Plan wynikowy z określeniem kategorii celów wg B. Niemierko część 1.

36 Pages • 11,039 Words • PDF • 791.3 KB
Uploaded at 2021-09-24 16:53

This document was submitted by our user and they confirm that they have the consent to share it. Assuming that you are writer or own the copyright of this document, report to us by using this DMCA report button.


Plan wynikowy z określeniem kategorii celów wg B. Niemierko Nowa Era – Biologia na czasie część 1.

Dział programu

Temat

Badania przyrodnicze

Metodyka badań biologicznych

Obserwacje mikroskopowe jako źródło wiedzy biologicznej

Materiał nauczania  dedukcja i indukcja  empiryczne metody poznawania świata  zasady prowadzenia badań  problem badawczy  hipoteza  próba badawcza i próba kontrolna  zmienna zależna i zmienna niezależna  dokumentacja badań  budowa i mechanizm działania mikroskopów optycznych  budowa i mechanizm działania mikroskopów elektronowych  zastosowanie mikroskopów w badaniach biologicznych

Wymagania podstawowe: uczeń poprawnie

Kat. celów

Wymagania ponadpodstawowe: uczeń poprawnie

 rozróżnia metody poznawania świata  wymienia etapy badań biologicznych  wyjaśnia, na czym polega różnica między rozumowaniem dedukcyjnym a rozumowaniem indukcyjnym  rozróżnia problem badawczy od hipotezy, próbę kontrolną od próby badawczej, zmienną niezależną od zmiennej zależnej  podaje nazwy elementów układu optycznego i układu mechanicznego mikroskopu optycznego  wymienia cechy obrazu oglądanego w mikroskopie optycznym  definiuje pojęcie zdolność rozdzielcza  wyjaśnia sposób działania mikroskopów: optycznego i elektronowego

B

 omawia zasady prowadzenia i dokumentowania badań  formułuje główne etapy badań do konkretnych obserwacji i doświadczeń biologicznych  planuje przykładową obserwację biologiczną  wykonuje dokumentację przykładowej obserwacji  analizuje kolejne etapy prowadzenia badań

A B B

A A A B

 porównuje działanie mikroskopu optycznego i mikroskopu elektronowego  wymienia zalety i wady mikroskopów optycznych oraz elektronowych  określa zasadę działania mikroskopu fluorescencyjnego  wyjaśnia różnicę w sposobie działania mikroskopów elektronowych: transmisyjnego i skaningowego

Kat. celów C D C C D C A B B

Chemiczne podstawy życia

Składniki nieorganiczne

Budowa i znaczenie węglowodanów

Lipidy – budowa i znaczenie

 klasyfikacja związków na organiczne i nieorganiczne  pierwiastki biogenne  znaczenie makro- i mikroelementów  rodzaje wiązań i oddziaływań chemicznych  budowa i właściwości fizykochemiczne wody  znaczenie soli mineralnych

 klasyfikacja sacharydów  występowanie, budowa i znaczenie monosacharydów, oligosacharydów i polisacharydów  obserwacja mikroskopowa wybarwionych preparatów ziaren skrobi bulwy ziemniaka  wykrywanie glukozy w soku z winogron  klasyfikacja tłuszczów  charakterystyka lipidów prostych, złożonych i izoprenowych  wykrywanie lipidów w nasionach słonecznika

 klasyfikuje związki chemiczne na organiczne i nieorganiczne  wymienia związki budujące organizm  klasyfikuje pierwiastki na makroelementy i mikroelementy  wymienia pierwiastki biogenne  nazywa wiązania i oddziaływania chemiczne  wymienia funkcje wody  wymienia funkcje soli mineralnych  omawia znaczenie wybranych makro- i mikroelementów  określa znaczenie i występowanie wybranych typów wiązań i oddziaływań chemicznych  omawia budowę cząsteczki wody  wymienia cechy i funkcje głównych grup węglowodanów klasyfikuje sacharydy i podaje ich przykłady  wymienia właściwości mono-, oligo- i polisacharydów  określa kryterium klasyfikacji sacharydów  wyjaśnia, w jaki sposób powstaje wiązanie O-glikozydowe  omawia występowanie i znaczenie wybranych mono-, oligo- i polisacharydów  wymienia funkcje lipidów  klasyfikuje lipidy ze względu na budowę cząsteczki  omawia znaczenie poszczególnych grup lipidów  wyjaśnia, na czym polega różnica między tłuszczami nasyconymi a

B A B A A A A C

 określa objawy niedoboru wybranych makro- i mikroelementów  charakteryzuje budowę różnych typów wiązań chemicznych  charakteryzuje właściwości fizykochemiczne wody  uzasadnia znaczenie soli mineralnych dla organizmów  rysuje modele różnych typów wiązań chemicznych  wykazuje związek między budową i właściwościami cząsteczki wody a jej rolą w organizmie

B C C D C D

B C A B A B B C A B C B

 klasyfikuje monosacharydy  charakteryzuje i porównuje budowę wybranych polisacharydów  porównuje budowę chemiczną mono-, oligo- i polisacharydów  planuje doświadczenie mające na celu wykrycie glukozy  omawia powstawanie form pierścieniowych monosacharydów  ilustruje powstawanie wiązania Oglikozydowego  zapisuje wzory wybranych węglowodanów  wymienia kryteria klasyfikacji tłuszczowców  charakteryzuje budowę lipidów prostych, złożonych i izoprenowych  uzasadnia znaczenie cholesterolu  planuje doświadczenie, którego celem jest wykrycie lipidów

B C C D C C C A C D D

tłuszczami nienasyconymi

 podział białek ze względu na pełnione funkcje  aminokwasy  budowa i rodzaje białek  właściwości białek  struktura białek  wykrywanie wiązań peptydowych Białka – główny budulec organizmu

Budowa i rola kwasów nukleinowych

 budowa nukleotydu  budowa przestrzenna DNA  znaczenie i występowanie DNA  budowa przestrzenna i rodzaje RNA  znaczenie RNA

 nazywa grupy białek ze względu na pełnione funkcje, liczbę aminokwasów w łańcuchu, strukturę oraz obecność elementów nieaminokwasowych  wymienia przykładowe białka i ich funkcje  omawia budowę białek  rozpoznaje struktury przestrzenne białek  wymienia właściwości białek  podaje kryteria klasyfikacji białek  wskazuje wiązanie peptydowe  wyjaśnia, na czym polega i w jakich warunkach zachodzi koagulacja i denaturacja białek

 charakteryzuje budowę pojedynczego nukleotydu DNA i RNA  omawia rolę DNA  wymienia rodzaje RNA i określa ich rolę  określa lokalizację DNA w komórkach eukariotycznych i prokariotycznych  wyjaśnia, na czym polega komplementarność zasad  definiuje pojęcia: podwójna helisa, replikacja

A

A C B A A B B

C C A B B A

 porównuje poszczególne grupy lipidów  omawia budowę fosfolipidów i ich rozmieszczenie w błonie biologicznej  analizuje budowę triglicerydu  charakteryzuje grupy białek ze względu na pełnione funkcje, liczbę aminokwasów w łańcuchu i strukturę oraz obecność elementów nieaminokwasowych  zapisuje wzór ogólny aminokwasów  zapisuje reakcję powstawania dipeptydu  charakteryzuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową białek  analizuje budowę aminokwasów  klasyfikuje aminokwasy ze względu na charakter podstawników  porównuje białka fibrylarne i globularne  porównuje proces koagulacji i denaturacji białek  planuje doświadczenie mające na celu wykrycie wiązań peptydowych  charakteryzuje budowę chemiczną i przestrzenną cząsteczki DNA i RNA  porównuje budowę i rolę DNA z budową i rolą RNA  rysuje schemat budowy nukleotydu  oblicza procentową zawartość zasad azotowych w DNA  rozróżnia zasady azotowe  nazywa i wskazuje wiązania w cząsteczce DNA

C D D C

C C C C B C C D C C C C B B

Komórka – podstawowa jednostka życia

Przestrzenna organizacja komórki

Budowa, właściwości i funkcje błon biologicznych

 rodzaje komórek  wymiary i kształty komórek  budowa komórek: bakterii, zwierząt, roślin i grzybów  porównanie komórki prokariotycznej z komórką eukariotyczną  porównanie komórek eukariotycznych  obserwacja mikroskopowa komórek

 budowa błon biologicznych  właściwości i funkcje błon biologicznych  badanie selektywnej przepuszczalności błon  transport przez błony biologiczne  osmoza  plazmoliza i deplazmoliza

 definiuje pojęcia: komórka, organizm jednokomórkowy, organizm wielokomórkowy  wymienia przykłady komórek prokariotycznych i eukariotycznych  wskazuje i nazywa struktury komórki prokariotycznej i eukariotycznej  rozróżnia komórki: zwierzęcą, roślinną, grzybową i prokariotyczną  wyjaśnia zależność między wymiarami komórki a jej powierzchnią i objętością  rysuje wybraną komórkę eukariotyczną na podstawie obserwacji mikroskopowej  nazywa i wskazuje składniki błon biologicznych  wymienia właściwości błon biologicznych  wymienia funkcje błon biologicznych  wymienia rodzaje transportu przez błony  omawia model budowy błony biologicznej  wyjaśnia różnicę między transportem biernym a transportem czynnym  rozróżnia endocytozę i egzocytozę  definiuje pojęcia: osmoza, turgor, plazmoliza, deplazmoliza

A A B B B C

A A A A C B B A

 klasyfikuje komórki ze względu na występowanie jądra komórkowego  charakteryzuje funkcje struktur komórki prokariotycznej  porównuje komórkę prokariotyczną z komórką eukariotyczną  wskazuje cechy wspólne oraz różnice między komórkami eukariotycznymi  wymienia przykłady największych komórek roślinnych i zwierzęcych  analizuje znaczenie wielkości i kształtu komórki w transporcie substancji do i z komórki  wykonuje samodzielnie nietrwały preparat mikroskopowy  charakteryzuje białka błon  omawia budowę i właściwości lipidów występujących w błonach biologicznych  charakteryzuje różne rodzaje transportu przez błony  porównuje zjawiska osmozy i dyfuzji  przedstawia skutki umieszczenia komórki roślinnej oraz komórki zwierzęcej w roztworach: hipotonicznym, izotonicznym i hipertonicznym  analizuje rozmieszczenie białek i lipidów w błonach biologicznych  wyjaśnia różnicę w sposobie działania białek kanałowych i nośnikowych  planuje doświadczenie mające na

B C C B A D D

C C C C D

D B D

Jądro komórkowe

Składniki cytoplazmy

 funkcje jądra komórkowego  budowa jądra komórkowego  skład chemiczny chromatyny  sposób upakowania DNA w jądrze komórkowym  budowa chromosomu metafazowego  kariotyp

 skład cytozolu  budowa i rola elementów cytoszkieletu  ruchy cytozolu i ich mikroskopowa obserwacja  budowa i rola siateczki śródplazmatycznej, rybosomów, aparatu Golgiego, lizosomów, peroksysomów i glioksysomów

 wymienia funkcje jądra komórkowego  definiuje pojęcia: chromatyna, nukleosom, chromosom, kariotyp, chromosomy homologiczne  identyfikuje chromosomy płci i autosomy  wyjaśnia różnicę między komórką haploidalną a komórką diploidalną  identyfikuje elementy budowy jądra komórkowego  określa skład chemiczny chromatyny  wyjaśnia znaczenie jąderka i otoczki jądrowej  wymienia i identyfikuje kolejne etapy upakowania DNA w jądrze komórkowym  rysuje chromosom metafazowy  podaje przykłady komórek haploidalnych i komórek diploidalnych

A

 omawia skład i znaczenie cytozolu  wymienia elementy cytoszkieletu i ich funkcje  identyfikuje ruchy cytozolu  charakteryzuje budowę i rolę siateczki śródplazmatycznej  charakteryzuje budowę i rolę rybosomów, aparatu Golgiego i lizosomów

C A

A B B B B

celu udowodnienie selektywnej przepuszczalności błony  planuje doświadczenie mające na celu obserwację plazmolizy i deplazmolizy w komórkach roślinnych  charakteryzuje elementy jądra komórkowego  charakteryzuje budowę chromosomu metafazowego  dowodzi, iż komórki eukariotyczne zawierają różną liczbę jąder komórkowych  wyjaśnia różnicę między heterochromatyną a euchromatyną  uzasadnia znaczenie upakowania DNA w jądrze komórkowym

D

 porównuje elementy cytoszkieletu pod względem budowy, funkcji i rozmieszczenia  porównuje siateczkę śródplazmatyczną szorstką z siateczką śródplazmatyczną gładką  planuje doświadczenie mające na celu wykazanie znaczenia wysokiej temperatury w dezaktywacji katalazy w bulwie ziemniaka

C

C C D B D

B A C A

B C C C

C D

 synteza i modyfikacja białek wydzielanych przez komórkę  badanie aktywności katalazy w komórkach bulwy ziemniaka

Składniki cytoplazmy otoczone dwiema błonami

Pozostałe składniki komórki. Połączenia między komórkami

 budowa i rola mitochondrium  charakterystyka plastydów  budowa chloroplastów  teoria endosymbiozy

 budowa i funkcje wakuoli  budowa i funkcje ściany komórkowej  zmiany o charakterze inkrustacji i adkrustacji w ścianie komórkowej  połączenia międzykomórkowe u roślin i zwierząt

 omawia ruchy cytozolu  określa rolę peroksysomów i glioksysomów  wyjaśnia, na czym polega funkcjonalne powiązanie między rybosomami, siateczką śródplazmatyczną, aparatem Golgiego a błoną komórkową  wymienia organelle komórki eukariotycznej otoczone dwiema błonami  uzasadnia rolę mitochondriów jako centrów energetycznych  wymienia funkcje plastydów  charakteryzuje budowę mitochondriów  klasyfikuje typy plastydów  charakteryzuje budowę chloroplastu  wymienia argumenty potwierdzające słuszność teorii endosymbiozy  klasyfikuje składniki komórki na plazmatyczne i nieplazmatyczne  wymienia komórki zawierające wakuolę  wymienia funkcje wakuoli  wymienia komórki zawierające ścianę komórkową  wymienia funkcje ściany komórkowej  nazywa substancje będące głównymi składnikami budulcowym ściany komórkowej  wyjaśnia, na czym polegają wtórne zmiany o charakterze inkrustacji i adkrustacji  nazywa rodzaje połączeń mię-

B B

A C A C B C A

B A A A A A B A

 rozpoznaje elementy cytoszkieletu  ilustruje plan budowy wici i rzęski  dokonuje obserwacji ruchów cytozolu w komórkach moczarki kanadyjskiej

B C D

 wyjaśnia, od czego zależy liczba i rozmieszczenie mitochondriów w komórce  porównuje typy plastydów  wyjaśnia, dlaczego mitochondria i plastydy nazywa się organellami półautonomicznymi  przedstawia sposoby powstawania plastydów i możliwości przekształcania różnych rodzajów plastydów  rozpoznaje typy plastydów na podstawie obserwacji mikroskopowej

B

 omawia budowę wakuoli  wyjaśnia różnice między wodniczkami u protistów  charakteryzuje budowę ściany komórkowej  omawia umiejscowienie, budowę i funkcje połączeń między komórkami u roślin i zwierząt  porównuje ścianę komórkową pierwotną ze ścianą komórkową wtórną u roślin  porównuje procesy inkrustacji i adkrustacji  wyjaśnia, w jaki sposób inkrustacja i adkrustacja zmieniają właściwości ściany komórkowej

C B

C B C B

C C C B B

dzykomórkowych w komórkach roślinnych i zwierzęcych  cykl życiowy komórki  etapy i znaczenie mitozy  cytokineza  programowana śmierć komórki  skutki nadmiernych podziałów komórek  etapy i znaczenie mejozy  amitoza i endomitoza

Różnorodność wirusów, bakterii, protistów i grzybów

Podziały komórkowe

Klasyfikowanie organizmów

 zadania systematyki  klasyfikacja biologiczna  stanowisko systematyczne wybranych organizmów  zasady nazewnictwa gatunków  naturalne i sztuczne systemy klasyfikacji  metody fenetyczne i filogenetyczne klasyfikacji organizmów  dwudzielne klucze do oznaczania gatunków  drzewo rodowe organi-

 wymienia rodzaje podziałów komórki  rozpoznaje etapy mitozy i mejozy  charakteryzuje przebieg poszczególnych etapów mitozy i mejozy  porównuje przebieg oraz znaczenie mitozy i mejozy  wyjaśnia znaczenie zjawiska crossing-over  definiuje pojęcia: kariokineza i cytokineza  ilustruje poszczególne etapy mitozy i mejozy  wyjaśnia rolę interfazy w cyklu życiowym komórki  określa skutki zaburzeń cyklu komórkowego  wymienia czynniki wywołujące transformację nowotworową

A

 wymienia zadania systematyki  wymienia główne rangi taksonów  wymienia kryteria klasyfikowania organizmów według metod opartych na podobieństwie i pokrewieństwie organizmów  wymienia nazwy pięciu królestw świata organizmów  wymienia charakterystyczne cechy organizmów należących do każdego z pięciu królestw  definiuje pojęcia: takson, narządy homologiczne, gatunek  ocenia znaczenie systematyki  wyjaśnia, na czym polega nazew-

A A A

B C B A C B C A

A A A D B

 analizuje schemat przedstawiający ilość DNA i chromosomów w poszczególnych etapach cyklu komórkowego  charakteryzuje poszczególne etapy interfazy  określa znaczenie wrzeciona kariokinetycznego  wyjaśnia, na czym polega programowana śmierć komórki  wyjaśnia mechanizm transformacji nowotworowej  wyjaśnia i porównuje przebieg cytokinezy w komórkach roślinnej i zwierzęcej  charakteryzuje sposób formowania wrzeciona kariokinetycznego w komórce roślinnej i zwierzęcej  omawia znaczenie amitozy i endomitozy  wyjaśnia, na czym polega hierarchiczny układ rang jednostek taksonomicznych  określa stanowisko systematyczne wybranego gatunku rośliny i zwierzęcia  wskazuje w nazwie gatunku nazwę rodzajową i epitet gatunkowy  wyjaśnia różnicę między naturalnym a sztucznym systemem klasyfikacji  definiuje pojęcia: takson monofiletyczny, parafiletyczny i polifiletyczny  porównuje królestwa świata żywego

D

C C B B B C C B B A B A C C

zmów  królestwa świata organizmów

 budowa i formy wirusów  namnażanie się wirusów (cykle infekcyjne wirusów)  pochodzenie i klasyfikacja wirusów  znaczenie wirusów  wybrane choroby wirusowe człowieka  szczepionki  priony i wiroidy Wirusy – bezkomórkowe formy materii

nictwo binominalne gatunków i podaje nazwisko jego twórcy  wyjaśnia zasady konstruowania dwudzielnego klucza do oznaczania gatunków

 wymienia cechy wirusów  wymienia sposoby rozprzestrzeniania się wirusowych chorób roślin, zwierząt i człowieka  omawia znaczenie wirusów  wymienia choroby wirusowe człowieka  charakteryzuje budowę wirionu  omawia przebieg cyklu lizogenicznego bakteriofaga i cyklu wirusa zwierzęcego  wyjaśnia, jakie znaczenie w zwalczaniu wirusów mają szczepienia ochronne

B

A A C A C C B

 porównuje i ocenia sposoby klasyfikowania organizmów oparte na metodach fenetycznych i filogenetycznych  oznacza gatunki, wykorzystując klucz w postaci graficznej lub numerycznej  konstruuje klucz służący do oznaczania przykładowych gatunków organizmów  ocenia stopień pokrewieństwa organizmów na podstawie analizy drzewa rodowego organizmów  uzasadnia, że wirusy znajdują się na pograniczu materii nieożywionej i żywej  wyjaśnia różnicę między cyklem litycznym a lizogenicznym  klasyfikuje wirusy na podstawie rodzaju kwasu nukleinowego, morfologii, rodzaju gospodarza i sposobu infekcji oraz podaje ich przykłady  charakteryzuje wybrane choroby wirusowe człowieka  charakteryzuje formy wirusów pod względem kształtu  porównuje przebieg cyklu lizogenicznego bakteriofaga i cykl wirusa zwierzęcego  omawia teorie pochodzenia wirusów  wyjaśnia różnicę między wirusem a wiroidem  określa znaczenie prionów

C C D

D B B

C C C C B B

Bakterie – organizmy bezjądrowe

Protisty – proste organizmy eukariotyczne

 budowa komórki bakteryjnej  budowa ściany komórkowej bakterii Gramdodatnich i Gramujemnych  wielkość i formy bakterii  sposoby odżywiania się i oddychania bakterii  wzrost i rozmnażanie, procesy płciowe  formy przetrwalnikowe bakterii  ruch u bakterii  przegląd systematyczny i znaczenie bakterii  wybrane choroby bakteryjne człowieka

 budowa i czynności życiowe protistów zwierzęcych (ruch i reakcja na bodźce, odżywianie, osmoregulacja i wydalanie, rozmnażanie)  budowa i czynności życiowe protistów roślinopodobnych (odżywianie, rozmnażanie)  charakterystyka proti-

 charakteryzuje budowę komórki bakteryjnej  wymienia czynności życiowe bakterii  klasyfikuje bakterie w zależności od sposobu odżywiania i oddychania  wymienia sposoby rozmnażania bezpłciowego bakterii  podaje przykłady pozytywnego i negatywnego znaczenia bakterii  wymienia choroby bakteryjne człowieka i drogi zakażenia  wymienia funkcje poszczególnych elementów komórki  identyfikuje różne formy komórek bakterii i rodzaje ich skupisk  określa wielkość komórek bakteryjnych  określa znaczenie form przetrwalnikowych w cyklu życiowym bakterii  wyjaśnia znaczenie procesów płciowych zachodzących u bakterii  definiuje pojęcia: anabioza, taksja, koniugacja  wymienia czynności życiowe protistów  omawia budowę komórki protistów zwierzęcych  omawia sposób odżywiania się protistów zwierzęcych  charakteryzuje przebieg rozmnażania się bezpłciowego i płciowego protistów  wymienia charakterystyczne cechy budowy protistów roślino-

C A B A A A A B C C

 wyjaśnia, na czym polega różnica w budowie komórki bakterii samo- i cudzożywnej  charakteryzuje poszczególne grupy bakterii w zależności od sposobu odżywiania i oddychania oraz podaje ich przykłady  omawia etapy koniugacji  charakteryzuje grupy systematyczne bakterii  omawia objawy wybranych chorób bakteryjnych człowieka  proponuje działania profilaktyczne zapobiegające chorobom bakteryjnym  omawia różnice w budowie ściany komórkowej bakterii Gramdodatnich i Gram-ujemnych  wyjaśnia znaczenie heterocyst  omawia rodzaje taksji

B C

C C C D C B C

B A

A C C C A

 określa kryterium klasyfikacji protistów  wymienia i charakteryzuje sposób funkcjonowania organelli ruchu u protistów  wyjaśnia, na czym polega różnica między pinocytozą a fagocytozą  omawia proces wydalania i osmoregulacji zachodzący u protistów zwierzęcych  omawia kolejne etapy przebiegu

B A B C C

stów grzybopodobnych  przegląd i charakterystyka wybranych typów protistów  znaczenie protistów  choroby człowieka wywoływane przez protisty

Grzyby – cudzożywne beztkankowce. Porosty

 cechy charakterystyczne grzybów  budowa grzybów  odżywianie się i oddy-

podobnych  omawia sposób odżywiania się protistów roślinopodobnych  wymienia cechy charakterystyczne dla protistów grzybopodobnych  podaje przykłady pozytywnego i negatywnego znaczenia protistów  wymienia choroby wywoływane przez protisty i drogi ich zarażenia  rozróżnia rodzaje ruchów u protistów zwierzęcych  wyjaśnia rolę wodniczek w odżywianiu i wydalaniu protistów  wyróżnia główne rodzaje plech u protistów roślinopodobnych  wymienia typy zapłodnienia występujące u protistów  porównuje poszczególne typy protistów  wymienia przedstawicieli poszczególnych typów protistów  podaje przykłady protistów, których organizm jest: pojedynczą komórką, kolonią, plechą

 wymienia cechy charakterystyczne grzybów  omawia budowę grzybów, używając pojęć: grzybnia, strzępki,

C A A A B B A A C A A

A C

koniugacji u pantofelka  omawia kolejne etapy cyklu rozwojowego zarodźca malarii  charakteryzuje budowę form jednokomórkowych i wielokomórkowych protistów roślinopodobnych  wymienia cechy charakterystyczne plech protistów roślinopodobnych  porównuje typy zapłodnienia u protistów  proponuje działania profilaktyczne w celu uniknięcia zarażenia się protistami chorobotwórczymi  wyjaśnia, dlaczego osmoregulacja i wydalanie mają szczególne znaczenie dla protistów słodkowodnych  uzasadnia różnicę między cyklem rozwojowym z mejozą pregamiczną a cyklem rozwojowym z mejozą postgamiczną  wymienia rodzaje materiałów zapasowych występujących u protistów roślinopodobnych  wymienia barwniki fotosyntetyczne u protistów roślinopodobnych  wymienia cechy budowy charakterystyczne dla poszczególnych typów protistów zwierzęcych, roślinopodobnych i grzybopodobnych  omawia choroby wywoływane przez protisty  omawia przemianę pokoleń z dominującym sporofitem na przykładzie listownicy  rozróżnia rodzaje strzępek  porównuje sposoby rozmnażania się grzybów  omawia kolejne etapy cyklu roz-

C C A C D B D

A A A

C C B C C

Różnorodność roślin

chanie grzybów  sposoby rozmnażania się grzybów  cykle rozwojowe sprzężniowców, workowców i podstawczaków  przegląd i charakterystyka poszczególnych typów grzybów  znaczenie grzybów  budowa i rodzaje plech porostów  znaczenie porostów

Rośliny pierwotnie wodne

 cechy królestwa roślin  formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych  sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie wodnych  przegląd i charakterystyka krasnorostów i zielenic  znaczenie krasnorostów i zielenic  omówienie występowania krasnorostów i zielenic

owocnik  charakteryzuje sposoby rozmnażania bezpłciowego i płciowego grzybów  wymienia przedstawicieli poszczególnych typów grzybów  omawia znaczenie grzybów i porostów  wyjaśnia, dlaczego grzyby są plechowcami  omawia sposoby oddychania grzybów  rozróżnia poszczególne typy grzybów  przedstawia budowę, środowisko i sposób życia porostów  określa wpływ grzybów na zdrowie i życie człowieka

 wymienia cechy właściwe wyłącznie roślinom  wymienia cechy charakterystyczne dla roślin pierwotnie wodnych  omawia znaczenie krasnorostów i zielenic  wymienia formy organizacji roślin pierwotnie wodnych  wymienia sposoby rozmnażania krasnorostów i zielenic

C A C B C B B C

A A C A A

wojowego sprzężniowców, workowców i podstawczaków  rozróżnia typy hymenoforów u podstawczaków  porównuje cechy poszczególnych typów grzybów  wymienia gatunki grzybów saprobiontycznych, pasożytniczych i symbiotycznych  przedstawia zasady profilaktyki chorób człowieka wywoływanych przez grzyby  charakteryzuje rodzaje plech porostów  określa kryterium klasyfikacji grzybów  porównuje typy mikoryz  porównuje rodzaje zarodników  wskazuje fazę dominującą w cyklu rozwojowym sprzężniowców, workowców i podstawczaków  określa rolę rozmnóżek w rozmnażaniu porostów  charakteryzuje formy organizacji roślin pierwotnie wodnych  omawia przemianę pokoleń na przykładzie ulwy sałatowej  omawia kolejne etapy koniugacji u skrętnicy  wyjaśnia trudności w klasyfikacji systematycznej krasnorostów i zielenic  charakteryzuje krasnorosty i zielenice pod względem budowy i środowiska występowania

B C A B C A C C B C C C C B C

Główne kierunki rozwoju roślin lądowych

 cechy potwierdzające pokrewieństwo ramienicowych z roślinami lądowymi  adaptacje roślin do życia na lądzie  ryniofity – pierwsze rośliny lądowe  teoria telomowa  grupy morfologicznorozwojowe roślin lądowych  klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe  charakterystyka tkanek twórczych  rodzaje, budowa i rola tkanek okrywających, miękiszowych, wzmacniających i przewodzących  utwory wydzielnicze

Tkanki roślinne

Budowa i funkcje korzenia

 budowa morfologiczna i funkcje korzenia  budowa pierwotna korzenia

 wymienia cechy środowiska wodnego  wymienia przykłady adaptacji roślin do życia na lądzie  rozróżnia grupy morfologicznorozwojowe roślin lądowych  omawia jedną z hipotez o pochodzeniu roślin lądowych, wymieniając cechy świadczące o bliskim pokrewieństwie roślin i współczesnych zielenic  definiuje pojęcie telom  określa rolę tkanek twórczych  wymienia charakterystyczne cechy tkanek stałych  omawia budowę epidermy określa funkcje tkanek okrywających  omawia budowę i funkcję poszczególnych rodzajów miękiszu  omawia budowę i funkcje tkanek wzmacniających  omawia tkanki przewodzące, wskazując cechy budowy drewna i łyka, które umożliwiają tym tkankom przewodzenie substancji  klasyfikuje i identyfikuje tkanki roślinne  wymienia charakterystyczne cechy tkanek twórczych  wymienia wytwory epidermy i omawia ich znaczenie

A

 wymienia główne funkcje korzenia  charakteryzuje budowę strefową korzenia

A C

A B C

A B A C B C C C

C A A

C

 charakteryzuje ryniofity  omawia główne założenia teorii telomowej  porównuje warunki panujące w wodzie i na lądzie  wykazuje znaczenie cech adaptacyjnych roślin do życia na lądzie

 wymienia merystemy pierwotne i wtórne oraz określa ich funkcje  określa lokalizację merystemów w roślinie  omawia efekt działania kambium i fellogenu  wyjaśnia, na czym polega mechanizm zamykania i otwierania aparatów szparkowych  wyjaśnia znaczenie kutykuli  omawia znaczenie utworów wydzielniczych  uzasadnia różnicę pomiędzy tkankami twórczymi a tkankami stałymi  porównuje budowę epidermy i ryzodermy  charakteryzuje sposób powstawania, budowę oraz znaczenie korkowicy  wymienia przykłady wewnętrznych i powierzchniowych utworów wydzielniczych  przedstawia sposób powstawania wtórnych tkanek merystematycznych w korzeniu oraz charakteryzuje efekty ich działalności

C C C D

A B C B B C D C C A

C

 budowa wtórna korzenia  modyfikacje budowy i funkcji korzeni

 funkcje łodygi  budowa pierwotna łodygi  budowa wtórna łodygi  rodzaje łodyg  modyfikacje budowy łodyg

 omawia budowę pierwotną i wtórną korzenia  porównuje budowę palowego i wiązkowego systemu korzeniowego oraz uzasadnia, że systemy te stanowią adaptację do warunków środowiska  wymienia modyfikacje budowy korzeni  wymienia funkcje łodygi  omawia budowę pierwotną i wtórną łodygi  wymienia modyfikacje budowy łodygi

C

Budowa i funkcje liści

 wymienia funkcje liści  omawia budowę anatomiczną liścia  definiuje pojęcie ulistnienie  wymienia rodzaje ulistnienia, unerwienia liści i rodzaje nerwacji  podaje przykłady liści pojedynczych i złożonych  wymienia modyfikacje budowy liści

C

 omawia etapy przyrostu na grubość łodygi  przedstawia sposób powstawania wtórnych tkanek merystematycznych w łodydze oraz charakteryzuje efekty ich działalności charakteryzuje modyfikacje budowy łodygi  porównuje budowę pierwotną łodygi z budową wtórną  rozróżnia łodygi w zależności od stopnia trwałości

C

C

A A C A

Budowa i funkcje łodygi

 funkcje liści  budowa morfologiczna liścia  typy ulistnienia  różnorodność liści  budowa anatomiczna liścia  modyfikacje budowy i funkcji liści

 charakteryzuje modyfikacje budowy korzeni  porównuje budowę pierwotną korzenia z budową wtórną

A C A A A A

 omawia budowę morfologiczną liścia  określa rolę poszczególnych elementów budowy liścia  porównuje miękisz palisadowy z miękiszem gąbczastym  określa znaczenie modyfikacji liści  rozróżnia typy ulistnienia, nerwacji i rodzaje liści  porównuje budowę anatomiczną liścia rośliny iglastej i liścia rośliny dwuliściennej oraz uzasadnia przyczyny istniejących różnic

C

C C B C B C C B C

 cechy charakterystyczne mszaków  cechy plechowców i organowców  budowa gametofitu i sporofitu mszaków  rozmnażanie się mszaków  przegląd i charakterystyka gromad mszaków  znaczenie mszaków Mszaki – rośliny o dominującym gametoficie

Paprotniki – zarodnikowe rośliny naczyniowe

 cechy charakterystyczne paprotników  budowa gametofitu i sporofitu u paprotników  budowa paprociowych, widłakowych i skrzypowych  rozmnażanie się paprotników  przegląd paprotników  znaczenie paprotników

 wymienia środowiska, w których występują mszaki  wymienia wspólne cechy mszaków  omawia budowę gametofitu i sporofitu mszaków  omawia znaczenie mszaków  wymienia cechy plechowców i organowców  omawia cykl rozwojowy mszaków  rozróżnia mchy, wątrobowce i glewiki

 wymienia cechy morfologicznorozwojowe paprotników  omawia budowę gametofitu i sporofitu paprotników  wskazuje cechy charakterystyczne paprociowych, widłakowych i skrzypowych  omawia znaczenie paprotników  wymienia cechy charakterystyczne w cyklu rozwojowym paprotników  wymienia przedstawicieli papro-

A A C C A C B

A C B C A A

 podaje przykłady cech łączących mszaki z plechowcami i organowcami  określa rolę poszczególnych elementów gametofitu i sporofitu mszaków  określa znaczenie wody w cyklu rozwojowym mszaków  wskazuje pokolenie diploidalne i haploidalne w cyklu rozwojowym  określa miejsce zachodzenia i znaczenie mejozy w cyklu rozwojowym  wymienia przedstawicieli mchów, wątrobowców i glewików  uzasadnia, że u mszaków występuje heteromorficzna przemiana pokoleń  wskazuje cechy charakterystyczne mchów, wątrobowców i glewików  porównuje budowę gametofitu i sporofitu u mchów, wątrobowców i glewików  wskazuje cechy charakterystyczne poszczególnych grup mchów  omawia budowę liścia wątrobowców na przykładzie porostnicy  omawia budowę morfologiczną i anatomiczną paprociowych  wskazuje i nazywa elementy budowy sporofitu paprociowych, widłakowych i skrzypowych  omawia cykl rozwojowy paprotników jednakozarodnikowych na przykładzie narecznicy samczej  omawia cykl rozwojowy paprotników różnozarodnikowych na przykładzie widliczki ostrozębnej  charakteryzuje przedstawicieli

A B B B B A D B C B C

C A C C C

ciowych, widłakowych i skrzypowych

 cechy roślin nasiennych u nagozalążkowych  budowa sporofitu i gametofitu nagozalążkowych  cykl rozwojowy roślin nagozalążkowych  przegląd roślin nagozalążkowych  znaczenie roślin nagozalążkowych Nagozalążkowe – rośliny kwiatowe z nieosłoniętym zalążkiem

 wymienia cechy charakterystyczne dla roślin nagozalążkowych  omawia budowę sporofitu roślin nagozalążkowych  omawia znaczenie roślin nagozalążkowych  wymienia cechy nasiennych występujące u nagozalążkowych  wyjaśnia genezę nazwy nagozalążkowe (nagonasienne)  wymienia i krótko charakteryzuje głównych przedstawicieli roślin szpilkowych w Polsce

paprociowych, widłakowych i skrzypowych  wskazuje cechy paprociowych, które zdecydowały o opanowaniu środowiska lądowego i osiągnięciu większych rozmiarów niż mszaki  porównuje budowę i znaczenie współczesnych oraz dawnych widłakowych i skrzypowych  podaje przykłady żyjących w Polsce gatunków widłakowych, skrzypowych i paprociowych objętych ochroną prawną A C C A B C

 wyjaśnia znaczenie kwiatu, nasion, zalążka i łagiewki pyłkowej u nagozalążkowych  przedstawia budowę kwiatu rośliny nagozalążkowej i wskazuje elementy homologiczne do struktur poznanych u paprotników  przedstawia budowę i rozwój gametofitu męskiego i żeńskiego u roślin nagozalążkowych  przedstawia przebieg cyklu rozwojowego u roślin nagozalążkowych na przykładzie sosny zwyczajnej  omawia budowę nasienia sosny zwyczajnej  wymienia wspólne cechy roślin nagozalążkowych wielkolistnych oraz ich przedstawicieli  wymienia wspólne cechy roślin nagozalążkowych drobnolistnych oraz ich przedstawicieli  wymienia gatunki roślin nagozalążkowych objętych w Polsce ścisłą ochroną gatunkową

B

C A

B C

C C C A A A

Okrytozalążkowe – rośliny wytwarzające owoce

 cechy charakterystyczne okrytozalążkowych  budowa sporofitu i gametofitu okrytozalążkowych  sposoby zapylania  samozapylenie a zapłodnienie krzyżowe  mechanizmy ochrony roślin przed samozapyleniem  cykl rozwojowy rośliny okrytozalążkowej  budowa nasienia  rodzaje owoców  przegląd roślin okrytozalążkowych  porównanie roślin jednoliściennych z roślinami dwuliściennymi  sposoby rozprzestrzeniania się nasion  znaczenie roślin okrytozalążkowych

 wymienia cechy roślin okrytozalążkowych odróżniające je od nagozalążkowych  charakteryzuje sporofit roślin okrytozalążkowych  przedstawia budowę obupłciowego kwiatu rośliny okrytozalążkowej  ocenia możliwości adaptacyjne roślin okrytozalążkowych  omawia znaczenie roślin okrytozalążkowych  wyjaśnia genezę nazwy rośliny okrytozalążkowe (okrytonasienne)  wymienia rodzaje kwiatów  omawia przebieg cyklu rozwojowego u roślin okrytozalążkowych  ocenia znaczenie wykształcenia się nasion dla opanowania środowiska lądowego przez rośliny  omawia sposób rozprzestrzeniania się nasion i owoców

A C C D C B A C D C

 omawia funkcje elementów kwiatu obupłciowego u rośliny okrytozalążkowej  omawia budowę i rozwój gametofitu męskiego i żeńskiego u rośliny okrytozalążkowej  wyjaśnia związek między zapyleniem a zapłodnieniem  wyjaśnia na przykładach związek między budową kwiatu u rośliny okrytozalążkowej a sposobem jego zapylania  charakteryzuje mechanizmy zapobiegające samozapyleniu  omawia przebieg i efekty podwójnego zapłodnienia  omawia budowę nasienia  wymienia przykłady owoców pojedynczych (suchych i mięsistych), zbiorowych i owocostanów  porównuje cechy budowy morfologicznej i anatomicznej u roślin jednoliściennych i dwuliściennych  rozróżnia rodzaje kwiatów  definiuje pojęcia: pręcikowie, słupkowie, kwiatostan  schematycznie przedstawia różne rodzaje kwiatostanów  uzasadnia, dlaczego rośliny unikają samozapylenia  podaje kryterium podziału nasion na bielmowe, bezbielmowe i obielmowe oraz wskazuje między nimi podobieństwa i różnice  definiuje pojęcie partenokarpia  porównuje sposoby powstawania różnych owoców  charakteryzuje wybrane rodziny

C C B B

C C C A C B A C D A

A C C

dwuliściennych i jednoliściennych  wymienia przykłady roślin jednoliściennych i dwuliściennych

Funkcjonowanie roślin

Transport wody, soli mineralnych i substancji odżywczych

Wzrost i rozwój roślin okrytonasiennych

 rola wody w życiu rośliny  pobieranie soli mineralnych przez rośliny  potencjał wody w roślinie  mechanizm pobierania i przewodzenia wody  transport wody i soli mineralnych  regulacja ilości wody w roślinie  bilans wodny  transport substancji odżywczych

 etapy ontogenezy rośliny okrytonasiennej  charakterystyka stadium wegetatywnego  charakterystyka stadium generatywnego  starzenie się i obumieranie rośliny

 wymienia funkcje wody w życiu roślin  omawia bilans wodny w organizmie rośliny  omawia bierny i czynny mechanizm pobierania wody, posługując się pojęciami: transpiracja, parcie korzeniowe, gutacja, wiosenny płacz roślin  charakteryzuje etapy transportu wody i soli mineralnych w roślinie  charakteryzuje rodzaje transpiracji

 definiuje pojęcia: wzrost rośliny i rozwój rośliny  omawia etapy ontogenezy rośliny  charakteryzuje sposoby wegetatywnego rozmnażania się roślin  wskazuje, które etapy cyklu życiowego rośliny składają się na stadium wegetatywne, a które – na generatywne  omawia kiełkowanie nasion, uwzględniając charakterystyczne dla tego procesu zmiany fizjolo-

A C C

C C

A C C B

C

 określa skutki niedoboru wody w roślinie  definiuje pojęcia: potencjał wody, ciśnienie hydrostatyczne, ciśnienie osmotyczne  omawia mechanizm zamykania i otwierania się aparatów szparkowych  wyjaśnia, w jaki sposób odbywa się transport asymilatów w roślinie  omawia sposób pobierania soli mineralnych przez rośliny  przedstawia sposób określenia potencjału wody w roślinie  wyjaśnia rolę sił kohezji i adhezji w przewodzeniu wody  omawia czynniki wpływające na intensywność transpiracji  planuje doświadczenie mające na celu zbadanie wpływu natężenia światła na intensywność transpiracji  charakteryzuje procesy wzrostu i rozwoju embrionalnego okrytonasiennej rośliny dwuliściennej od momentu zapłodnienia do powstania nasienia  wymienia warunki względnego i bezwzględnego spoczynku nasion  charakteryzuje procesy, które zachodzą w okresie wzrostu wegetatywnego siewki  omawia wpływ temperatury i długości dnia i nocy na zakwitanie

A B A C B C C B C D

C

A C A C

giczne i morfologiczne

 cechy hormonów roślinnych  działanie i cechy charakterystyczne fitohormonów: auksyn, giberelin, cytokinin, inhibitorów wzrostu i etylenu

Regulatory wzrostu i rozwoju roślin

 wymienia charakterystyczne cechy fitohormonów  wymienia pięć głównych grup fitohormonów  wymienia najważniejsze funkcje auksyn, giberelin, cytokinin, inhibitorów wzrostu i etylenu  definiuje pojęcie fitohormony  podaje przykłady wykorzystania fitohormonów w rolnictwie i ogrodnictwie

A A A A A

roślin  definiuje pojęcia: wernalizacja i fotoperiodyzm  charakteryzuje rośliny krótkiego dnia (RKD), rośliny długiego dnia (RDD) i rośliny neutralne (RN)  planuje doświadczenie, którego celem jest zbadanie biegunowości pędów rośliny  porównuje kiełkowanie nadziemne (epigeiczne) i podziemne (hipogeiczne  definiuje pojęcia: rośliny monokarpiczne i rośliny polikarpiczne  wymienia przykłady roślin monokarpicznych i polikarpicznych  charakteryzuje miejsce syntetyzowania auksyn oraz wpływ auksyn na procesy wzrostu i rozwoju roślin  charakteryzuje wpływ giberelin i cytokinin na procesy wzrostu i rozwoju roślin  wyjaśnia wpływ inhibitorów wzrostu na kiełkowanie nasion i reakcje obronne roślin  wyjaśnia wpływ etylenu na dojrzewanie owoców i zrzucanie liści  analizuje wykres przedstawiający wpływ stężenia auksyn na wzrost korzeni i łodygi  porównuje wpływ auksyn i giberelin na rośliny  porównuje wpływ stężenia auksyn i cytokinin na wzrost i rozwój tkanek roślinnych  określa rolę fitohormonów mających znaczenie w uruchamianiu reakcji obronnych roślin poddanych

D C A A

C C B B D C C B

działaniu czynników stresowych

Różnorodność bezkręgowców

Reakcje roślin na bodźce

Kryteria klasyfikacji zwierząt

 typy ruchów u roślin  tropizmy jako ruchy organów roślin naczyniowych na zewnętrzny bodziec kierunkowy  rodzaje tropizmów  nastie jako ruchy organów roślin na zewnętrzny bodziec nieukierunkowany  rodzaje nastii

 kryteria i podział królestwa zwierząt  zwierzęta beztkankowe i tkankowe  zwierzęta dwuwarstwowe i trójwarstwowe  zwierzęta pierwouste i wtórouste  podział zwierząt celomatycznych

 wyróżnia typy ruchów roślin oraz podaje ich przykłady  wyjaśnia różnicę między tropizmami a nastiami  wyjaśnia mechanizm powstawania ruchów wzrostowych i turgorowych

 klasyfikuje i podaje przykłady zwierząt na podstawie następujących kryteriów: wykształcenie tkanek, rodzaj symetrii, liczba listków zarodkowych, występowanie lub brak wtórnej jamy ciała, przekształcenie się pragęby, sposób bruzdkowania i powstawanie mezodermy  wymienia etapy rozwoju zarodkowego u zwierząt  definiuje pojęcia: zwierzęta dwuwarstwowe i zwierzęta trójwarstwowe, zwierzęta pierwouste i zwierzęta wtórouste

A B B

C

A A

 wyróżnia rodzaje tropizmów i nastii w zależności od rodzaju bodźca zewnętrznego  omawia rodzaje tropizmów  wyjaśnia przyczynę odmiennej reakcji korzenia i łodygi na działanie siły grawitacyjnej  omawia przykłady nastii  wyjaśnia różnicę między tropizmem dodatnim a tropizmem ujemnym  wyjaśnia znaczenie auksyn w reakcjach ruchowych roślin  planuje doświadczenie, którego celem jest zbadanie geotropizmu korzenia i pędu  uzasadnia, że nastie mogą mieć charakter ruchów turgorowych i wzrostowych  uzasadnia związek między symetrią ciała a budową zwierzęcia i trybem życia  charakteryzuje przebieg i efekty bruzdkowania  wyjaśnia, w jaki sposób powstaje otwór gębowy, odbytowy i mezoderma u zwierząt pierwoustych i wtóroustych  charakteryzuje zwierzęta acelomatyczne, pseudocelomatyczne i celomatyczne  klasyfikuje zwierzęta celomatyczne ze względu na rodzaj segmentacji i obecność lub brak struny grzbietowej

B C B C B B D D

D C B

C C

 ogólna budowa ciała gąbek  czynności życiowe gąbek  przegląd gąbek  znaczenie gąbek Gąbki – zwierzęta beztkankowe

Tkanki zwierzęce – budowa i funkcja

 rodzaje, budowa, miejsce występowania i funkcje nabłonków  rodzaje, budowa, występowanie i funkcje tkanek łącznych  rodzaje, budowa i funkcje tkanek mięśniowych  budowa i rola tkanki nerwowej  poziomy organizacji: tkanka, narząd, układy narządów

 omawia środowisko i tryb życia gąbek  charakteryzuje podstawowe czynności życiowe gąbek  omawia znaczenie gąbek  omawia bezpłciowy i płciowy sposób rozmnażania się gąbek  przedstawia ogólny plan budowy gąbki

C

 klasyfikuje tkanki zwierzęce  omawia budowę i funkcję tkanki nabłonkowej  omawia budowę i funkcje tkanki łącznej  omawia budowę tkanki chrzęstnej i kostnej  charakteryzuje budowę i funkcje osocza oraz elementów morfotycznych krwi  omawia ogólne cechy budowy tkanki mięśniowej  omawia budowę i rolę elementów tkanki nerwowej  nazywa poziomy organizacji budowy ciała zwierząt  wymienia układy narządów budujących ciała zwierząt  rozpoznaje poszczególne rodzaje tkanek zwierzęcych  dzieli tkanki nabłonkowe na podstawie liczby warstw komórek, kształtu komórek i pełnionych funkcji  wymienia funkcje gruczołów

C C

C C C C

C C C C C A A B B

A

 wyjaśnia, na czym polegają totipotencjalne właściwości komórek i określa ich znaczenie w życiu gąbek  wymienia gromady zaliczane do typu gąbek wraz z przykładami ich przedstawicieli  porównuje typy budowy ciała gąbek  określa rolę komórek kołnierzykowatych  omawia budowę ściany ciała gąbek  charakteryzuje poszczególne gromady gąbek  rysuje tkanki zwierzęce  charakteryzuje nabłonki pod względem budowy, roli i miejsca występowania  charakteryzuje tkanki łączne właściwe pod względem budowy, roli i występowania  porównuje rodzaje tkanek chrzęstnych i kostnych pod względem budowy i miejsca występowania  porównuje pod względem budowy i sposobu funkcjonowania tkankę mięśniową gładką, poprzecznie prążkowaną serca oraz poprzecznie prążkowaną szkieletową  określa pochodzenie poszczególnych rodzajów tkanek  klasyfikuje gruczoły  wymienia cechy charakterystyczne oraz funkcje limfy i hemolimfy  omawia sposób przekazywania impulsu nerwowego  wymienia funkcje komórek glejowych

B A C B C C C C C C C

B C A C A

Parzydełkowce – tkankowe zwierzęta dwuwarstwowe

Płazińce – zwierzęta spłaszczone grzbietobrzusznie

 ogólna budowa ciała parzydełkowców  budowa i rola parzydełek oraz mechanizm ich działania  podstawowe czynności życiowe parzydełkowców  sposoby rozmnażania  przegląd parzydełkowców  znaczenie parzydełkowców

 ogólna budowa ciała płazińców  pokrycie ciała płazińców  budowa i rola układu pokarmowego płazińców  wymiana gazowa u płazińców

 wyjaśnia kryteria podziału tkanki łącznej  wymienia przykłady tkanek łącznych właściwych, podporowych i płynnych  definiuje pojęcia: narząd, układ narządów

B

 charakteryzuje środowisko i tryb życia parzydełkowców  charakteryzuje ogólną budowę ciała parzydełkowców  omawia sposób odżywiania się parzydełkowców  omawia znaczenie parzydełkowców  nazywa typ układu nerwowego parzydełkowców i omawia jego budowę  omawia sposób wykonywania ruchów i przemieszczania się parzydełkowców  charakteryzuje sposoby rozmnażania się parzydełkowców

C

 wymienia wspólne cechy wszystkich przedstawicieli płazińców  omawia budowę wewnętrzną płazińców  omawia sposoby odżywiania się płazińców  wyjaśnia, w jaki sposób u płaziń-

A A

C C C A C C

A C C B

 porównuje budowę polipa z budową meduzy  wymienia funkcje i miejsca występowania poszczególnych rodzajów komórek ciała parzydełkowców  charakteryzuje budowę ściany ciała parzydełkowca  omawia przemianę pokoleń u parzydełkowców na przykładzie chełbi modrej  wymienia przykładowych przedstawicieli gromad  wskazuje podobieństwa i różnice między wewnętrzną a zewnętrzną ścianą ciała u parzydełkowca  omawia budowę i znaczenie parzydełek  definiuje pojęcie ciałka brzeżne (ropalia)  charakteryzuje gromady parzydełkowców  wyjaśnia rolę koralowców w tworzeniu raf koralowych  omawia budowę wora powłokowo-mięśniowego  omawia budowę morfologiczną płazińców  omawia budowę układu pokarmowego płazińców  nazywa typ układu nerwowego

C A C C A B C A C B C C C A

 transport substancji u płazińców  budowa i rola układu nerwowego płazińców  budowa i rola układu wydalniczego płazińców  rozmnażanie i rozwój płazińców  cykle rozwojowe wybranych płazińców  przystosowania tasiemców do pasożytnictwa  przegląd i znaczenie płazińców

Nicienie – zwierzęta o obłym, nieczłonowanym ciele

Pierścienice – bezkrę-

 ogólna budowa ciała nicieni  pokrycie ciała nicieni  budowa i rola układu pokarmowego nicieni  wymiana gazowa i transport substancji u nicieni  budowa układu nerwowego nicieni  budowa i rola układu wydalniczego nicieni  rozmnażanie i rozwój nicieni  cykle rozwojowego nicieni pasożytniczych  przegląd i znaczenie nicieni  ogólna budowa ciała

ców zachodzi wymiana gazowa i transport substancji  wymienia przykłady adaptacji płazińców do pasożytniczego trybu życia  omawia znaczenie płazińców  definiuje pojęcia: żywiciel pośredni, żywiciel ostateczny, obojnak, zapłodnienie krzyżowe  wymienia gatunki pasożytnicze płazińców, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia człowieka  proponuje działania profilaktyczne mające na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa zarażenia człowieka płazińcami pasożytniczymi  omawia ogólny plan budowy ciała nicieni  charakteryzuje tryb życia nicieni  wymienia cechy charakterystyczne budowy nicieni  charakteryzuje podstawowe czynności życiowe nicieni  omawia znaczenie nicieni  proponuje działania profilaktyczne mające na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa zarażenia człowieka nicieniami pasożytniczymi

 charakteryzuje tryb życia pier-

A C A A

D

C C A C C D

C

płazińców i omawia jego budowę  omawia budowę i funkcje układu wydalniczego płazińców  omawia budowę układu rozrodczego płazińców  charakteryzuje cykl rozwojowy tasiemca nieuzbrojonego, bruzdogłowca szerokiego i motylicy wątrobowej  definiuje pojęcia: rabdity, statocysty  wymienia gromady płazińców  charakteryzuje gromady płazińców

 omawia pokrycie ciała u nicieni  omawia budowę układu pokarmowego i sposób trawienia nicieni  wyjaśnia, w jaki sposób zachodzi wymiana gazowa i transport substancji u nicieni  omawia budowę układu wydalniczego i nerwowego nicieni  omawia sposób rozmnażania się i rozwoju nicieni  charakteryzuje cykl rozwojowy glisty ludzkiej i włośnia krętego  definiuje pojęcia: linienie, oskórek  wymienia i charakteryzuje nicienie pasożytnicze roślin, zwierząt i człowieka oraz nicienie niepasożytnicze  wskazuje przystosowania nicieni do pasożytnictwa  wyjaśnia różnicę między metame-

C C C

A A C

C C B C C C A A B B

gowce o wyraźnej metamerii

Stawonogi – zwierzęta o członowanych odnóżach

pierścienic  pokrycie ciała  budowa i rola układu pokarmowego pierścienic  wymiana gazowa u pierścienic  budowa i rola układu krwionośnego pierścienic  układ nerwowy pierścienic  budowa i rola układu wydalniczego pierścienic  rozmnażanie i rozwój pierścienic  przegląd i znaczenie pierścienic

 ogólna budowa ciała stawonogów  porównanie budowy morfologicznej wybranych grup stawonogów  modyfikacje odnóży i skrzydeł u owadów, typy aparatów gębowych  pokrycie ciała stawonogów  budowa układu pokarmowego stawonogów  układ oddechowy i krwionośny stawonogów  układ nerwowy i wydal-

ścienic  wymienia cechy budowy anatomicznej wspólne dla wszystkich pierścienic  przedstawia ogólną budowę ciała pierścienic  omawia wewnętrzną budowę ciała pierścienic na przykładzie dżdżownicy  wymienia cechy budowy pijawek o znaczeniu adaptacyjnym do pasożytniczego trybu życia  omawia znaczenie pierścienic  omawia budowę układu pokarmowego pierścienic  wyjaśnia, w jaki sposób u pierścienic zachodzi wymiana gazowa  omawia budowę układu krwionośnego i nerwowego u pierścienic  charakteryzuje budowę i funkcje układu wydalniczego pierścienic  omawia sposób rozmnażania się pierścienic  wymienia i charakteryzuje środowiska, w których żyją stawonogi  wymienia wspólne cechy budowy morfologicznej i anatomicznej stawonogów  charakteryzuje narządy wymiany gazowej stawonogów  wymienia typy gruczołów wydalniczych  omawia przebieg rozwoju złożonego z przeobrażeniem niezupełnym i zupełnym  omawia znaczenie stawonogów  wymienia typy aparatów gębowych owadów i podaje przykłady

A C C A C C B C C C A A C A C C A

rią homonomiczną a heteronomiczną  wymienia funkcje parapodiów  omawia pokrycie ciała u pierścienic  wskazuje podobieństwa i różnice w rozmnażaniu się wieloszczetów, skąposzczetów i pijawek  wyjaśnia znaczenie siodełka u skąposzczetów i pijawek  wymienia przedstawicieli wieloszczetów, skąposzczetów i pijawek  omawia budowę morfologiczną odcinka głowowego ciała nereidy  omawia budowę morfologiczną parapodium nereidy  wymienia barwniki oddechowe pierścienic i barwy, jakie nadają krwi  wyjaśnia rolę komórek chloragogenowych  charakteryzuje gromady należące do pierścienic  porównuje budowę morfologiczną i anatomiczną skorupiaków, pajęczaków i owadów  omawia budowę układu pokarmowego stawonogów  porównuje budowę narządów oddechowych stawonogów żyjących w wodzie i na lądzie  omawia sposób działania otwartego układu krwionośnego  porównuje stawonogi wodne i lądowe pod względem budowy narządów wydalniczych oraz usuwanych produktów przemiany materii

A C B B A C C A B C

C C C C C

C

niczy stawonogów  rozmnażanie i rozwój stawonogów  przegląd stawonogów  znaczenie stawonogów

Mięczaki – zwierzęta o miękkim niesegementowanym ciele

 ogólna budowa ciała mięczaków  pokrycie ciała mięczaków  budowa i rola układu pokarmowego mięczaków  budowa układu oddechowego i krwionośnego mięczaków  budowa układu nerwowego mięczaków  układ wydalniczy mięczaków  rozmnażanie i rozwój

owadów, u których one występują  wymienia typy odnóży owadów i podaje przykłady owadów, u których one występują  definiuje pojęcia: przeobrażenie zupełne, przeobrażenie niezupełne, imago, poczwarka

 charakteryzuje środowisko życia mięczaków  przedstawia ogólną budowę ciała mięczaków na przykładzie ślimaka  wymienia cechy budowy charakterystyczne dla wszystkich przedstawicieli mięczaków  omawia znaczenie mięczaków  omawia budowę układu pokarmowego mięczaków i sposoby pobierania przez nie pokarmu  charakteryzuje budowę i sposób funkcjonowania narządów odde-

A A

C C A C C C

 przedstawia budowę łańcuszkowego układu nerwowego typowego dla większości stawonogów  wyjaśnia, na czym polega partenogeneza  charakteryzuje skorupiaki, szczękoczułkowce oraz tchawkowe i podaje ich przedstawicieli  definiuje pojęcia: miksocel, hemolimfa  omawia różnorodność budowy skrzydeł owadów  uzasadnia, że stawonogi przystosowały się do pobierania różnorodnego pokarmu  wyjaśnia rolę ostii w sercu  omawia budowę oka złożonego  wyjaśnia rolę narządów tympanalnych  wyjaśnia rolę pokładełka  porównuje skorupiaki, szczękoczułkowce i tchawkowce  wymienia przystosowania stawonogów do życia w różnorodnych typach środowisk  wyjaśnia budowę i funkcje muszli u mięczaków  wyjaśnia, w jaki sposób zachodzi przepływ krwi w układzie krwionośnym mięczaków  omawia budowę układu krwionośnego głowonogów  omawia budowę układu nerwowego  omawia wydalanie i osmoregulację u mięczaków  uzasadnia twierdzenie, że głowonogi są mięczakami o najwyższym

B C A C D B C B B C A

B B C C C D

mięczaków  przegląd i znaczenie mięczaków

Szkarłupnie – bezkręgowe zwierzęta wtórouste

 ogólna budowa ciała szkarłupni  pokrycie ciała szkarłupni  budowa i rola układu pokarmowego szkarłupni  wymiana gazowa i transport substancji u szkarłupni  układ nerwowy szkarłupni  wydalanie i osmoregulacja u szkarłupni  budowa układu wodnego  rozmnażanie się i rozwój szkarłupni  przegląd i znaczenie szkarłupni  szkarłupnie jako nietypowe bezkręgowce

chowych u mięczaków zasiedlających środowiska wodne i lądowe  charakteryzuje rozmnażanie się mięczaków

 charakteryzuje środowisko i tryb życia szkarłupni  omawia znaczenie szkarłupni w przyrodzie i życiu człowieka  wymienia funkcje układu wodnego (ambulakralnego)  przedstawia ogólną budowę ciała szkarłupni  omawia czynności życiowe szkarłupni

C

C C A C C

stopniu złożoności budowy  porównuje budowę zewnętrzną i budowę muszli u poszczególnych gromad mięczaków  charakteryzuje gromady mięczaków oraz wskazuje charakterystyczne cechy budowy morfologicznej umożliwiające ich identyfikację  wymienia przykłady gatunków należących do poszczególnych gromad  omawia budowę wewnętrzną szkarłupni na przykładzie rozgwiazdy  omawia sposób odżywiania się i budowę układu pokarmowego szkarłupni  wyjaśnia, w jaki sposób zachodzi wymiana gazowa, transport substancji oraz wydalanie i osmoregulacja u szkarłupni  omawia budowę układu wodnego (ambulakralnego)  uzasadnia, iż szkarłupnie są nietypowymi bezkręgowcami  charakteryzuje budowę układu nerwowego szkarłupni  omawia sposób rozmnażania się szkarłupni  wymienia gromady szkarłupni i przykładowych przedstawicieli  porównuje budowę morfologiczną liliowców, rozgwiazd, wężowideł, jeżowców i strzykw

C C

A

C C B

C D C C A C

Charakterystyka strunowców. Strunowce niższe

 cechy wspólne dla wszystkich strunowców  porównanie planu budowy bezkręgowca i kręgowca  drzewo rodowe strunowców  budowa lancetnika jako przykład strunowca  charakterystyka osłonic

Różnorodność strunowców

 cechy wspólne dla kręgowców  grupy biologiczne kręgowców  ewolucja łuków skrzelowych u kręgowców  cechy budowy wewnętrznej kręgowców  krągłouste jako współczesne bezżuchwowce Cechy charakterystyczne kręgowców

 wymienia pięć najważniejszych cech strunowców  wymienia podtypy strunowców  przedstawia drzewo rodowe strunowców  porównuje plan budowy bezkręgowców i strunowców  charakteryzuje środowisko i tryb życia przedstawicieli strunowców niższych na przykładzie lancetnika  wskazuje w budowie lancetnika charakterystyczne cechy strunowców  wymienia wspólne cechy wszystkich kręgowców  charakteryzuje pokrycie ciała kręgowców, uwzględniając budowę oraz funkcje, jakie pełni naskórek i skóra właściwa  przedstawia plan budowy szkieletu osiowego i szkieletu kończyn u kręgowców  wymienia odcinki układu pokarmowego kręgowców  charakteryzuje rodzaje narządów wymiany gazowej u kręgowców  omawia budowę ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego kręgowców  wyjaśnia znaczenie narządów zmysłów kręgowców  charakteryzuje budowę układu wydalniczego, krwionośnego i rozrodczego kręgowców  wymienia grupy biologiczne kręgowców  wymienia cechy charakterystyczne dla wszystkich krągłoustych

A A C C C

 omawia zewnętrzną i wewnętrzną budowę ciała oraz funkcje życiowe bezczaszkowców na przykładzie lancetnika  omawia zewnętrzną i wewnętrzną budowę ciała oraz funkcje życiowe osłonic na przykładzie żachwy  analizuje drzewo rodowe strunowców  definiuje pojęcie strunowce niższe

C

C D A

B A C

C A C C B C A A

 porównuje budowę przednercza, pranercza i zanercza  porównuje sposoby rozmnażania się i rozwoju kręgowców  omawia budowę wewnętrzną i charakteryzuje podstawowe czynności życiowe krągłoustych na przykładzie minoga  omawia etapy ewolucji łuków skrzelowych u kręgowców  wymienia cechy krągłoustych świadczące o tym, że są najprymitywniejszymi kręgowcami

C C C

C A

Ryby – żuchwowe pierwotnie wodne

Płazy – kręgowce dwuśrodowiskowe

 cechy ogólne ryb  pokrycie ciała ryb  budowa układu szkieletowego ryb  budowa układu pokarmowego i odżywianie ryb  budowa i rola układu oddechowego i krwionośnego ryb  budowa i rola układu nerwowego i wydalniczego ryb  rozmnażanie się i rozwój ryb  przystosowania ryb do życia w środowisku wodnym  przegląd i znaczenie ryb  ochrona ryb

 środowisko życia płazów  pokrycie ciała płazów  budowa układu szkieletowego płazów  układ pokarmowy i od-

 wymienia cechy charakterystyczne dla ryb  omawia ogólną budowę ciała ryby  charakteryzuje pokrycie ciała ryb, wskazując te cechy, które stanowią przystosowanie do życia w wodzie  przedstawia budowę układu krwionośnego ryb  charakteryzuje sposób rozmnażania się ryb  wymienia przystosowania ryb do życia w środowisku wodnym  omawia znaczenie ryb  wymienia płetwy parzyste i nieparzyste oraz ich funkcje  wyjaśnia mechanizm wymiany gazowej u ryb  definiuje pojęcia: tarło, ikra  podaje przykłady potwierdzające, że pokrój ciała ryby odbiegający od typowego dla nich wzorca wynika z adaptacji do życia w różnych warunkach środowiska wodnego

 charakteryzuje środowisko życia płazów  przedstawia budowę i funkcje skóry płazów  omawia budowę układu krwio-

A C C C C A C A B A A

A

C C C

 omawia budowę układu szkieletowego ryb  omawia elementy budowy układu pokarmowego ryb  wyjaśnia znaczenie i działanie pęcherza pławnego  omawia budowę skrzeli ryby  omawia budowę układu nerwowego ryb  charakteryzuje narządy zmysłów u ryb  wyjaśnia znaczenie linii nabocznej  wyjaśnia, na jakiej zasadzie u ryb chrzęstnoszkieletowych, ryb kostnoszkieletowych słonowodnych i kostnoszkieletowych słodkowodnych odbywa się wydalanie i osmoregulacja  omawia przystosowania ryb w budowie do życia w wodzie  charakteryzuje rodzaje łusek  definiuje pojęcie serce żylne  przedstawia budowę mózgowia u ryby kostnoszkieletowej  charakteryzuje podgromady ryb  wymienia przedstawicieli poszczególnych podgromad  wskazuje zagrożenia ze strony działalności człowieka dla bioróżnorodności ryb  proponuje działania mające na celu ochronę zróżnicowania gatunkowego ryb  omawia cechy budowy i funkcje szkieletu płazów na przykładzie szkieletu żaby  charakteryzuje budowę układu pokarmowego i sposób odżywiania

C C B C C C B B

C C A C C A B D

C C

żywianie płazów  budowa układu oddechowego płazów i mechanizm wentylacji płuc  budowa i funkcjonowanie układu krwionośnego płazów  budowa układu nerwowego i znaczenie narządów zmysłów płazów  budowa i rola układu wydalniczego płazów  rozmnażanie się i rozwój płazów  przystosowania płazów do życia w środowisku wodno-lądowym  przegląd i znaczenie płazów  ochrona płazów

nośnego płazów  charakteryzuje rozmnażanie się płazów  wymienia przystosowania płazów do życia w środowisku wodno-lądowym  omawia znaczenie płazów  charakteryzuje funkcjonowanie narządów wymiany gazowej u dorosłych płazów i ich larw  charakteryzuje rozwój płazów bezogonowych na przykładzie żaby  definiuje pojęcia: skrzek, kijanka

C A C C C A

się płazów  omawia budowę układu oddechowego płazów  charakteryzuje budowę układu nerwowego płazów  wyjaśnia znaczenie poszczególnych narządów zmysłów  omawia proces wydalania u płazów  wymienia charakterystyczne cechy budowy i trybu życia kijanek  wskazuje zagrożenia dla różnorodności i liczebności płazów  proponuje działania mające na celu ochronę płazów  wyjaśnia mechanizm wentylacji płuc u żaby  wyjaśnia związek między pojawieniem się narządu wymiany gazowej w postaci płuc a modyfikacją budowy układu krwionośnego u płazów  analizuje modyfikacje budowy i czynności wybranych narządów zmysłów u płazów związane z ich funkcjonowaniem w warunkach środowiska lądowego  porównuje rozwój płazów bezogonowych, ogoniastych i beznogich  uzasadnia znaczenie budowy poszczególnych narządów i układów narządów w przystosowaniu do życia w środowisku wodnolądowym  charakteryzuje rzędy płazów  wymienia przedstawicieli poszczególnych rzędów płazów

C C B C A C D B B

D

C D

C A

Gady – pierwsze owodniowce

Ptaki – latające zwierzęta pokryte piórami

 środowisko życia gadów  pokrycie ciała gadów  budowa układu szkieletowego gadów  układ pokarmowy i odżywianie gadów  budowa układu oddechowego gadów i mechanizm wentylacji płuc  budowa i funkcjonowanie układu krwionośnego gadów  budowa układu nerwowego i znaczenie narządów zmysłów gadów  budowa i rola układu wydalniczego gadów  rozmnażanie się i rozwój gadów  przystosowania gadów do życia na lądzie  przegląd i znaczenie gadów  ochrona gadów

 charakteryzuje środowisko życia gadów  charakteryzuje sposób odżywiania się gadów  przedstawia budowę układu krwionośnego gadów  omawia sposób rozmnażania się i rozwoju gadów  wymienia przystosowania w budowie gadów będące adaptacją do życia na lądzie  omawia znaczenie gadów  wymienia cechy pokrycia ciała gadów, które stanowią adaptacje do życia w środowisku lądowym  przedstawia cechy budowy oraz funkcje szkieletu gadów na przykładzie jaszczurki  charakteryzuje budowę i czynności mózgowia i narządów zmysłów gadów  omawia budowę układu wydalniczego gadów

 środowisko życia ptaków  pokrycie ciała ptaków  budowa układu szkieletowego ptaków  układ pokarmowy i odżywianie ptaków  budowa układu oddechowego ptaków i mechanizm wentylacji płuc  budowa i funkcjonowanie układu krwionośnego

 charakteryzuje środowisko życia ptaków  omawia ogólną budowę ciała ptaków  charakteryzuje pokrycie ciała ptaków  charakteryzuje budowę układu pokarmowego i sposoby odżywiania się ptaków  omawia budowę układów: krwionośnego, oddechowego i

C C C C A C A C C C

C C C C C

 wskazuje kryterium, na podstawie którego została utworzona systematyka gadów  wskazuje zagrożenia dla różnorodności i liczebności gadów  proponuje działania mające na celu ochronę gadów  wyjaśnia rolę częściowej przegrody występującej w komorze serca u większości gadów  omawia proces wentylacji płuc u gadów  porównuje proces wydalania u gadów żyjących na lądzie i w wodzie  uzasadnia, że sposób rozmnażania i rozwoju gadów stanowi adaptację do życia na lądzie  wymienia funkcje poszczególnych błon płodowych u gadów  uzasadnia znaczenie budowy poszczególnych narządów i układów narządów w przystosowaniu do życia gadów na lądzie  charakteryzuje podgromady gadów  wymienia przykładowych przedstawicieli podgromad  omawia budowę szkieletu ptaka na przykładzie gęsi  przedstawia budowę skrzydła ptaka  wyjaśnia mechanizm podwójnego oddychania występujący u ptaków  omawia schemat budowy mózgowia ptaków  charakteryzuje budowę i funkcjonowanie układu wydalniczego ptaków

B B D B C C D A D

C A C C B C C D

 budowa układu nerwowego i znaczenie narządów zmysłów ptaków  budowa i rola układu wydalniczego ptaków  budowa układu rozrodczego i rozmnażanie się ptaków  wędrówki ptaków  przystosowania ptaków do lotu  przegląd i znaczenie ptaków  ochrona ptaków

Ssaki – kręgowce wszechstronne i ekspansywne

 cechy charakterystyczne dla ssaków  pokrycie ciała ssaków  budowa szkieletu ssaków  układ pokarmowy i odżywianie ssaków  budowa i rola układu oddechowego i krwionośnego ssaków  układ nerwowy i narządy zmysłów ssaków  budowa i rola układu wydalniczego ssaków  budowa układu rozrod-

rozrodczego ptaków  charakteryzuje rozmnażanie się ptaków  wymienia cechy budowy morfologicznej, anatomicznej i cechy fizjologiczne będące przystosowaniami ptaków do lotu  omawia znaczenie ptaków  omawia budowę pióra konturowego  charakteryzuje narządy zmysłów ptaków  omawia budowę jaja ptaków i podaje funkcje elementów budowy  porównuje gniazdowniki z zagniazdownikami

 charakteryzuje środowisko życia ssaków  wymienia cechy charakterystyczne dla ssaków  charakteryzuje pokrycie ciała ssaków  omawia budowę układu pokarmowego ssaków i rolę poszczególnych narządów  charakteryzuje budowę układu oddechowego ssaków i rolę poszczególnych narządów  przedstawia budowę układu krwionośnego ssaków i sposób

C A

C C C C C

C A C A C C

 analizuje cechy budowy morfologicznej, anatomicznej i cechy fizjologiczne będące adaptacją ptaków do lotu  wskazuje zagrożenia dla różnorodności i liczebności ptaków  proponuje działania mające na celu ochronę ptaków  wyjaśnia rolę gruczołu kuprowego  wymienia typy piór ptaków oraz ich funkcje  wyjaśnia, na czym polega pierzenie się ptaków  omawia rozmieszczenie i funkcje worków powietrznych u ptaków  wyjaśnia znaczenie układów oddechowego i krwionośnego w utrzymaniu stałocieplności u ptaków  omawia zjawisko wędrówek ptaków  charakteryzuje podgromady i nadrzędy ptaków  wymienia przykładowe gatunki wybranych grup systematycznych  omawia budowę szkieletu ssaków  omawia schemat budowy mózgowia ssaków  charakteryzuje narządy zmysłów ssaków  porównuje sposoby rozmnażania się stekowców, torbaczy i łożyskowców  wskazuje zagrożenia dla różnorodności i liczebności ssaków  proponuje działania mające na celu ochronę ssaków  wyjaśnia, na czym polega specjalizacja uzębienia ssaków

B D B A B C B C C A

C C C C B C B C

Funkcjonowanie zwierząt

czego i rozmnażanie się ssaków  przegląd i znaczenie ssaków  ochrona ssaków

Powłoki ciała. Symetria ciała

Ruch zwierząt

 funkcje powłoki ciała  budowa i rola powłoki ciała zwierząt bezkręgowych  budowa i rola powłoki ciała strunowców  symetria ciała i jej związek z trybem życia  związek zmiany symetrii z budową zwierzęcia

 sposoby poruszania się zwierząt w zależności od rozmiarów ciała (ruch rzęskowy i ruch mięśnio-

przepływu krwi  omawia budowę układu wydalniczego oraz sposób wydalania i osmoregulacji u ssaków  omawia sposób rozrodu ssaków  omawia znaczenie ssaków  wymienia rodzaje i funkcje wytworów naskórka ssaków  charakteryzuje mechanizmy służące utrzymaniu stałej temperatury ciała u ssaków  wyjaśnia znaczenie łożyska i pępowiny  definiuje pojęcie powłoka ciała  wymienia funkcje powłoki ciała u zwierząt  charakteryzuje budowę powłoki ciała u bezkręgowców  charakteryzuje budowę powłoki ciała strunowców  wyjaśnia, dlaczego zwierzęta osiadłe lub mało ruchliwe mają promienistą symetrię ciała  wymienia korzyści posiadania dwubocznej symetrii ciała  wyjaśnia znaczenie nabłonka syncytialnego u płazińców pasożytniczych  wyjaśnia znaczenie szkieletu zewnętrznego u stawonogów  wyjaśnia znaczenie muszli u mięczaków  omawia budowę skóry kręgowców  wyjaśnia różnicę między ruchem rzęskowym a ruchem mięśniowym  wymienia zwierzęta poruszające się ruchem rzęskowym i mięśnio-

C C C A C

 porównuje budowę przewodu pokarmowego ssaków mięsożernych i roślinożernych  wyjaśnia, na czym polega echolokacja  charakteryzuje poszczególne podgromady ssaków  wymienia przedstawicieli poszczególnych podgromad ssaków

B C A

B A A C C B A B B

 wskazuje różnice w budowie powłoki ciała u bezkręgowców  wskazuje różnice w budowie powłoki ciała u kręgowców  wymienia wytwory naskórka i skóry właściwej u kręgowców  uzasadnia związek między symetrią ciała zwierząt a ich trybem życia  wymienia płaszczyzny przekroju ciała zwierząt o dwubocznej symetrii ciała  uzasadnia związek między funkcją powłoki ciała a środowiskiem życia zwierząt  analizuje związek budowy powłoki ciała zwierząt z pełnioną funkcją

B B A C A D D

B C B A

 porównuje ruch bez przemieszczania się z ruchem lokomotorycznym  omawia budowę układu wodnego

C C

wy)  porównanie szkieletu zewnętrznego ze szkieletem wewnętrznym  narządy lokomotoryczne zwierząt  poruszanie się zwierząt w środowisku wodnym i lądowym

Odżywianie się zwierząt

 podział heterotrofów ze względu na wielkość pobieranego pokarmu, zróżnicowanie pokarmu oraz rodzaj pożywienia i sposób jego zdobywania  trawienie pokarmu  plan budowy układu pokarmowego  ewolucja układu pokarmowego  porównanie przewodu pokarmowego roślinożercy i drapieżnika  rola mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym

wym  wymienia przykłady ruchu bez przemieszczania się i ruchu lokomotorycznego u wybranych zwierząt  wymienia narządy lokomotoryczne u wybranych grup zwierząt  wymienia rodzaje ruchu u wybranych grup zwierząt w środowisku wodnym i lądowym  wyjaśnia zasadę skurczu mięśnia  wyjaśnia znaczenie mięśni poprzecznie prążkowanych  określa znaczenie szkieletu zewnętrznego i wewnętrznego  omawia przystosowania anatomiczne, morfologiczne i fizjologiczne zwierząt do życia w środowisku wodnym i lądowym

A

 definiuje pojęcia: organizmy cudzożywne (heterotroficzne), trawienie  wyjaśnia, na czym polega trawienie wewnątrzkomórkowe i zewnątrzkomórkowe  omawia plan budowy układu pokarmowego heterotrofów  porównuje przewód pokarmowy roślinożercy i drapieżnika  wyjaśnia znaczenie endosymbiontów w trawieniu pokarmu  klasyfikuje zwierzęta ze względu na wielkość pobieranego pokarmu, zróżnicowanie pokarmu, rodzaj pożywienia i sposób jego zdobywania oraz podaje przykłady zwie-

A

A A B B C C

B C C B C

(ambulakralnego) szkarłupni  porównuje szkielet zewnętrzny ze szkieletem wewnętrznym  uzasadnia związek między sposobem poruszania się zwierząt a środowiskiem życia  wyjaśnia różnicę między lotem biernym a lotem czynnym  wymienia białka motoryczne  wyjaśnia rolę białek motorycznych  omawia budowę rzęsek i komórek kołnierzykowych  wyjaśnia rolę filamentów aktynowych i miozynowych  definiuje pojęcie szkielet hydrauliczny  omawia etapy ruchu lokomotorycznego na przykładzie dżdżownicy  porównuje warunki życia w wodzie, powietrzu i na lądzie  omawia różnice między trawieniem wewnątrzkomórkowym a trawieniem zewnątrzkomórkowym  uzasadnia związek między budową układu pokarmowego a trybem życia zwierzęcia i stopniem rozwoju ewolucyjnego  wyjaśnia rolę poszczególnych narządów układu pokarmowego heterotrofów  omawia budowę żołądka przeżuwaczy  uzasadnia różnice w budowie przewodu pokarmowego roślinożercy i drapieżnika  omawia modyfikacje układu pokarmowego w rozwoju ewolucyj-

C D B A B C B A C C

C D

B C D C

 wymiana gazowa a dyfuzja  dyfuzja gazów w różnych środowiskach  etapy wymiany gazowej  sposoby wymiany gazowej  narządy wymiany gazowej zwierząt wodnych  narządy wymiany gazowej zwierząt lądowych Wymiana gazowa zwierząt

Transport u zwierząt

 transport wewnątrzkomórkowy i zewnątrzkomórkowy  rodzaje płynów ciała  rodzaje barwników oddechowych i ich rola  budowa i rola układu

rząt do każdej klasyfikacji  wyjaśnia, na czym polega modyfikacja układu pokarmowego w rozwoju ewolucyjnym zwierząt  omawia etapy trawienia pokarmu  definiuje pojęcia: oddychanie komórkowe, wymiana gazowa, dyfuzja, ciśnienie cząsteczkowe  omawia etapy wymiany gazowej  wymienia narządy wymiany gazowej u zwierząt wodnych i lądowych oraz podaje przykłady organizmów  omawia warunki zachodzenia dyfuzji  wyjaśnia, na czym polega związek między wymianą gazową a dyfuzją  porównuje budowę płuc kręgowców

 wymienia rodzaje płynów ciała będących nośnikami substancji w organizmach zwierząt  omawia ogólną budowę układu krwionośnego  wymienia funkcje układu krwionośnego

B

nym u zwierząt

C A C A C B C

A B A

 porównuje warunki wymiany gazowej w wodzie i powietrzu, uwzględniając wady i zalety tych środowisk  porównuje wymianę gazową zewnętrzną z wymianą gazową wewnętrzną  omawia sposoby wymiany gazowej  charakteryzuje budowę i funkcjonowanie narządów wymiany gazowej u zwierząt wodnych i lądowych  porównuje ciśnienie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla w ośrodkach biorących udział w wymianie gazowej  uzasadnia związek między sposobem wymiany gazowej a wielkością i trybem życia zwierząt  wyjaśnia, na czym polega zasada przeciwprądów u ryb  omawia działanie wieczek skrzelowych u ryb  wyjaśnia różnicę między płucami dyfuzyjnymi a płucami wentylowanymi  charakteryzuje płyny ciała będące nośnikami substancji w organizmach zwierząt  charakteryzuje barwniki oddechowe  omawia transport substancji u bezkręgowców i kręgowców

C C C C C D B C B

C C C C

krwionośnego  transport u bezkręgowców  otwarty i zamknięty układ krwionośny  transport kręgowców  budowa serca kręgowców

 podział receptorów  narządy zmysłów u zwierząt  odruchy zwierząt  budowa układów nerwowych bezkręgowców i strunowców  hormonalna kontrola organizmu Reagowanie zwierząt na bodźce

 wymienia rodzaje naczyń krwionośnych i ich funkcje  omawia budowę serca kręgowców  rozróżnia transport wewnątrzkomórkowy i zewnątrzkomórkowy  wymienia rodzaje barwników oddechowych i przykłady grup zwierząt, u których występują  porównuje układ krwionośny otwarty z układem krwionośnym zamkniętym  wymienia grupy zwierząt, u których występuje otwarty lub zamknięty układ krwionośny

A

 definiuje pojęcia: receptor, odruch, neuron, hormon  klasyfikuje receptory ze względu na rodzaj docierającego bodźca  wymienia pięć rodzajów zmysłów u zwierząt  omawia budowę i funkcje poszczególnych elementów mózgowia kręgowców  omawia znaczenie układu hormonalnego zwierząt  charakteryzuje narządy zmysłów zwierząt pod względem budowy i funkcji  nazywa układy nerwowe bezkręgowców i wymienia ich cechy  porównuje odruchy bezwarunkowe i warunkowe  charakteryzuje budowę układu nerwowego strunowców  rozróżnia ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy u kręgowców

A

C A A C

 porównuje budowę układów krwionośnych kręgowców  porównuje budowę serca kręgowców  uzasadnia związek między rozmiarami ciała zwierząt i tempem metabolizmu a sposobem transportu substancji  porównuje budowę układów krwionośnych bezkręgowców

C D

C

A

C A C C C B C C B

 klasyfikuje receptory ze względu na pochodzenie bodźców oraz budowę receptora  omawia kolejne etapy ewolucji oka  porównuje układy nerwowe bezkręgowców  wyjaśnia, na czym polega proces cefalizacji  porównuje budowę mózgowia kręgowców  omawia regulację hormonalną zwierząt na przykładzie linienia owadów  omawia budowę oka złożonego stawonogów  wyjaśnia, dlaczego większość narządów zmysłów znajduje się w przedniej części ciała zwierząt  wymienia czynniki mające wpływ na budowę i stopień zaawansowania układu nerwowego  analizuje kolejne etapy ewolucji

C C C B C C C B A D

 osmoregulacja u zwierząt lądowych i wodnych  wydalanie produktów przemiany materii u zwierząt  rodzaje narządów wydalniczych u bezkręgowców i kręgowców Osmoregulacja i wydalanie

 sposoby rozmnażania bezpłciowego zwierząt  rozmnażanie płciowe  zapłodnienie zewnętrzne i wewnętrzne  partenogeneza (dzieworództwo)  etapy rozwoju organizmu Rozmnażanie i rozwój zwierząt

 definiuje pojęcia: osmoregulacja, wydalanie  wymienia produkty przemiany materii  definiuje pojęcia: zwierzęta amonioteliczne, ureoteliczne, urykoteliczne  wymienia narządy wydalnicze u bezkręgowców i strunowców  omawia mechanizm osmoregulacji u zwierząt lądowych i wodnych  wymienia drogi usuwania produktów przemiany materii

 wyjaśnia, na czym polega rozmnażanie bezpłciowe i płciowe zwierząt  wymienia sposoby rozmnażania bezpłciowego i podaje przykłady grup zwierząt, u których one występują  definiuje pojęcia: rozdzielnopłciowość, obojnactwo (hermafrodytyzm), dymorfizm płciowy  wyjaśnia różnicę między zaplemnieniem a zapłodnieniem  wymienia kolejne etapy rozwoju zarodkowego organizmu  określa wady i zalety rozmnażania bezpłciowego  porównuje zapłodnienie zewnętrzne z zapłodnieniem we-

A A A A C A

B A

A B A B C A

układu nerwowego bezkręgowców  wyjaśnia, w jaki sposób zachodzi osmoregulacja u zwierząt izoosmotycznych, hiperosmotycznych i hipoosmotycznych  wymienia grupy zwierząt i rodzaje produktów przemian azotowych  porównuje produkty przemian oraz warunki środowiskowe, w jakich żyją zwierzęta amonioteliczne, ureoteliczne i urykoteliczne  charakteryzuje budowę narządów wydalniczych bezkręgowców i strunowców  porównuje warunki życia na lądzie i w wodzie pod kątem utrzymania równowagi wodno-mineralnej  uzasadnia związek między rodzajem wydalanych produktów, a trybem życia zwierząt  charakteryzuje sposoby rozmnażania bezpłciowego  wyjaśnia, dlaczego u pasożytów wewnętrznych i zwierząt mało ruchliwych występuje obojnactwo  wyjaśnia, na czym polega zapłodnienie krzyżowe i samozapłodnienie oraz podaje przykłady zwierząt, u których zachodzą te procesy  wyjaśnia, na czym polega partenogeneza (dzieworództwo) i heterogonia  charakteryzuje kolejne etapy rozwoju zarodkowego organizmu  charakteryzuje przebieg bruzdkowania w zależności od rodzaju jaja i podaje przykłady ich występowania  omawia sposób powstania wtórnej

B

A C

C C D C B B

B C C C

wnętrznym  definiuje pojęcie ontogeneza  charakteryzuje okresy rozwoju pozazarodkowego  wymienia przykłady zwierząt o rozwoju prostym i złożonym  charakteryzuje zwierzęta jajorodne, jajożyworodne i żyworodne oraz podaje ich przykłady

C A C

jamy ciała u pierwoustych i wtóroustych  porównuje przebieg rozwoju prostego i złożonego  porównuje rozmnażanie bezpłciowe i płciowe  wymienia przykłady zwierząt będących hermafrodytami  uzasadnia, że rodzaj zaplemnienia i zapłodnienia związany jest ze środowiskiem życia  określa wady zapłodnienia zewnętrznego  klasyfikuje jaja ze względu na ilość i rozmieszczenie żółtka  wymienia listki zarodkowe i powstające z nich struktury u człowieka  określa kryterium podziału zwierząt na pierwouste i wtórouste

C C A D B C A B
Plan wynikowy z określeniem kategorii celów wg B. Niemierko część 1.

Related documents

13 Pages • 3,233 Words • PDF • 434.2 KB

309 Pages • 120,127 Words • PDF • 1.8 MB

10 Pages • 646 Words • PDF • 1.8 MB

96 Pages • PDF • 37.3 MB

298 Pages • 92,169 Words • PDF • 5.9 MB

195 Pages • PDF • 39.5 MB

106 Pages • PDF • 86.1 MB

92 Pages • 3,511 Words • PDF • 3.3 MB

62 Pages • 2,706 Words • PDF • 4.3 MB