwitnie na lawendowo. Najstarsze yarety mają ponad 3000 lat. Ciekawy jest też vizcachas – andyjski zwierzak wyglądający jak krzyżówka świstaka i królika,

zamieszkujący nory między głazami. Po ponad dwóch godzinach podskakiwania w samochodzie docieramy do miejsca przeznaczenia. „Przesiadamy się” na własne nogi i maszerujemy do bazy. Po dotarciu na miejsce Darek, Popard i Szymkuś stwierdzają, że jeszcze jest wczesna godzina, więc idą na szczyt. Ja i Przemek postanawiamy zostać na miejscu, odpocząć i przeznaczyć resztę dnia na zaaklimatyzowanie, a na szczyt wybrać się wcześnie rano. Po południu chłopaki wracają. Udało się im bez problemów zdobyć wulkan. Jednak na szczycie i podczas powrotu wyszedł brak aklimatyzacji u Darka. Zaczął zachowywać się nieracjonalnie i koledzy musieli go pilnować, żeby nie zrobił jakiegoś głupstwa. Ale udało się: szczęśliwie zeszli do obozu na nocleg. Późnym wieczorem temperatura znacznie spada i zaczyna wiać silny, przenikliwy, zimny wiatr. Byliśmy ułożeni między skałami, bez namiotów. Nasze śpiwory przystosowane do temperatury –20oC przestają dawać radę na wietrze i robi się w nich coraz zimniej i niekomfortowo. W nocy z pomocą przychodzi nam jeden z peruwiańskich przewodników od Vlada. Prowadzi na wulkan swoją grupę i proponuje nam miejsce w namiocie kuchennym. Ja i Przemek chętnie się tam przenosimy, żeby te kilka godzin przespać w spokoju i jakoś odpocząć. Budzik dzwoni o czwartej rano. – Przemek, wstawaj. – Strasznie boli mnie głowa, nigdzie nie idę. Szybko przygotowuję ciepłą herbatę i jedzenie liofilizowane. Podaję porcję Przemkowi z nadzieją, że jednak się pozbiera i pójdzie, sam też jem. Jednak nic nie jest w stanie go przekonać do wyjścia ze śpiwora. Gdy wychodzę przed namiot, jeszcze jest ciemno. Stwierdzam, że skoro nie znam drogi, to lepiej poczekam, aż zacznie świtać, żebym widział,

gdzie mam się kierować. Po godzinie znów szykuję się do wyjścia i jeszcze raz, sądząc, że i tak znam odpowiedź, pytam Przemka: – Idziesz? Ten wychyla się ze śpiwora, patrzy i mówi: – Do stacji kolejki na szczyt. Jak ją wybudują. Po chwili dodaje: – Żartowałem. Łeb mnie boli, ale idę! Już na początku wychodzi nasz brak przyzwyczajenia do wysokości: idziemy wolno i co kilkadziesiąt kroków musimy się zatrzymywać, żeby wyrównać oddech. Pokonujemy pole usiane głazami o różnych rozmiarach, klucząc między nimi, i stromym podejściem wychodzimy na przełęcz. Następnym etapem jest trawers przez ośnieżone i zlodowaciałe, stromo nachylone zbocze. Wydeptana przez nie ścieżka jest wyślizgana. Nie mamy czekana ani porządnych raków. Ponieważ wejście na wulkan nie było naszym głównym celem, a jedynie poboczną atrakcją, nie zabieraliśmy takiego sprzętu z Polski. Zresztą podobno i tak nie miał być tu potrzebny. Mamy tylko jedną parę miniraków przyczepianych do butów za pomocą gum. Dzielimy się nimi i każdy dostaje po jednej sztuce. Tak wyposażeni wychodzimy na lodowy trawers. Najpierw wbijamy but z rakiem w lód, potem drugą nogę stawiamy w takim miejscu, żeby nie zjechała w dół. Potem znów nogę z rakiem przesuwamy do przodu… I tak krok po kroku… Przy okazji zerkamy na znajdujące się kilkaset metrów niżej tereny powulkaniczne, do których nieoczekiwanie szybko możemy się zbliżyć, gdyby któryś z nas pozwolił sobie na chwilę nieuwagi. Po pokonaniu trawersu docieramy do kolejnej przełęczy. Stąd, obchodząc niższy wierzchołek wulkanu, znów po lodzie, wychodzimy na podejście, z którego widać nasz cel.

Po drodze spotykamy pierwszych ludzi schodzących ze szczytu z przewodnikiem. Wyszli o drugiej w nocy, cztery godziny przed nami. Teraz już zakosami, powoli, po piargach i drobnych kamieniach co chwilę obsuwających się spod nóg dochodzimy na szczyt. Droga zajęła nam niecałe pięć godzin. Nie wypadliśmy najgorzej, bo przewodniki przewidują pokonanie tej trasy w czasie od sześciu do dziesięciu godzin. Na szczycie zwykle nie ma za wiele czasu na siedzenie i podziwianie widoków, tak jest i tym razem. Musimy wracać, bo na dole po południu ma na nas czekać kierowca z toyotą. Jest też dodatkowy argument przemawiający za szybkim zejściem. Przemka nadal boli głowa, co gorsze, ból wciąż narasta. Zaczyna nas to niepokoić. Robimy sesję zdjęciową, przywiązujemy smycz z logiem i nazwą naszej wyprawy, zabieramy kilka kamieni na pamiątkę. Różnych kamyków w domu mam już tyle, że nie wiadomo, gdzie je trzymać, i myli mi się, który jest skąd, ale jak wielu ludzi i tak przynoszę nowe z kolejnych szczytów.

Wierzchołek fot. K. Mrozowski

Widok z Chachani fot. K. Mrozowski

Zaczynamy schodzić, idzie nam to znacznie szybciej niż wędrówka pod górę i po dwóch godzinach docieramy do bazy. Tam dołącza do nas reszta grupy i idziemy na parking, gdzie czeka wcześniej umówiony transport. Ani w bazie, ani na parkingu ból głowy u Przemka nie ustaje. Nasze nadzieje, że zmniejszy się, gdy zjedziemy niżej, rozwiewają się w Arequipie. Dzwonię do Polski, żeby spróbować ustalić, czy to coś poważnego, ale niestety trudno postawić diagnozę przez telefon. Już jest późny wieczór i nie możemy iść do miejscowego lekarza. Korzystamy więc z ostatniej deski ratunku: idziemy do baru na Pisco Sour. Kilka drinków znieczula głowę Przemka, a rano wszystko wraca do normy.

Następnych kilka dni przed powrotem do Polski poświęcam na odpoczynek. Towarzyszę kolegom, gdy zwiedzają ciekawe miejsca w drodze do Limy, które ja widziałem rok wcześniej. A potem wracamy do Polski, gdzie wkrótce znów się spotkamy – tym razem na weselu moim i Basi.

Jak wszyscy wielcy podróżnicy, widziałem więcej, niż pamiętam, i pamiętam więcej, niż widziałem Benjamin Disraeli

Perły Peru Tuż po wylądowaniu na lotnisku w Limie, a potem również w hostelach widzimy reklamy informujące, że wszystko, co jest „naj” na naszym świecie, znajduje się… w Peru. Najgłębszy kanion – Colca, najdłuższa rzeka – Amazonka, największa dżungla – amazońska, największy ocean − Pacyfik, największe wydmy w Ameryce Południowej – w oazie Huacachina koło Ica, najbardziej malownicze ruiny i zarazem jeden z siedmiu nowożytnych cudów świata – Machu Picchu, największe rysunki na powierzchni Ziemi, widoczne tylko z samolotu – linie Nazca, najwyżej położone jezioro żeglowne na świecie –Titicaca, do niedawna najwyżej położona kolej na świecie – kolej zbudowana przez Ernesta Malinowskiego i na dokładkę wysokie góry – andyjskie pasmo Kordyliera Biała (Cordillera Blanca) z najwyższym szczytem Peru, Huascaránem (6768 m n.p.m.), w Parku Narodowym Huascarán. Plakaty reklamujące te cudne miejsca były przekonujące, więc postanowiliśmy zobaczyć to i owo. Podczas pierwszej wyprawy po wyjściu z kanionu mieliśmy ponad trzy tygodnie na podróż po Peru, żeby poznać ciekawe miejsca i lokalną kulturę. Tworzyliśmy dużą grupę i nie mieliśmy ściśle określonego planu. Podróżowanie razem skończyłoby się pewnie szybko nieporozumieniami ze względu na duże różnice w zainteresowaniach. Dlatego powstał naturalny podział na trzy grupy i każda pojechała w takim kierunku, na jaki miała ochotę. Ania ze Zbyszkiem razem z dwójką znajomych, którzy dojechali do nich w Peru, wybrali Boliwię i Chile. Kasia, Darek i Szymon najpierw ze

mną, Basią i Sławkiem pojechali nad jezioro Titicaca.

Nad jeziorem Titicaca fot. K. Mrozowski

fot. K. Mrozowski

Titicaca, położone na wysokości 3812 m n.p.m., niezwykłe i wciąż tajemnicze, jest najwyżej znajdującym się jeziorem żeglownym na świecie, a jego głębokość wynosi od 140 do 281 m. Obecnie to naturalna granica między Peru a Boliwią. Według legendy Titicaca jest miejscem narodzin pierwszego Inki: Manco Capaca, jego siostry i żony Mama Ocllo. Wyłonili się oni z głębin jeziora i założyli Cuzco, stając się też protoplastami całej dynastii Inków. Z portu w Puno motorówką popłynęliśmy na sztuczne pływające wyspy wykonane z trzciny przez potomków Indian Uro. Według legendy plemię to było stare jak świat i zamieszkiwało te tereny, zanim jeszcze słońce zaczęło oświetlać ziemię. Ostatnia przedstawicielka Indian Uro pełnej krwi zmarła w 1959 r. Z trzciny wykonane są nie tylko wyspy, które cały

czas pływają po jeziorze, ale i domy, zagrody, wieże obserwacyjne, łodzie, wyposażenie domów i mnóstwo innych przedmiotów. Jedynymi rzeczami niewykonanymi z trzciny, jakie rzuciły mi się w oczy, były: antena satelitarna, solary na dachach i strzelba. Tutejsi mieszkańcy hodują zwierzęta i pracują zarobkowo: pływają z turystami, zajmują się wyrobem rękodzieła itp. Nie jest to dzika kultura, wręcz przeciwnie: jest już mocno skomercjalizowana – np. turystę przybywającego na wyspę wita małe przedstawienie – ale znacznie się różni od innych kultur indiańskich, więc warto ją poznać. Wieczorem przed wyjazdem z Puno dowiedzieliśmy się, że nasz autobus został odwołany. Na następny dzień zaplanowano manifestację przeciwko obecnej władzy i blokadę dróg w regionie. Jednak nie zraziliśmy się tym i szybko znaleźliśmy inny autobus, ale bez gwarancji dotarcia do celu. O piątej rano bez komplikacji dotarliśmy na dworzec autobusowy w Cuzco, znajdujący się poza centrum miasta. W informacji dowiedzieliśmy się, że z powodu protestu nic nie jeździ i trudno będzie nam się dostać do centrum. Jedyne, co kursuje, to bardzo droga kolej do Machu Picchu, ale i tak biletów już nie ma. Oczywiście drogi prowadzącej do ruin też nie ma, podobnie jak planów jej budowy. Rozwiązaniem mógłby być transport mieszany: samochodem i konno przez dżunglę albo częściowo koleją i dalej samochodem, ale dziś nie można z niego skorzystać. Do wyboru był jeszcze helikopter, jednak nasz budżet nie przewidywał takiego wydatku, oraz kilkudniowy treking starą drogą Inków „Inca Trail”, prowadzącą przez dżunglę i bardzo malownicze tereny, na który z powodu znacznej liczby chętnych trzeba się zapisywać kilka miesięcy wcześniej. Nie pozostało nam nic innego, jak skupić się na przedostaniu się do centrum Cuzco, a bilety na kolej do Machu Picchu kupić na dzień kolejny. Żaden samochód nie poruszał się po mieście, nie było też

żadnego samochodu na postoju taksówek, gdzie zwykle się od nich roi. W końcu udało nam się znaleźć jakąś taksówkę. Kierowca w pierwszej chwili nie chciał nawet słyszeć o jeździe w kierunku Plaza de Armas. – Dziś są protesty. Jest zarządzona ogólna blokada miasta. Żadnego transportu, żadnego handlu. Kto się nie dostosuje, ten jest wrogiem ludu. Barykady na ulicach, nie da się przejechać przez miasto. Jeżeli trafię na rozwścieczony tłum, to rozniesie samochód razem ze mną. Jednak po dłuższych negocjacjach i zaproponowaniu odpowiednio wysokiej sumy kierowca dał się przekonać. Wsiadamy do auta, zatrzaskujemy drzwi i jedziemy powoli w kierunku centrum średniej wielkości samochodem w sześć osób plus kierowca. Siedzę z przodu i na kolanach trzymam Basię. Pozostałe osoby cisną się na tylnym siedzeniu. Jest ciasno i gorąco. Okno otwarte, zresztą i tak się nie zamyka. Miasto jest puste, jakby wyludnione. Gdzieniegdzie widać pojedyncze osobo patrzące na nas krzywo i groźnie gestykulujące. Cisza przed burzą. Mijamy kolejne ulice, zbliżając się do Plaza de Armas. W przecznicach widać barykady. Leżące drzewa, kawałki betonu i wielkie kamienie. Wszystko po to, żeby uniemożliwić przejechanie jakimkolwiek samochodom. Dostrzegamy palące się beczki, niektóre ulice wyglądają jak te z zakazanych dzielnic w amerykańskich filmach. Mijając kolejną, trafiamy na protestujących. Atmosfera natychmiast robi się gorąca. Zostajemy otoczeni przez rozjuszony tłum, rzucają w nas wszystkim, co mają pod ręką. Kopią samochód, trzęsą nim i szturchają nas przez otwarte okno. Kątem oka widzę, jak jakiś osobnik bierze zamach i kieruje pałkę ku mojej głowie. Nie mogąc wyciągnąć ręki, żeby się chociaż zasłonić, odruchowo zamykam oczy i czekam. Sekundy dłużą się strasznie i nagle… Słyszę, jak ktoś pośród wściekłego tłumu krzyczy:

– Turistas! Po chwili wszystko się uspakaja. Protestujący i kierowca jeszcze przez chwilę sobie powarczeli, a potem tłum się rozstąpił i w spokoju odjechaliśmy. Po chwili dotarliśmy na Plaza de Armas, gdzie kierowca w pośpiechu nas wyrzucił i odjechał. Dzień poświęciliśmy na spacerowanie po mieście, zwiedzanie i oglądanie demonstracji, których uczestnicy nie przepuszczali nikomu, kto łamał zasady strajku. Nawet drobnym handlarzom jeżdżącym małym wózeczkiem i sprzedającym pomidory. Gdy rozwścieczony tłum wypatrzył takiego, rzucał w niego wszystkim, czym się dało. O otwartych sklepach nie było mowy. Następnego dnia jedziemy do Machu Picchu koleją wzdłuż doliny rzeki Urubamba. Jest to jedyne bezpośrednie połączenie z miejscowością Aguas Calientes poniżej ruin, z której albo autobusem, albo pieszo można dotrzeć do Machu Picchu. Starożytne miasto Inków położone jest na przełęczy wśród gęstej dżungli. Z trzech stron otaczają je prawie pionowe zbocza schodzące do doliny rzeki Urubamba, a z czwartej góra Huayna Picchu. Po odnalezieniu ruin nie można było im przypisać żadnej ze znanych nazw zaginionych miast, ponieważ nie odpowiadały informacjom o lokalizacji któregokolwiek. Dlatego też ruiny otrzymały nazwę sąsiedniej góry: Machu Picchu (Stary Szczyt). Widok zaginionego miasta o poranku zapiera dech w piersiach. Gdy tam dotarliśmy, nad ruinami unosiły się mgły i zaczynał padać deszcz. Sprawiało to, że widoki były magiczne, ale utrudniało zwiedzanie i fotografowanie. To właśnie taka pogoda jest tu częstsza, nawet w porze suchej, niż znana ze zdjęć – słoneczna. Miasto powstało w XV w. i zostało porzucone przez mieszkańców prawdopodobnie w 1535 r. Do dzisiaj nie wiadomo, dlaczego tak się stało. Mieszkańcy Machu Picchu znikli bez śladu, ale pozostawili świadectwo mistrzowskiego rzemiosła. Wszystko zostało tu zbudowane bez zaprawy murarskiej, dobrze ociosane kamienie są

dokładnie dopasowane do siebie. Mimo licznych trzęsień ziemi, które nawiedzały te tereny, budowle na przełęczy są praktycznie niezniszczone. Gdyby pokryć je dachami, można by znów w nich zamieszkać. Oprócz budynków sakralnych jest tu również obserwatorium służące do dokładnego obliczenia położenia słońca, pałace, łaźnie, kanały wodne, tarasy i źródła. W ciągu jednego dnia trudno jest wszystko dobrze obejrzeć. Wieczorem wróciliśmy jednak do Cuzco, gdzie rano rozstaliśmy się z Kasią, Darkiem i Szymonem. Oni pojechali nad Ukajali i w Kordylierę Białą, my wybraliśmy inną trasę. Z Cuzco polecieliśmy małym samolotem do Puerto Maldonaldo. Jest to jedno z tych miast w Peru, do których jeżdżą turyści, żeby wybrać się na treking do dżungli. Większość 600-kilometrowej trasy pokonujemy, lecąc nisko nad dżunglą wąską doliną. Skutkiem tego są duże turbulencje, a źle wyrównane ciśnienie chce rozerwać mi głowę. Puerto Maldonaldo jest odcięte od reszty kraju Andami porośniętymi gęstą dżunglą. Powstało na szczycie urwiska między dwoma rzekami: Madre de Dios i Tambopata. Doskonale prosperowało w czasie boomu kauczukowego, a potem popadło w zapomnienie do czasu, gdy w latach 70. odkryto tu złoto.

Machu Picchu fot. K. Mrozowski

fot. K. Mrozowski

Z wynajętym przewodnikiem popłynęliśmy w górę rzeki, żeby spędzić kilka dni w dżungli i choć trochę poznać jej dzikie oblicze. Z łodzi widać słupy żelbetowe stojące w rzece. Od przewodnika dowiedziałem się, że to pozostałość po niezrealizowanym projekcie budowy międzynarodowej drogi, która miała połączyć Peru z Brazylią. Zaraz za miastem widać pływające platformy, które zajmują się płukaniem piasku i odzyskiwaniem z niego złota. Stary silnik przymocowany do naszej antycznej łódki wprawił ją w takie wibracje, że spanie było niemożliwe, dlatego większość podróży spędziliśmy na słuchaniu opowieści o dżungli. Wypytywałem przewodnika o niebezpieczne ryby żyjące w rzece. Naczytałem się o nich w książkach niektórych polskich podróżników przestrzegających, żeby z ich powodu

się nie kąpać. Rybki canero, które wpływają do wnętrza człowieka, powodując bolesną śmierć, węgorz elektryczny, który razi śmiertelnie prądem, drapieżne piranie i inne. W odpowiedzi usłyszałem: – Ha, ha, ha! No, gdzieś tam żyją, ale ja się kąpię w rzekach Amazonii od 20 lat, zresztą jak wszyscy tutaj, i nigdy mnie nic nie zaatakowało. Niektórzy przez rzekę pływają wpław codziennie i też im się nic nie dzieje. Jeszcze nigdy nie słyszałem, żeby rybka canero w kogoś wpłynęła. Ha, ha, ha! A te kajmany, co widać na brzegu, to jak się do nich zbliży, zaraz uciekają. Zresztą wieczorem jakiegoś złapiemy, to zobaczycie. W ciągu trzech dni spędzonych nad jeziorem w dżungli mieliśmy wiele okazji zobaczyć z bliska jej rośliny i zwierzęta. Można było wejść na koronę ponad 100-letniego drzewa, na wysokość 42 m, i podziwiać z góry tropikalny las, który rozciąga się aż po granice horyzontu. Ary, które do tej pory widziałem tylko w zoo, zawsze były dla mnie atrakcją. Teraz zobaczyłem, jak naprawdę są piękne, żywiołowe i łączą się w duże kolorowe stada, niestety, szybko stały się denerwujące, bo co chwilę przelatywały nam nad szałasem i głośno skrzecząc, przerywały popołudniową drzemkę. W leśnym ośrodku, gdzie rehabilitowano zwierzęta po różnych wypadkach, z bliska zobaczyliśmy jaguara i tapira. Podczas porannych wędrówek widzieliśmy całe gromady małp kapucynek skaczących po drzewach i tukany. Kierując się w stronę jeziora, żeby zobaczyć wydry, napotkaliśmy małego węża boa. Wieczorem przewodnik zabrał nas na wycieczkę łodzią, żeby pokazać z bliska kajmany. Po zbliżeniu się do zarośli, już na płytkiej wodzie jeziora, kazał zapalić na chwilę latarkę. W świetle latarki ukazała się najpierw jedna para czerwonych ślepi, a potem kolejne. Przewodnik wybrał jednego z nich, a ja wyłączyłem latarkę i zaczęliśmy płynąć za kajmanem. Gdy

byliśmy już wystarczająco blisko, przewodnik cicho wszedł do wody. Po chwili wrócił z metrowym gadem do łodzi. Dał go każdemu do pogłaskania, potrzymania, dokładnie go opisał, wyjaśnił, jak rozróżnić płeć, i na koniec wpuścił z powrotem do wody. Podczas jednego z posiłków zobaczyłem, jak na krawędzi stołu nagle pojawiły się dwie nogi, a po chwili także reszta stworzenia. Włochaty, tłuściutki pająk wielkości mojej dłoni. Szturchnąłem przewodnika, wskazując niespodziewanego gościa. A on, nie przerywając jedzenia, stwierdził: – Spokojnie, to tylko tarantula. Po przełknięciu kolejnego kęsa dodał: – Ta odmiana nie jest jadowita. Chcecie, to możecie ją pogłaskać. Widząc nasze zaniepokojenie, wziął pająka do ręki, wskazując jego poszczególne części, opowiedział o nim co nieco, chętnym dał do pogłaskania lub potrzymania i wypuścił. Mieliśmy szczęście, bo dni, które spędziliśmy w dżungli, były akurat chłodne i nie było komarów. Oczywiście chłodne jak na warunki panujące w tropikalnym lesie, dla nas były gorące i wilgotne. Z Puerto Maldonaldo do cywilizacji wróciliśmy autobusem, który miał na oko ze 30 lat, ale był przystosowany specjalnie do tej trasy. Charakteryzował się wysoko podniesionym zawieszeniem i kołami w dość dużym rozmiarze. Droga na prawie całej długości (600 km) była szutrowa, wąska, kręta i wspinała się na wysokość ponad 4000 m n.p.m. Zajmowaliśmy pierwsze siedzenia. W nocy za każdym razem, kiedy się przebudziłem, widząc drogę w świetle reflektorów, zastanawiałem się nad dwiema rzeczami. Jak miniemy inny pojazd jadący z naprzeciwka i czy jakimś cudem ten rozpędzony autobus nie wypadnie na zakręcie, do którego

się właśnie zbliżamy? Droga jest przejezdna od trzech lat, ale jest też w ciągłej budowie, która trwa dzień i noc. W porze deszczowej taka podróż jak nasza do niedawna mogła trwać nawet osiem dni. My pokonaliśmy trasę w 20 godzin. Większości mostów nad rzekami jeszcze nie było i przejeżdżaliśmy przez prowizoryczne kładki. Podczas całej podróży kilka razy zatrzymaliśmy się w małych wioskach położonych przy drodze gdzieś w dżungli. Po co one powstały na końcu świata? Nie wiadomo, ale można się tam było zaopatrzyć we wszystko. Po dotarciu do Cuzco poświęciliśmy cały dzień na jego zwiedzanie. Poza ciekawymi zabytkami z czasów inkaskich moją uwagę zwrócił obraz Ostatnia wieczerza w katedrze przy Plaza de Armas, na którym głównym daniem była świnka morska – kolejny przykład dostosowania religii do miejscowej kultury. Wieczorem pojechaliśmy dalej, do Nazca. Podróż, która miała trwać 14 godzin, przedłużyła się do 17. Trudno powiedzieć, czy właśnie z powodu opóźnienia kierowca jechał dość szybko i brawurowo, czy zawsze tak jeździ, pokonując kilka przełęczy powyżej 4000 m i setki ostrych zakrętów, które oddzielają jedną przełęcz od drugiej. Od jazdy autobusem, która bardziej przypominała rollercoaster w wesołym miasteczku, Basi nad ranem zrobiło się niedobrze. Pomyślałem: nic dziwnego, jest po prostu nieprzyzwyczajona do takiej jazdy po górskich przełęczach. Jednak gdy pod moje nogi przypłynął wczorajszy obiad Indian siedzących za mną i gdy zobaczyłem, że to nie są jedyne posiłki przemieszczające się samowolnie po podłodze autobusu, stało się jasne, że kierowca przesadza z ostrą jazdą po górskich zakrętach. Po przyjeździe do Nazca szybko zorganizowaliśmy lot i płynnie przesiedliśmy się na samolot. Tajemnicze rysunki wyryte na pustyni na płaskowyżu Nazca są tak duże, że

widać je dopiero z samolotu. Do dziś stanowią zagadkę archeologiczną. Nie wiadomo, kto je stworzył i po co starożytni zrobili coś, czego sami nie mogli zobaczyć. Rysunki prawdopodobnie zaczęły powstawać 400–200 lat p.n.e., a prace kontynuowano do około 600 r. n.e. Na powierzchni 700 km2 znajduje się 13 000 linii. Najdłuższa linia prosta ma 14 km długości, a największe rysunki to pelikan mający 300 m średnicy i ptak z zygzakowatą szyją – 285 m. Nasz samolot był czteroosobowy, więc akurat zmieściła się w nim nasza trójka i pilot. Start odbył się dość płynnie, ale po wzbiciu się w powietrze zaczęło niesamowicie trząść maszyną, było strasznie głośno i wizja 30-minutowego lotu przestała mi się podobać. Właściwie tu już pojawiła się chęć powrotu. Po chwili usłyszałem huk i coś białego odpadło od naszego samolotu, nie wiem, co to było, ale mój nastrój jeszcze bardziej się pogorszył. Tłumaczyłem sobie, że zderzyliśmy się z ptakiem i że przecież po katastrofie samolotu z francuskimi turystami na pokładzie przed dwoma laty znacznie poprawiło się bezpieczeństwo lotów nad liniami Nazca… W końcu usłyszeliśmy, że zbliżamy się do pierwszego rysunku. To delfin. Podobno, bo ja nie mogłem się go dopatrzyć. Po chwili następny rysunek – trapezy. Też ich nie widzę. Następny był astronauta. No niby był, ale strasznie kiepski, stwierdziłem, że oglądanie czegoś takiego za te pieniądze to jakieś nieporozumienie. Basia nie miała jeszcze okazji dojść do siebie po jeździe autobusem i teraz zdeponowała pozostałości posiłków z dnia poprzedniego w woreczkach przystosowanych do tego celu. Polecieliśmy dalej i po chwili usłyszałem – „Małpa”. Samolot przechylił się mocno w prawo, prawie leżeliśmy na szybie. Nie poprawiło to nam samopoczucia, ale za to zobaczyliśmy kontury olbrzymiej małpy. Teraz dopiero gigantyczne rysunki zaczęły wyglądać, jak należy. Pozwoliły zachwycić się ich niepowtarzalnością. Zdecydowanie te widoki mogły

zrekompensować pierwsze trzy rysunki i niewygody lotu. Generalnie podniebna wycieczka była udana, choć lądowanie też nie należało do przyjemności. Samolot nie wylądował płynnie; miałem wrażenie, że spada na pas startowy i odbija się od niego. Przypominał tzw. kaczkę puszczoną na wodzie, osiadł na ziemi dopiero po kilku odbiciach. Wieczorem pojechaliśmy do oazy Huacachina koło Ica, położonej nad małym zbiornikiem wodnym wśród największych wydm w Ameryce Południowej. Rano spróbowałem swoich sił, jeżdżąc na sandboardzie, czyli desce snowboardowej przystosowanej do jeżdżenia po piasku. Jedynym minusem całej zabawy był brak wyciągu, więc najpierw trzeba było wejść na olbrzymie wydmy po osuwającym się spod nóg piasku, a dopiero potem próbować zjechać na dół.

„Katedra” w Parku Narodowym Paracas fot. K. Mrozowski

Po południu pojechaliśmy do Parku Narodowego Paracas. Na miejscu chcieliśmy udać się na wyspy Ballestas. Niestety, okazało się, że wycieczki odbywają się tylko rano. (Dopiero rok później dotarłem na Ballestas łodzią. Ze względu na ochronę środowiska nie można tu schodzić na ląd, ale łodzie podpływają na tyle blisko, że można dobrze przyjrzeć się faunie i florze. Żyją tu lwy morskie, pingwiny, foki, kormorany, pelikany, albatrosy, żółwie i delfiny). Zachęceni przez miejscowe agencje turystyczne udaliśmy się za to na wycieczkę wzdłuż wybrzeża Pacyfiku w lądowej części parku narodowego. Główną atrakcją, pokazywaną na zdjęciach z tego miejsca, jest wynurzający się z oceanu skalny łuk zwany katedrą. Oczywiście też chcieliśmy go zobaczyć. Gdy dotarliśmy na miejsce, czyli na urwisko skalne, nasz przewodnik wskazał dwie skały sterczące na oceanie, mówiąc: – To jest katedra! Zdziwiony powiedziałem: – Ale to przecież miał być łuk skalny, a nie dwie skały! – No, właśnie, te dwie skały to był kiedyś łuk skalny, ale parę lat temu było trzęsienie ziemi i katedra zawaliła się. – …!? Polacy w Peru Wśród osób zasłużonych dla Peru można wymienić co najmniej kilku Polaków. Byli to m.in.: – Konstanty Jelski (1837–1896) z wykształcenia zoolog. Przyjechał do Peru w 1869 r., w Andach prowadził badania fauny i flory. Był także kustoszem muzeum przyrodniczego w Limie w latach 1874–1878; – Witold Szyszło (1881–1963) z wykształcenia geograf i przyrodnik. Jako badacz Amazonii uczestniczył w 12 wyprawach i wydał kilka cennych dzieł;

– Edward Jan Habich (1835–1909) z wykształcenia inżynier. Wyjechał do Peru w 1869 r. Uczestniczył w odbudowie miasta Arica (wówczas należącego jeszcze do Peru) po trzęsieniu ziemi, wraz z Malinowskim projektował kolej transandyjską i pomagał w budowie systemu nawadniającego południe kraju. On także jest założycielem pierwszej politechniki w Ameryce Łacińskiej – obecnej Escuela de Construcciones Civiles y de Minas del Peru w Limie. – Ryszard Jaxa Małachowski (1887–1972) polski architekt, który działał w Peru na początku XX w., został uznany za najwybitniejszego peruwiańskiego architekta tego okresu. Jego dziełem jest Pałac Prezydencki, Pałac Arcybiskupi oraz ratusz w Limie.

Podróż koleją fot. K. Mrozowski

Jednak chyba najbardziej znaną postacią jest Ernest Malinowski (urodzony w Sewerynach 5 stycznia 1818 r., zmarł w Limie 2 marca 1899 r.), z wykształcenia inżynier

budownictwa drogowego i kolejowego. Studiował we Francji, m.in. w École Polytechnique w Palaiseau pod Paryżem. Po ukończeniu studiów pracował w ramach francuskiego Korpusu Inżynierów Dróg i Mostów najpierw we Francji, a potem w Algierii. Na wieść o wybuchu powstania krakowskiego przerwał prace i wyruszył do Polski. Po upadku powstania pojechał znów do Francji i starał się o pracę w Ministerstwie Robót Publicznych. W 1852 r. podpisał sześcioletni kontrakt na pracę w Peru na stanowisku inżyniera rządowego. Wziął udział w modernizacji i rozbudowie mennicy państwowej w Limie, brukowaniu ulic i placów w Arequipie po zniszczeniach wojennych i modernizacji kamiennego mostu Izacuchaca. Następnie zaprojektował linię kolejową Pisco–Ica i Chimbote–Huarez, której budowę również nadzorował. Podczas konfliktu z Hiszpanią ufortyfikował port Callao koło Limy, stosując zdobycze nowoczesnej techniki. Malinowski wziął też udział w obronie portu i stanął na wałach twierdzy. W dowód uznania dostał medal i honorowe obywatelstwo Peru. Gdy w 1868 r. amerykańskie przedsiębiorstwo Henry’ego Meiggsa uzyskało zgodę na budowę kolei transandyjskiej, jej projektowanie i nadzorowanie prac powierzono Ernestowi Malinowskiemu. Linia kolejowa wzniosła się na wysokość 4818 m n.p.m., co było wówczas ewenementem na skalę światową. O mostach i tunelach, którymi prowadziła trasa kolei, pisały wszystkie najważniejsze czasopisma techniczne na świecie, a nasz rodak zyskał międzynarodową sławę. Kiedy w 1874 r. Peru pogrążyło się w kryzysie, państwo przestało finansować budowę. Przedsiębiorstwo Meiggs wraz z Malinowskim kontynuowało prace, korzystając z własnych funduszy. Pierwszy odcinek kolei Callao–Chicla, liczący 141 km, oddano do użytku w maju 1878 r., a trasę do miasta Oroya – w 1893 r.

Wieczorem rozstaliśmy się ze Sławkiem. On został, żeby rano popłynąć na wyspy Ballestas, a później wrócić już do Polski. My pojechaliśmy do Limy, bo mieliśmy kupione bilety na następny dzień na przejazd koleją transandyjską Ernesta Malinowskiego. Stolica Peru, przez niektórych uważana jest za jedno z najniebezpieczniejszych miast świata. Na nas zrobiła bardzo dobre wrażenie, również podczas wieczornych wędrówek po starym mieście. Z Limy do Huancayo podróżowaliśmy wspomnianą koleją transandyjską, znaną obecnie jako Ferrocarril Central del Perú – jednym z najsławniejszych szlaków kolejowych na świecie. Pociąg rozpoczyna trasę o długości 346 km na poziomie morza i przemierza malownicze krajobrazy, budzące i podziw, i grozę. Najwyższy punkt na trasie leży na wysokości 4818 m n.p.m. Od 1999 r. stoi tam pomnik inżyniera Ernesta Malinowskiego, który zaprojektował ten cud techniki. Przez ponad sto lat, do 2005 r. kolej transandyjska była najwyżej usytuowaną na świecie. Jej budowę rozpoczęto w 1870 r., a zakończono w 1909 r. Pieniądze na budowę kolei pozyskano ze sprzedaży 10letnich obligacji wypuszczonych przez przedsiębiorstwo budujące kolej. Linia powstała głównie w celu transportu miedzi i cynku z andyjskich kopalń oraz produktów rolnych z Andów, ale później wprowadzono także przewozy pasażerskie. Zlikwidowano je w 1992 r. ze względu na zagrożenie terrorystyczne, ale obecnie, dwa razy w miesiącu, znów można podróżować koleją transandyjską. Trzeba tylko pamiętać o tym, żeby zarezerwować bilety dużo wcześniej. Słychać gwizdek, to sygnał, że pociąg zaraz rusza. Szybko kupiliśmy jeszcze coś do zjedzenia na drogę, bo podróż miała trwać 11 godzin, a nie było wagonu restauracyjnego. Po chwili usłyszeliśmy warkot spalinowego silnika amerykańskiej lokomotywy. O siódmej rano pociąg z pasażerami, którymi byli tylko turyści, odjechał ze stacji w Limie. W pierwszej klasie są wygodne siedzenia, a ostatni

wagon jest otwarty – bez dachu, co pozwala podziwiać widoki podczas całej drogi w zasadzie bez ograniczeń. Druga klasa, którą jechaliśmy, ma niewygodne twarde siedzenia, z oparciami zamocowanymi pod kątem 90 stopni i na stałe przymocowanymi podłokietnikami, co po kilkunastu godzinach jazdy dawało się mocno odczuć. Za centrum pociąg zaczął przeciskać się przez chaotyczne zabudowania. To dzielnica slumsów, która ciągnie się przez parę kilometrów. Pociąg przejeżdżał niemal przez podwórka, anonsując się głośnym wyciem syreny. Po 40 km dotarliśmy do pierwszej stacji: Chosica, tory prawie nie zaczęły się piąć w górę, a do najwyższego punktu zostało jeszcze tylko 130 km. Wkrótce dojechaliśmy do pierwszego tunelu, nazwanego Purhuay. Łączna długość wszystkich 71 tuneli na trasie to ponad 9 km. Następnie skierowaliśmy się do Tornamesa, pierwszego z dziewięciu miejsc na naszej trasie, w których znajduje się tzw. zigzag. Na stromiźnie nie było możliwości zrobienia łuku z torów, więc pociąg w pewnym momencie po prostu zmienia kierunek jazdy, wjeżdżając na tory ułożone pod kątem ostrym do tych, po których jechał poprzednio. W Limie usiadłem razem z Basią twarzą do kierunku jazdy, a teraz do Huancayo jechalismy już tyłem do niego. Wszystkie kolejne zigzagi były podwójne i pociąg już nie zmieniał kierunku jady. Przy większości z nich były jeszcze działające obrotnice stanowiące pamiątkę po parowozach, które w latach 60. zakończyły pracę. Głośny ryk silnika pracującego z maksymalną mocą oznajmił, że zaczęły się poważne wzniesienia. Odtąd współczynnik wnoszenia się torów rzadko spadał poniżej 3–4%. Pociąg częściej zwalniał, pokonując ostre zakręty. Dawniej na odcinku do San Bartolomé parowozy często zakleszczały się na zakrętach. Byliśmy już tak wysoko, że tory na dnie doliny wyglądały jak zabawki. Perfekcyjnie wykonana miniaturowa makieta kolejki. Drzewa owocowe zaczęły ustępować miejsca kaktusom i trawom. Zbocze doliny było coraz bardziej

strome, aż w końcu tory zaczęły biec po półce skalnej wyciętej w pionowej ścianie. Krótko po minięciu San Bartolomé wjechaliśmy na najdłuższy i najwyższy wiadukt na trasie, nazwany Carrión, łączący brzegi wąwozu Verrugas. Carrión jest jednym z 68 obiektów inżynieryjnych na całej trasie i jako jeden z nielicznych ma zabezpieczone tory. Większość wiaduktów nie ma żadnych zabezpieczeń i gdy jadąc pociągiem, spoglądaliśmy w dół, w przepaście mające czasem nawet kilkaset metrów głębokości, mieliśmy wrażenie, jakbyśmy wisieli w powietrzu. Obecny most nad wąwozem Verrugas jest już trzecią budowlą w tym miejscu, ponieważ poprzednie zostały zniszczone przez żywioły. Wiadukt został nazwany na cześć studenta medycyny Daniela Carrióna. Poświęcił się on badaniom tajemniczej gorączki, która dziesiątkowała robotników budujących linię kolejową. Chcąc dowiedzieć się więcej na temat choroby, wstrzyknął sobie krew jednej z zarażonych osób. Wskutek zarażenia zmarł, dołączając do około 7000 osób, które zginęły z różnych przyczyn podczas budowy kolei transandyjskiej. Za stacyjką Surco zaczęliśmy pokonywać serię zakrętów i serpentyn biegnących po skalnych półkach, nad zapierającymi dech w piersiach przepaściami. Podziwialiśmy piękne widoki i pracę XIX-wiecznych inżynierów, którzy odważyli się wybudować tutaj linię kolejową. Pnąc się dalej w górę, dojechaliśmy do stacji Matucana. Dawniej właśnie stąd załadowane wagony z mlekiem były samotnie puszczane po torach w dół – zjeżdżały dzięki grawitacji. Jednak zbyt duża liczba poważnych wypadków spowodowała, że zrezygnowano z tego sposobu. Po minięciu kolejnej stacji, Tambo de Viso, wjechaliśmy na jeden z bardziej niebezpiecznych odcinków na trasie. Przejeżdżając przez wiadukt Chaupichaca, zobaczyliśmy na dnie doliny resztki starego mostu. Następnie czekała na nas seria tuneli przeplatanych wiaduktami. Obok drugiego zwrotu na

zigzagu w Cacray widać Drogę Królewską. Właśnie tą wąską drogą gęsiego musiały iść zwierzęta juczne transportujące materiał z kopalń przed wybudowaniem kolei biegnącej przez Andy. Tuż po osiągnięciu najwyższego punktu zobaczyliśmy ostre, postrzępione szczyty. Jak wielkiego wyzwania podjęli się budowniczowie kolei, można sobie uprzytomnić, na zakręcie Casaplaca spoglądając w dół: widać domy wyglądające jak domki dla lalek. Pokonaliśmy kolejnych osiem tuneli, a pomiędzy nimi cały czas jechaliśmy półką skalną, nad przepaścią, której dna nie widać. Przypomniały mi się słowa Henry’go Meiggsa, przedsiębiorcy, który uzyskał od rządu peruwiańskiego zgodę na budowę kolei: „Wszędzie tam, gdzie dojdzie lama, można doprowadzić kolej”. Dotarliśmy do węzła Ticlio. Odnoga kolei biegnie stąd do górniczego centrum Morococha, przekraczając najwyższy punkt na trasie kolei andyjskiej. My pojechaliśmy dalej głównym szlakiem, wjeżdżając po chwili do najdłuższego tunelu. To Galera. Ma długość 1177 m i wyjeżdża się z niego już po atlantyckiej stronie Kordyliery. Zaczęto go budować, gdy tylko ruszyła budowa linii kolejowej w Limie. Wewnątrz tunelu tory wspinają się do góry, takie rozwiązanie było w XIX w. poważnym wyzwaniem dla lokomotyw. Sytuację dodatkowo pogarszała woda, która spływając ze szczelin skalnych na tory, zamarzała. Parowozy często ślizgały się, musiały się wycofywać i mierzyć się z podjazdem ponownie, czasem po kilka razy. Wyjechaliśmy z tunelu i zatrzymaliśmy się na stacji Galera. Trochę chwiejąc się na nogach, z lekkimi objawami choroby wysokościowej, obowiązkowo zrobiliśmy sobie zdjęcia przy tablicy z nazwą stacji i jej wysokością: 4781 m n.p.m. Jest to miejsce, w którym każdy narzekający na swój los przestanie czuć się pokrzywdzony przez życie, jeżeli tylko pomyśli o ludziach, którzy musieli tu żyć i pracować.

Alpamayo – według wielu najpiękniejsza góra świata fot. D. Kandzia

fot. D. Kandzia

Po wschodniej stronie Andów tory zaczynają biec w dół, ale znacznie łagodniej. Podczas jazdy co pewien czas zabawiała nas obsługa pociągu, która organizowała grę w bingo. Mieliśmy też okazję porozmawiać z przypadkowo poznanym w pociągu rodakiem, który akurat był w podróży dookoła świata. Krajobraz, który widzieliśmy przez pierwsze kilometry, nie był zachęcający i taki pozostał aż do Oroya. To największe miasto na trasie skupia chyba wszystkie gałęzie przemysłu ciężkiego. Gdyby nie okoliczne zakłady przemysłowe, kolej andyjska pewnie nigdy by nie powstała. Następny odcinek, z Oroya do Huancayo, powstał jako ostatni. Jechaliśmy nim wzdłuż rzeki Mantaro, przez pastwiska pełne owiec i bydła. Wolno posuwaliśmy się

między łagodnymi wzgórzami, które złocą się w blasku zachodzącego słońca, jakby były z bajki, zwłaszcza w porównaniu z wcześniej mijanymi ponurymi, stromymi skalnymi stokami. W końcu, gdy zapadł już zmrok, z dwuipółgodzinnym opóźnieniem dotarliśmy do Huancayo. Po powrocie z przejazdu koleją na ostatnie kilka dni pojechaliśmy na północ Peru. Zaczęliśmy od zwiedzenia ruin w okolicach Trujillo. Piramidy Słońca i Księżyca (Las Huacas del Sol y de la Luna) to pozostałości kultury Mochica. Powstały w latach 100 p.n.e.–700 n.e. Piramida Słońca jest największą budowlą prekolumbijską w Ameryce Południowej. Drugim zwiedzanym zabytkiem jest największe miasto na kontynencie: zbudowane z cegły adobe Chan Chan. Wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO było stolicą państwa kultury Chimú, która rozwijała się w latach 1000–1470 n.e. Indianie Chimú dzięki swoim osiągnięciom technicznym, takim jak np. akwedukty, potrafili dostarczyć wodę do miasta, zmienić pustynię w żyzne tereny pod uprawę i zapewnić pożywienie dla 35 000 mieszkańców. Z Trujillo pojechaliśmy do Huaraz położonego w Kordylierze Białej. Tutaj znajduje się Park Narodowy Huascarán również będący pod opieką UNESCO. Obok najwyższego szczytu Peru, Huascarána (6768 m n.p.m.), jest tu również Alpamayo (5945 m n.p.m.) uważany przez wielu ludzi za najpiękniejszą górę świata. W parku narodowym przy odrobinie szczęścia można spotkać takie zwierzęta jak wiskacza, wigonia lub pumę. Z Huaraz wybraliśmy się na jednodniowy treking do malowniczego jeziora 69 położonego również w Parku Narodowym Huascarán na wysokości 4500 m. Podczas wędrówki malowniczą doliną niespodziewanie spotkaliśmy dwójkę znajomych z Polski, tych, którzy podróżowali z Anią i Zbyszkiem po Boliwii. Niestety, nad jeziorem załamała się

pogoda i zaczął padać śnieg. W tej sytuacji musieliśmy szybko wracać i nie mogliśmy podziwiać pięknej panoramy okolicznych gór. Ostatnim miejscem, które odwiedziliśmy podczas naszej pierwszej podróży po Peru, było miasteczko Chavín de Huántar. Znajdujące się tu ruiny – wpisane na listę UNESCO – są pozostałościami najstarszej kultury istniejącej na terenie Peru. Okres jej rozkwitu przypadł na lata 1500–300 p.n.e. Cywilizacja ta istniała dłużej niż Cesarstwo Rzymskie, a jej wpływy odnaleziono na bardzo rozległym terenie. W miasteczku na jednym ze straganów Basi spodobał się kamienny smok nawiązujący do dawnej kultury i ważący kilka kilogramów. Teraz stoi w naszym domu i przypomina o dotychczas najlepszej podróży w naszym życiu. Po powrocie do Limy, a przed odlotem do Polski spotkaliśmy się jeszcze z Kasią, Szymonem i Darkiem. Opowiedzieli nam o pobycie u Indian nad Ukajali i piciu ayahuascki.

Epilog Po drugiej wyprawie zadowoleni z odniesionego sukcesu wróciliśmy do Polski. Zapraszani na różne festiwale podróżnicze chętnie braliśmy w nich udział, prezentując swoje dokonania w kanionie Colca oraz pokazując slajdy z naszego przejścia. Co pewien czas napotykaliśmy jednak na problemy – nasz niedoszły patron rozsyłał do organizatorów festiwali i dziennikarzy informacje podważające nasze osiągnięcia. W większości przypadków nikt sobie nimi głowy nie zawracał, ale od czasu do czasu trzeba było się tłumaczyć. Najgorzej przedstawiała się sprawa w kontaktach z dziennikarzami, którzy nawet nie próbowali porównywać przejść obu wypraw, szukając jedynie sensacji i przedstawiając spór jako kłótnię między podróżnikami. Sprawą zainteresował się jeden z uczestników wyprawy Canoandes-79, Stefan Danielski, który kilka lat wcześniej wraz z Jerzym Majcherczykiem i Andrzejem Piętowskim odbierał w Krakowie Super Kolosa – nagrodę przyznaną całej grupie za przepłynięcie Colki. Trzymający się dotąd na uboczu, pod wpływem artykułu zamieszczonego w „Dzienniku Zachodnim” postanowił zaangażować się w rozwikłanie sporu. Zwrócił się do nas z szeregiem pytań i prosił o udostępnienie zdjęć z całego przejścia. Swoje wnioski wraz z uzasadnieniem przedstawił następnie w artykule Wyścig do dna kanionu, który ukazał się w dwóch dziennikach polonijnych oraz na portalu Onet.pl. Według jego ustaleń nasza wyprawa jako jedyna dokonała pełnego przejścia, posuwając się dnem kanionu Colca i eksplorując każdy metr jego wnętrza. Artykuł napisany przez osobę wywodzącą się z kręgów podróżniczych zwrócił uwagę polskiego środowiska eksploratorów, nie nastąpiła jednak żadna polemika ze strony kierownika polsko-amerykańskoperuwiańskiej wyprawy do kanionu Colca.

Po publikacji artykułu Danielski zgłosił naszą wyprawę do udziału w XII Ogólnopolskich Spotkaniach Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów w Gdyni, zwanych Kolosami. Było to już drugie nasze wystąpienie na Kolosach i ponownie spotkaliśmy się z bardzo życzliwym przyjęciem. Ku naszej wielkiej radości w czasie ogłoszenia nagród usłyszeliśmy: – Kapituła Kolosów podczas XII Ogólnopolskich Spotkań Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów przyznała wyróżnienie za dokonania roku w kategorii „Wyczyn Roku” uczestnikom wyprawy El Condor Rio Colca za dokończenie eksploracji kanionu Colca. Wcześniej potwierdzeniem naszego osiągnięcia było otrzymanie nominacji do nagrody Traveler w kategorii „Wyczyn Roku” przyznawanej przez National Geographic Polska i otrzymanie Nagrody im. A. Zawady w 2008 r. na kontynuację wyprawy. Jednak wyróżnienie na Kolosach stało się ważnym świadectwem tego, że świat podróżniczy nas zauważył i docenił. Później nasz wyczyn został umieszczony w Księdze rekordów i osobliwości prowadzonej przez Towarzystwo Kontroli Rekordów Niecodziennych. W połowie 2010 r. wzięliśmy udział w plebiscycie na największe osiągnięcia podróżnicze roku Złote Stopy, organizowanym przez portal Tubylismy.pl. W kategorii „Ląd” było dziewięć zgłoszeń, w tym my i nasza konkurencja. Głosy internautów szybko dały nam przewagę. Wyprawa kierowana przez Majcherczyka zrezygnowała z udziału w plebiscycie jeszcze w trakcie trwania głosowania. A my podczas Poznańskiego Festiwalu Podróży i Fotografii po raz kolejny zostaliśmy uhonorowani za nasze dokonanie. Na temat wyprawy ukazało się około 60 artykułów i informacji w prasie polskiej i zagranicznej, m.in. w takich tytułach jak: „National Geographic Traveler”, „Globtroter”, „Poznaj Świat”, „Extremium”, „NPM”, „Newsweek”, „Gość Niedzielny”, „Playboy”, „Gazeta Wyborcza” i „Polska The

Times”. ***

Stefan Danielski Wyścig do dna kanionu W 1981 r. polska wyprawa kajakowa Canoandes-79 jako pierwsza na świecie spłynęła w peruwiańskich Andach kanion rzeki Colca, który kilka lat później magazyn National Geographic uznał za najgłębszy na świecie. Z powodu niskiego stanu wody swój spływ zaczęli dopiero na dwudziestym kilometrze, licząc od wejścia do kanionu. Przez wiele lat był to jedyny niezbadany odcinek kanionu Colca. W roku 2008 dwie konkurujące wyprawy wyruszyły zbadać ostatnią białą plamę w tym rejonie i obie zrezygnowały po przejściu zaledwie 8 km. Rok później obydwa zespoły powróciły do kanionu, aby dokończyć przejście. Dzisiaj każdy z nich uważa, że zasługuje na tytuł odkrywcy ostatniego dotychczas niepoznanego odcinka najgłębszego kanionu świata. Czy spór o palmę pierwszeństwa jest tylko wynikiem rywalizacji między dwoma zespołami, które trzy lata wcześniej planowały wspólną wyprawę? By na to pytanie odpowiedzieć, trzeba porównać osiągnięcia obydwu ekspedycji. Międzynarodowa wyprawa „Colca Condor”, w skład której wchodzili członkowie z USA, Polski i Peru, kierowana była przez uczestnika pierwszej eksploracji kanionu z 1981 r., Jerzego Majcherczyka z Nowego Jorku. W roku 2009 ekipa składała się z dwóch zespołów: siedmioosobowej grupy eksplorującej dno kanionu oraz

grupy wspierającej i prasowej stacjonującej na krawędzi kanionu, liczącej pięciu członków. Średnia wieku grupy eksplorującej wynosiła 38 lat, przy rozpiętości wieku uczestników od 19 do 57 lat. Z tego zespołu 4 osoby deklarowało wcześniejsze doświadczenie wspinaczkowe, zaś 5 kajakowe. Celem wyprawy była szeroko pojęta eksploracja kanionu z wszechstronnym zbadaniem pod kątem naukowym. Druga wyprawa o nazwie „El Condor Rio Colca” została zorganizowana przez Akademicki Klub Turystyczny „Watra” z Gliwic, na czele której stał Krzysztof Mrozowski. W roku 2009 ekipa „Watry” liczyła tylko 5 osób o rozpiętości wieku od 22 do 35 lat, przy średniej wieku 27 lat. Każdy z uczestników miał doświadczenie wspinaczkowe i kajakowe nabyte na wcześniejszych wyprawach. Przejście kanionu traktowali jako sportowe wyzwanie, które podjęli rok wcześniej i którego nie byli w stanie zrealizować. Niezależnie od rozgłosu medialnego podstawowym kryterium porównania osiągnięć dwóch wypraw będzie, czy dokonały tego, co było ich celem nadrzędnym, czyli eksploracji wnętrza całego niezbadanego dotychczas odcinka kanionu Colca. Przełom rzeki ostatecznym sprawdzianem zespołów W roku 2009 wyprawa „Condor Colca” weszła pierwsza do kanionu, w którym przebywała od 17 do 25 czerwca. Zespół „Watry” zaczął swoje przejście 27 czerwca – dwa dni po zakończeniu wyprawy Jerzego Majcherczyka, by zakończyć ją 3 lipca w San Galle, skąd w 1981 r. polscy kajakarze rozpoczęli swój spływ. Obie grupy zaczęły przejście w tym samym miejscu, gdzie rok wcześniej wyszły z kanionu. Po przejściu około 1300 m od miejsca rozpoczęcia przejścia kanionu w 2009 roku, wyprawy natrafiły na poważną przeszkodę naturalną w postaci przełomu rzeki Colca, która wycięła w skałach wąski wąwóz o bardzo dużym spadku. Na

pokonanie przełomu grupa „Colca Condor” potrzebowała 3 dni. Przeszkoda okazała się bardzo trudna dla zespołu. O konsternacji i stanie umysłów jego uczestników świadczyły opisy w zamieszczanych na bieżąco w trakcie eksploracji w komunikatach i blogach: „...ekipa «Colca Condor» dotarła do następnej kaskady wodnej, której rozmiary przekroczyły wszystkie nasze wcześniejsze oczekiwania. Szacujemy, że wodospad przed nami ma wysokość co najmniej 40–50 metrów. Niestety obok nie ma żadnej ścieżki umożliwiającej bezpieczne obejście przeszkody. Pionowe skalne ściany mają w tym miejscu wysokość około 1500 metrów!”.

Kanion Colca

fot. D. Kandzia

Przełom rzeki w opisach korespondentów urósł do skalnej pułapki. Według nadsyłanych meldunków przez następne dwa dni uczestnicy obchodzili górą dwa wielkie wodospady. Całą długość przenoski oceniono na 250 do 300 m. Tę samą przeszkodę, 10 dni później gliwicka wyprawa „El Condor Colca” pokonała z „marszu”, jednego dnia, posługując się sprzętem wspinaczkowym wewnątrz przełomu. W trakcie przejścia, korzystając z GPS-u, określono jego długość na 400 m, zaś całkowity spadek rzeki na całym odcinku na 90 m. Stwierdzono przy tym, że opisy przełomu podawane na świat (Peru, Polska i USA) przez ekspedycję „Colca Condor” nie pokrywają się z tym, co widzieli i zarejestrowali podróżnicy z „Watry”. Jak twierdzi kierownik wyprawy Krzysztof Mrozowski, „nie było tam (ani) jednego dużego wodospadu, na zasadzie, że nagle woda spada 10 m (po)niżej”, zaś sam przełom składa się tylko [z] dużej ilości progów i małych wodospadów, z odwojami i syfonami oraz podmytymi skałami tworząc bystrza klasy V, VI. Na poparcie swoich słów jest gotowy przedstawić dokumentację fotograficzną tego odcinka. Ponadto dodaje, że „na całej długości przełomu nie zauważono śladów wyprawy «Colca Condor» kierowanej przez Jerzego Majcherczyka”. Na tej podstawie członkowie gliwickiej wyprawy uważają, że tylko oni dokonali pełnej eksploracji dna dotąd niezbadanego odcinka najgłębszego kanionu na świecie i dlatego im przysługuje palma pierwszeństwa. Pomimo upływu 5 miesięcy kierownik wyprawy „Colca Condor” Jerzy Majcherczyk nie próbuje odpowiedzieć na zarzuty „Watry”. Według niego jego grupa doszła pierwsza do San Galle, skąd […] 28 lat temu wyruszyła wyprawa

kajakowa Canoandes-79, stąd tylko im przysługuje tytuł odkrywców. Przenoska czy obejście Podczas kajakowych eksploracji nieznanych rzek nie jest czymś niezwykłym obejście niebezpiecznego bystrza czy wodospadu, które w żargonie kajakowym ma swoją nazwę „przenoska”. Nie dyskwalifikuje to od późniejszego podawania, że ekipa spłynęła całą rzekę. Ale w przypadku pierwszych spływów to, co dla jednych jest przenoską, dla innych może być poważnym złamaniem niepisanych reguł obowiązujących w środowisku, które rzutują na osiągnięcia wyprawy. Przykładem była amerykańska wyprawa kajakowa do wąwozu Tsangpo w Chinach, która w roku 1998, by ominąć niebezpieczne bystrza, obeszła całą górę, oddalając się na kilka kilometrów od rzeki. Jej spływ nigdy nie został uznany za pełną eksplorację rzeki. Brak jednolitych kryteriów powoduje, że wiele wypraw określa sposób, w jaki będą eksplorować rzeki. Piotr Chmieliński, jeden z najbardziej znanych polskich kajakarzy, który w latach 1983–1992 dwukrotnie dla magazynu „National Geographic” prowadził międzynarodowe wyprawy kajakowe do kanionu Colca, oraz jedyny na świecie kajakarz, który przepłynął całą długość Amazonki od źródeł do morza, podaje: „definicją, której używaliśmy na Amazonce, było płynięcie lub przenoska, ale w obszarze wodnym rzeki, tzn. nie dalej niż obszar, gdzie woda dochodzi w okresie powodzi, ale także nie dalej, aby widzieć cały czas koryto rzeki (wodę)”. I dalej podkreśla: „Na Amazonce 5 lat wcześniej płynęły poprzednie grupy, ale (wszystkie) obeszły Acobamba Abyss (wąski wąwóz, stanowiący najtrudniejszy odcinek) i jak dotąd tylko nasza amazońska wyprawa może podać, że przepłynęła całość i inni to uznali”.

Dla podróżników z „Watry” eksploracja wnętrza kanionu znaczyła jedno: przejście dna na całej długości, i tego samego oczekiwali od konkurującej wyprawy. Aby dojść do źródła sporu, koniecznie jest ustalenie, jak wyglądało ominięcie przełomu przez wyprawę „Colca Condor” – czy była to tylko przenoska wzdłuż koryta rzeki, czy wysokie obejście połączone z wyjściem ze skalistego wąwozu tworzącego właściwe koryto rzeki. Obydwie ekspedycje dzieliła tylko przerwa kilku dni. Pozwoliło to na porównanie nie tylko długości trasy, ale i opisów. W wypadku ekspedycji J. Majcherczyka korzystałem z blogów i komunikatów pisanych na bieżąco przez jej korespondenta, informacji zamieszczonych na www.odkrywca.com oraz filmów wystawionych na youtube, zaś w wypadku „Watry”, podsumowania podanego po wyprawie w serwisie wyprawy.onet.pl oraz na www.condor2008.pl. Kiedy ekspedycja „Colca Condor” dotarła do skalnej pułapki, początkowo planowano przejść wewnątrz wąwozu. Dopiero następnego ranka zdecydowano się obejść górą cały przełom, kiedy dwóch członków z ekipy wspomagającej, mających znieść dodatkowe wyposażenie nie dotarło do zespołu. „W tej sytuacji główna grupa postanowiła nie czekać, lecz brawurowym – i już dziś możemy to przyznać – także dość ryzykownym ruchem, wspięła się na skalną ścianę, po czym za pomocą zawieszonych nad przepaścią lin przeszła bezpiecznie nad obydwoma wodospadami. Cała operacja przejścia najtrudniejszych 250–300 metrów zajęła dwa dni!” – pisze korespondent wyprawy w blogu wyprawy. Opis jest zbyt lakoniczny, by wysunąć ostateczne wnioski, ale samo obejście jest pokazane na 8-minutowym filmie wyprawy wystawionej na youtube. Film pokazuje, że grupa

wyszła wysoko ponad skalisty wąwóz z pionowymi ścianami, które tworzy koryto rzeki. Puszczenie w świat informacji, że wyprawa obeszła dwa olbrzymie wodospady, utwierdza to, co widać na filmie, że w czasie obejścia uczestnicy nie widzieli całego koryta rzeki. Omijając najtrudniejszą część kanionu, wyprawa „Colca Condor” nie zrealizowała tym samym swojego głównego celu zadeklarowanego wcześniej na www.odkrywca.com, jakim była eksploracja każdego segmentu koryta rzeki nieznanego odcinka kanionu Colca, połączona z opisaniem i wykonaniem dokumentacji filmowo-fotograficznej. Zastanawiające jest, że ta sama wyprawa, która w swoim programie deklarowała naukowe zbadanie kanionu, w opisach topograficznych podała nieprawdziwe informacje na temat wielkich wodospadów, kwalifikujące tym samym ten odcinek do szczególnych atrakcji turystycznych w tym rejonie. Wiadomość ta podważa jej własne osiągnięcia. Nie zgadza się długość przenoski, jaką wyprawa „Colca Condor” podaje w swoich meldunkach (250 do 300 m). Zespół „Watry” posuwając się wewnątrz przełomu, przy pomocy GPS ustalił jego długość na 400 m w linii prostej. Podsumowując dzienne odcinki przebyte przez obie wyprawy, i porównując je do odległości podanych przez gliwicką wyprawę, w przypadku ekspedycji Jerzego Majcherczyka nie można doliczyć się 1200 metrów. Sugeruje to, że wyprawa „Colca Condor” nie obeszła, jak to podaje tylko 250–300 m, ale znacznie większy odcinek – około 1,5 km. Oceniając dokonania „Watry”, można bezspornie uznać, że jest pierwszą i, jak dotąd, jedyną wyprawą, która w całości zbadała niepoznany dotychczas odcinek kanionu Colca, posuwając się dnem kanionu. Podobnie jak 28 lat temu wyprawa Canoandes-79 zespół

„Watry” ma przełomom.

pełne

prawo

nadać

własną

nazwę

tym

Wyprawy w perspektywie Obydwie wyprawy zwróciły uwagę na mało znaną w Polsce dziedzinę wyczynu: kanioning. Sport ten, jak każdy inny, wymaga specjalizacji, odpowiedniego przygotowania oraz sprzętu. Tutaj doświadczenia obu wypraw, które potrzebowały aż 2 lat, by przebyć 20-kilometrowy odcinek kanionu, są pomocne dla przyszłych następców. Porównując obydwie wyprawy, nietrudno zauważyć, jak wiele je różniło. Ekspedycja „Colca Condor” w swoim programie zapowiedziała eksplorację kanionu, połączoną z wszechstronnym zbadaniem go pod względem topograficznym, geologicznym, hydrologicznym, archeologicznym i zanieczyszczenia wewnątrz kanionu. Patrząc na czas, jaki sobie wyprawa wyznaczyła na eksplorację dna kanionu, oraz uwzględniając trudności, na jakie natrafiła rok wcześniej, kiedy zmuszona była przerwać swoje przejście ze względu na brak czasu, nietrudno zauważyć, że większość tych celów była niemożliwa do zrealizowania. I późniejsze blogi to potwierdzają. Interesujący jest też fakt, że pomimo iż żaden z uczestników nie miał żadnego przygotowania archeologicznego, kierownik wyprawy głosił zamiar prowadzenia badań archeologicznych. Sensacyjne oświadczenia, że wyprawa będzie również szukać zaginionych skarbów Inków na dnie kanionu, gdzie poziom wody ulega bardzo dużym wahaniom, oceniać można tylko jako strategię marketingową, której prawdziwym celem było wywołanie szumu medialnego, mającego wzbudzić zainteresowanie wokół członków wyprawy. Sama ekspedycja organizacyjnie przypominała wyprawę himalajską. Obok grupy eksplorującej wnętrze kanionu

istniał zespół wspomagający i prasowy przebywający na krawędzi kanionu, który również na bieżąco wysyłał relacje prasowe w świat. Wyprawa „Watry” miała czysto sportowy cel i jej zamiarem było dokonać przejścia miejsca, gdzie nigdy nie stanęła stopa człowieka. Po przejściu podsumował to krótko jej kierownik, Krzysztof Mrozowski: „zrobiliśmy kawał dobrej, nikomu niepotrzebnej roboty”. Sama ekspedycja była niewielka, tylko 5 osób i wszyscy uczestnicy brali udział w eksploracji wnętrza kanionu. Uczestnicy wyprawy „Watry” przyznają, że w 2008 r. nie byli przygotowani do warunków, jakie zastali w kanionie. Nie mieli sprzętu wodnego do przeprawiania się przez rzekę, jedynie sprzęt wspinaczkowy. Tymczasem nurt rzeki okazał się zbyt silny, zaś sama rzeka w wielu miejscach zbyt głęboka, by ją przejść. „W tych okolicznościach (po przejściu 8 km) podjęliśmy decyzję – dziś uważam [ją] za słuszną – że rezygnujemy. Wtedy sobie powiedziałem, że tu jeszcze wrócę, co udało się zrealizować w tym roku” – twierdzi Dariusz Kandzia. Niezwykłe spotkanie dwóch konkurujących wypraw, jakie miało miejsce w 2008 roku na dnie kanionu, zaowocowało wymianą doświadczeń. Wyprawa „Colca Condor 2008” dysponowała kajakiem i dwoma lekkimi pontonami firmy Alpacka, zamiast plecaków używała wodoszczelne torby z nosidełkami. Dla gliwiczan była to praktyczna nauka, i z niej skorzystali. Rok później kompletując wyposażenie i sprzęt nastawiono się na zmniejszenie wagi do minimum, opierając się na sprzęcie sprawdzonym i wysokiej jakości. Ultralekkie dwuosobowe, wąskie pontony Denali Liama firmy Alpacka o wadze 2,2 kg, specjalnie przystosowane do warunków istniejących w kanionie, oraz buty do kanioningu

sprowadzono z zagranicy. Zaowocowało to dużą mobilnością zespołu i wpłynęło na lepsze dobowe przejścia, porównując z rokiem poprzednim. W roku 2009 ekspedycja „Colca Condor” używała jednego kajaka górskiego oraz znacznie większe niż rok wcześniej dwa trzyosobowe pontony, które w relacjach określa się jako „potężne”. Ciekawie brzmi wypowiedź Dariusza Kandzi z wyprawy „Watry” na temat kajaka: „Co do zasadności użycia kajaka, to muszę przyznać, że byłem sceptycznie nastawiony do tego pomysłu, gdyż przenoszenie kajaka to trochę zachodu, zwłaszcza gdy jest załadowany, jest nieporęczny przy trudniejszych technicznie przejściach skalnych – nie da się go zwinąć jak ponton[u]”. Atutem gliwiczan było doświadczenie wspinaczkowe całego zespołu oraz odpowiedni sprzęt, w tym spitownica, który umożliwiał zakładanie stanowisk zjazdowych w litej skale w wąskim wąwozie koryta rzeki, niezbędny przy pokonywaniu licznych wodospadów. Rok wcześniej tego wyposażenia brakowało wyprawie Jerzego Majcherczyka. W czasie tegorocznej wyprawy, w przeciwieństwie do „Watry”, nie wszyscy członkowie ekspedycji „Colca Condor”, poczynając od kierownika wyprawy, posiadali znajomość wspinaczki. W ostatecznym rozrachunku te właśnie umiejętności okazały się decydujące. Rywalizacja, jaka powstała – kiedy niespodziewanie dla „Watry” Jerzy Majcherczyk z inicjatora i patrona wyprawy zmienił się w rywala – spowodowała, że badanie niepoznanego jeszcze odcinka kanionu Colca zamieniło się w wyścig. W historii eksploracji nie jest to coś niezwykłego, wystarczy poczytać na temat wyścigu do Bieguna Południowego, jaki się wywiązał między Amu[n]dsenem i Scottem.

Historia wyprawy „Watry” do Colki zawiera wszystko, co potrzebne, by zainteresować czytelników. Jest intryga, rywalizacja, element niespodzianki, kiedy w 2008 r. podróżnicy z Gliwic odkrywają w kanionie drepczącą im po piętach konkurencję, i rok później wyścig – finał, w którym „wyprawa Kopciuszek, mimo spóźnienia, pokonuje cały kanion, włącznie z odcinkiem opuszczonym przez konkurenta. Wydawało się, że tylko w bajkach historia Kopciuszka ma happy end, tymczasem w życiu zdarzają się niespodzianki. Wyprawa „Watry” zrealizowała to, co ekspedycja „Colca Condor” zamierzała, ale nie zrobiła, i tym samym zakończyła pełną eksplorację wnętrza kanionu Colca rozpoczętą przez polskich kajakarzy w 1981 r. Patrząc z perspektywy czasu na wpływ, jaki wywarła polska ekspedycja kajakowa Canoandes-79 na rozwój turystyki i kajakarstwa w rejonie najgłębszego kanionu świata, przewiduję, że w niedalekiej przyszłości będzie wielu naśladowców, którzy pójdą śladami „Watry”. Będą oni korzystali z ich opisów i pokonując 400 m przełom Colki, będą szli „La ruta del Watra” czy „Watra route”. Stefan Danielski – uczestnik kajakowej wyprawy Canoandes-79, która [w] roku 1981 eksplorowała kanion Colca; aktualnie mieszka w Kanadzie. Artykuł po raz pierwszy ukazał się na portalu Onet.pl (http://przewodnik.onet.pl/ameryka-pd/peru/wyscig-do-dnakanionu,1,3293577,artykul.html).

Człowiek kontra przyroda

fot. K. Mrozowski

Uczestnicy wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009 Anna Bania (Rosiek) – uczestniczka wyprawy El Condor Rio Colca 2008, wielką frajdę sprawia jej ruch w każdej formie: w kajaku, w górach, na rowerze, na snowboardzie i nartach czy też pod wodą. Uczestniczka rajdów samochodowych, biegów na orientację, raftingów i spływów kajakowych. Posiada uprawnienia młodszego ratownika wodnego, ukończony kurs skoczka spadochronowego, certyfikat płetwonurka. Z wykształcenia lekarz medycyny. Zbigniew Bania – uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2008, wolny czas spędza w kajaku, jaskiniach, górach czy też z okiem wlepionym w teleskop. Na swoim koncie ma wyprawę na Kaukaz, w Karpaty rumuńskie, na Bliski Wschód, rowerami do Skandynawii. Entuzjasta sportów zimowych: snowboardingu i narciarstwa. Uczestnik raftingów, spływów kajakowych i eksploracji sztolni. Sławomir Biernacki – uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2008, uwielbia podróże oraz odkrywanie nowych miejsc i form turystyki. Uczestnik raftingu na rzekach Kaukazu w 1998 r. i wielokrotnie na Białce, skitourowych zimowych wyjazdów w Alpy i na Czarnohorę, trekingu w Himalajach, ekstremalnych turystycznych przejść w Dolomitach i Tatrach, zimowego rajdu ekstremalnego, posiada uprawnienia sternika jachtowego, motorowodnego oraz do pracy na wysokościach. Podróże uwiecznia na slajdach i fotografiach. Zawodowo zajmuje się telekomunikacją. Prywatnie mąż Kasi i ojciec dwóch córek: Hani i Jagienki.

Dariusz Kandzia – uczestnik wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009, z zamiłowania turysta i podróżnik. Uprawia wspinaczkę, turystykę górską, speleologię, kajakarstwo. Brał udział w wielu spływach kajakowych i pontonowych, również zimą. Zdobywca szczytów Alp, Andów, Kaukazu i Pamiru. Systematycznie eksploruje kolejne pasma Karpat rumuńskich, jednak najchętniej wraca w ukochane Tatry. Zawodowo zajmuje się tworzeniem oprogramowania dla systemów automatyki. Przemysław Kmita – uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2009, prezes AKTK „Bystrze” 2007/2008, wiceprezes ds. szkoleniowych AKTK „Bystrze” 2006/2007. Utytułowany kajakarz górski, swoją przygodę z kajakarstwem rozpoczął w 1992 r. w Klubie Sportowym „Gerlach”. Uczestnik wielu wyjazdów na rzeki Alp Włoskich, Szwajcarskich i Austriackich o wysokim stopniu trudności, a także na rzeki Korsyki i Norwegii, pasjonat freestyle’u kajakowego. Organizator licznych imprez kajakowych. Lubi góry i wszystko, co się z nimi wiąże. Absolwent Górnictwa i Geologii na Akademii Górniczo-Hutniczej. Zawodowo działa w branży turystycznej i rekreacyjnej. Barbara Mrozowska (Majewska) – uczestniczka wyprawy El Condor Rio Colca 2008, z wykształcenia lekarz medycyny, pasjonuje się podróżami, raftingiem, turystyką górską i lekkoatletyką, członek AZS. Od najmłodszych lat bierze udział w biegach przełajowych. Podróżowała po Azji, Afryce, Ameryce Północnej i Południowej i po egzotycznych zakamarkach Europy m.in. Księstwie Seborga. Eksplorowała najgłębszy kanion Europy – Verdon. Krzysztof Mrozowski – uczestnik i kierownik wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009, prezes Akademickiego Klubu Turystycznego „Watra” (2002–04), pasjonuje się podróżami, kajakarstwem, turystyką górską i fotografią. W wieku siedmiu lat zdobył Skrzyczne, a potem... wspinał się na

pięcio-, sześcio- i siedmiotysięczniki. Podróżował do 60 krajów świata, odwiedził pięć kontynentów. Przewiosłował ponad 4,5 tys. kilometrów po rzekach górskich i nizinnych, pływał pod ziemią, przeciskał się przez blisko 100 jaskiń. Odbył trekingi po ciekawych miejscach: górach półwyspu Synaj, Saharze i najgłębszym w Europie kanionie Verdon. Zajął drugie miejsce w Samsung River Challenge – pierwszym równoległym spływie Wisłą i Odrą. Brał udział w rajdach ekstremalnych – 100 kilometrów pieszo w 24 godziny, latem i zimą. Z wykształcenia inżynier budownictwa. Katarzyna Niemotko – uczestniczka wyprawy El Condor Rio Colca 2008, prezes AKT „Watra” w latach 2009/2010. Podróżniczka, rowerzystka. Pasjonuje się turystyką górską i rowerową, kajakarstwem, narciarstwem biegowym. Wicemistrzyni Politechniki Śląskiej w kolarstwie górskim, instruktorka pilates. Od najmłodszych lat pasjonuje się podróżowaniem, sportem i nauką języków obcych. Zajmuje się ochroną środowiska i hydrologią. Szymon Ponikiewski – poproszony o przesłanie kilku zdań o sobie, odparł: „Mrozo, walczę z sesją, nie mam na to czasu. Wymyśl coś”. Od tej chwili na wszystkich materiałach widnieje opis: „uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2009, zawsze można na niego liczyć i najlepiej ze wszystkich biega po pizzę i piwo”. I tak już zostanie. Krzysztof Popardowski – uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2009, z wykształcenia inżynier budownictwa. Zapalony podróżnik (z ciekawszych wojaży: treking w Himalajach, treking w dziczy na Alasce, wyprawa na Kamczatkę i zdobycie najwyższego aktywnego wulkanu Euroazji), uprawia wspinaczkę górską, speleologię, brał udział w spływach kajakowych i pontonowych. Formę szlifuje, jeżdżąc na rowerze (samotny wyjazd do Portugalii), pływając oraz biegając. Latem 2011 r. wstąpił do klasztoru zakonu

kamedułów na krakowskich Bielanach. Szymon Sazanów – uczestnik wyprawy El Condor Rio Colca 2008, prezes AKT „Watra” w latach 2004–2006, żeglarz jachtowy, członek WOPR, AZS (ergometr wioślarski, koszykówka). Motocyklista, aktywny narciarz, uczestnik spływów kajakowych (wiosna, lato, jesień, zima). Lubi wyzwania: podróżował motorem po stanach Zjednoczonych (Nowy Jork – Kolorado) i autostopem do Afryki, zdobył Grań Tatr Zachodnich zimą. Organizator L’Expédition Atlas 2003 (Jebel Toubkal 4167 m n.p.m.). Próbuje sił jako fotograf, starając się uwiecznić swe dokonania na pustyni, rzekach i w górach. Ekipa El Condor Rio Colca 2008 i 2009 dziękuje za pomoc i wsparcie w organizacji wyprawy Patroni honorowi, sponsorzy i partnerzy: Rektor Politechniki Śląskiej Prezydent Miasta Zabrze Burmistrz Miasta Czeladź Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej PHU Roja Robert Jacoszek KaWAT Kucharski & Kawa Sp.j. Echterhoff Polska Sp. z o.o. AIUT Sp. z o.o. Ball Packaging Europe Radomsko Sp. z.o.o. Proinstal Sp. z o.o. Huta Zabrze S.A. Transdrew PHPU Andrzej Guzik

Kołoczek I.T.S. Sp.k. ProKajak – Piotr Darkowski Hiko Sport Canoandes Inc. Decathlon Sp. z o.o. Lhotse S.c. Patroni medialni: Travelbit – Centrala Polskich Globtroterów National Geographic Traveler Magazyn Podróżników – Globtroter Extremium – Turystyka Przygoda Pasja Sporty Ekstremalne n.p.m. – Magazyn Turystyki Górskiej Playboy Nowiny Gliwickie Onet.pl Góry – Magazyn Górski 4Risk.net – Sporty Ekstremalne E-gory.pl – Najwyższy Poziom Górski Geozeta.pl – Serwis geograficzno-podróżniczy Gorskiswiat.pl Magazyn Świat

Spis treści Wstęp Kanion Colca Canoandes-79 2008 Gorycz porażki Narodziny marzenia Skalna pułapka Na spotkanie przygody Do kanionu Pierwsze dni w kanionie Walka o przetrwanie Powrót do cywilizacji Opowieści z kanionu Konferencja Z Peru do Polski 2009 Znów w objęciach kanionu Drugie podejście Pierwsze kilometry La ruta del Watra Coraz bliżej do celu Udało się! Konferencja i wodospady Na Chachani Perły Peru Epilog Uczestnicy wypraw El Condor Rio Colca 2008 i 2009
Mrozowski Krzysztof - W uścisku żywiołów. El Condor Rio Colca.pdf

Related documents

294 Pages • 53,073 Words • PDF • 17.8 MB

270 Pages • 97,109 Words • PDF • 1.3 MB

270 Pages • 97,109 Words • PDF • 1.3 MB

1 Pages • 73 Words • PDF • 40 KB

182 Pages • 90,125 Words • PDF • 1.7 MB

256 Pages • 61,835 Words • PDF • 893.3 KB

2 Pages • 93 Words • PDF • 566.1 KB

355 Pages • 75,730 Words • PDF • 1.7 MB

85 Pages • 33,907 Words • PDF • 827.2 KB